Chuyến đi Nhật Bản và sự thay đổi từ “cầu viện” sang “cầu học”

Đầu năm 1905, Phan Bội Châu bí mật sang Nhật Bản. Cùng đi với ông có Đặng Tử Kính và Tăng Bạt Hổ là người dẫn đường.

Khi ấy, Nhật Bản đang trở thành một hình mẫu đáng chú ý đối với nhiều người châu Á. Sau cuộc Duy Tân Minh Trị, Nhật Bản đã tiến hành nhiều cải cách và năm 1905 đánh bại Nga trong chiến tranh Nga – Nhật. Chiến thắng này gây tiếng vang lớn ở châu Á, đặc biệt đối với những dân tộc đang chịu sự thống trị của các cường quốc phương Tây.

Phan Bội Châu hy vọng Nhật Bản có thể giúp đỡ Việt Nam trong công cuộc chống Pháp. Vì thế, mục đích ban đầu của chuyến đi mang tính chất “cầu viện”.

Tuy nhiên, việc cầu viện không đạt kết quả như mong muốn. Trong quá trình ở Nhật, Phan Bội Châu có cơ hội tiếp xúc với các nhân vật chính trị và trí thức Trung Quốc đang sống tại đây, trong đó có Lương Khải Siêu. Qua những cuộc tiếp xúc và những điều quan sát được, ông dần nhận ra rằng một dân tộc muốn tự giải phóng không thể chỉ trông chờ vào sự giúp đỡ của nước khác.

Từ đó, ý tưởng “cầu học” được đặt lên vị trí quan trọng. Phan Bội Châu bắt đầu nghĩ đến việc đưa thanh niên Việt Nam sang Nhật học tập, tiếp thu kiến thức về khoa học, chính trị, quân sự và tổ chức xã hội.

Đây là một bước chuyển quan trọng. Chuyến đi Nhật Bản vốn bắt đầu bằng hy vọng tìm kiếm ngoại viện đã trở thành cơ sở cho một phong trào giáo dục và đào tạo nhân lực.

Phong trào Đông Du sau đó ra đời từ chính ý tưởng ấy. Với Phan Bội Châu, học tập không đơn thuần là để có kiến thức cá nhân. Ông xem việc đào tạo thanh niên là một cách chuẩn bị lực lượng cho tương lai của đất nước.