Chuyện kể của một dân công Lai Châu: Gùi gạo vượt núi vào Điện Biên

“Tôi khi đó mới ngoài hai mươi tuổi, sống ở một bản nhỏ của Lai Châu. Đầu năm 1954, cán bộ về bản thông báo: bộ đội đang chuẩn bị đánh lớn ở Điện Biên, cần dân công vận chuyển lương thực. Cả bản họp lại, không ai bảo ai, thanh niên chúng tôi đều xung phong đi.”

Đó là ký ức của nhiều cựu dân công hỏa tuyến Lai Châu khi kể lại những ngày tham gia phục vụ Chiến dịch Điện Biên Phủ – một “mặt trận không tiếng súng”, nhưng gian khổ không kém nơi chiến hào.

“Mỗi chuyến đi, tôi gùi khoảng hơn ba mươi cân gạo. Lúc đầu chưa quen, đi được một đoạn là vai đau rát, lưng như gãy ra. Nhưng nghĩ bộ đội ngoài mặt trận đang chờ gạo, ai cũng cố.”

Từ các bản làng, từng tốp dân công nối nhau lên đường. Không có đường lớn, chỉ là những lối mòn xuyên rừng, dốc cao, đá trơn. Có những ngày phải đi từ sáng sớm đến tận tối mới tới điểm giao hàng.

“Mưa xuống thì đường lầy, trượt ngã liên tục. Có người ngã làm vỡ bao gạo, lại ngồi nhặt từng hạt cho vào. Không ai bỏ cuộc giữa chừng.”

Để bảo đảm an toàn và giữ bí mật, nhiều chuyến vận chuyển được thực hiện vào ban đêm.

“Chúng tôi đi thành hàng một, người trước cách người sau vài bước. Không nói to, không đốt lửa. Trời tối, chỉ nhìn theo bóng người phía trước mà đi.”

Giữa rừng sâu, tiếng bước chân đều đều, tiếng gùi va nhẹ vào nhau. Có lúc mệt quá, mọi người chỉ ngồi tựa gốc cây nghỉ một lát rồi lại đứng dậy tiếp tục.

“Chúng tôi bảo nhau: cố thêm một đoạn nữa, bộ đội đang chờ.”

Không chỉ thanh niên, phụ nữ trong bản cũng tham gia.

“Vợ tôi lúc đó cũng đi dân công. Ở nhà chỉ còn người già trông trẻ. Có chị em vừa đi vừa địu con nhỏ phía sau, phía trước vẫn gùi hàng.”

Cả bản thay nhau đi theo từng đợt. Người về nghỉ, người khác lại tiếp tục lên đường. Những đoàn người lặng lẽ nối dài trên các tuyến rừng núi Tây Bắc.

Nhiều đoạn đường quá khó đi, dân công phải tự mở lối.

“Gặp suối lớn thì chặt cây làm cầu tạm. Gặp dốc trơn thì phát cỏ, đắp đất. Làm xong lại gùi hàng đi tiếp.”

Chính từ những con đường được mở bằng sức người ấy, lương thực, đạn dược được chuyển liên tục vào chiến trường.

Sau nhiều tháng gùi hàng, tin chiến thắng Điện Biên Phủ đến với các bản làng.

“Hôm nghe tin thắng trận, ai cũng mừng. Chúng tôi bảo nhau: mình không cầm súng, nhưng cũng góp được phần sức nhỏ.”

Rồi họ trở về với nương rẫy, cuộc sống thường ngày. Những chiếc gùi lại theo người lên nương, nhưng ký ức về những chuyến đi năm ấy thì không bao giờ quên.

Nhiều năm sau, khi được gặp mặt trong các dịp kỷ niệm, các cựu dân công vẫn nhắc lại câu nói giản dị:

“Chúng tôi chỉ nghĩ đơn giản: bộ đội có gạo ăn, có đạn đánh thì sẽ thắng giặc.”