CHUYỆN MỘT VỆ ÚT CỦA TRUNG ĐOÀN THỦ ĐÔ
Phùng Đệ — một trong những thiếu niên tham gia lực lượng “Vệ Út” của Trung đoàn Thủ đô trong những ngày đầu toàn quốc kháng chiến chống thực dân Pháp. Qua hồi ức của ông, người đọc hiểu rõ hơn về tinh thần “Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh” của quân và dân Hà Nội trong 60 ngày đêm chiến đấu bảo vệ Liên khu I cuối năm 1946 đầu năm 1947.
Ông Phùng Đệ sinh năm 1933 tại Trích Sài, Hà Nội. Từ nhỏ ông đã có cuộc sống thiếu thốn, bất hạnh vì cha mất sớm, sau đó mẹ cũng qua đời khi ông mới 12 tuổi. Tuổi thơ mồ côi khiến ông sớm phải tự lập và hiểu được nỗi khổ của người dân mất nước dưới ách đô hộ của thực dân Pháp. Khi Hà Nội bước vào cuộc kháng chiến toàn quốc ngày 19/12/1946, mới 13 tuổi nhưng ông đã trốn ở lại Hà Nội để tham gia chiến đấu cùng các chiến sĩ tự vệ với mong muốn được “đánh giặc cho sướng”.
Ban đầu, ông tham gia đào giao thông hào, đắp ụ chiến đấu ở khu vực Hồ Gươm. Sau đó, nhờ sự gan dạ và nhanh nhẹn, ông được giao nhiệm vụ làm chiến sĩ liên lạc và trinh sát cho đại đội 15 thuộc Tiểu đoàn 103 của Trung đoàn Thủ đô. Công việc của ông vô cùng nguy hiểm: len lỏi qua những con phố tối om, bò sát các vị trí địch để quan sát nơi bố trí súng, theo dõi tình hình quân Pháp rồi quay về báo cáo cho đơn vị. Dù tuổi còn nhỏ nhưng ông luôn hoàn thành nhiệm vụ, được các anh chiến sĩ lớn tuổi tin tưởng giao nhiều nhiệm vụ quan trọng như chuyển khẩu lệnh bí mật giữa các đơn vị, tìm nguồn nước, tìm lương thực cho bộ đội giữa hoàn cảnh chiến đấu vô cùng thiếu thốn.
Qua lời kể của ông Phùng Đệ, cuộc chiến đấu bảo vệ Hà Nội hiện lên rất chân thực và khốc liệt. Quân ta và quân địch có khi chỉ cách nhau vài chục mét, thậm chí một hai con phố. Các chiến sĩ phải chiến đấu trong điều kiện thiếu nước, thiếu gạo, thiếu rau xanh nhưng vẫn kiên cường bám trụ từng góc phố, từng ngôi nhà. Đặc biệt, trong trận đánh giành lại vị trí nhà Xô-va ngày 6/2/1947, ông đã dẫn đường cho đơn vị tăng viện bí mật tiếp cận địch và góp phần giúp quân ta chiếm lại vị trí quan trọng này. Sau chiến công đó, đơn vị được Võ Nguyên Giáp gửi thư khen ngợi, động viên tinh thần chiến đấu.
Ngày 17/2/1947, Trung đoàn Thủ đô nhận lệnh rút khỏi Liên khu I để bảo toàn lực lượng. Cuộc rút quân diễn ra vô cùng gian nan trong đêm tối và dưới sự truy kích của địch. Ông Phùng Đệ làm nhiệm vụ truyền tin nên nhớ rất rõ từng chi tiết như dây vải nối giữa các chiến sĩ để tránh lạc đội hình. Khi vượt qua bãi giữa sông Hồng, nhiều đồng đội của ông đã không thể rút lui an toàn mà ở lại chiến đấu và hy sinh trên bãi dâu Tàm Xá. Đây trở thành ký ức đau thương mà ông luôn ghi nhớ suốt cuộc đời.
Sau khi rời Hà Nội lên Việt Bắc, các Vệ Út được tổ chức lại. Những em nhỏ tuổi hơn được đưa vào đội tuyên truyền văn nghệ phục vụ bộ đội và nhân dân. Từ đây, ông Phùng Đệ bước sang một chặng đường mới trên mặt trận văn hóa nghệ thuật. Ông tham gia đội Tuyên - Văn rồi trở thành thành viên của Đoàn Văn công Sư đoàn 308. Ông cùng đồng đội biểu diễn phục vụ trong nhiều chiến dịch lớn như chiến dịch sông Lô, sông Thao, phố Lu và cả chiến dịch Điện Biên Phủ. Ông còn học đàn ghi-ta, học múa và tham gia diễn kịch. Vì thường đóng vai nữ trong các tiết mục văn nghệ nên đồng đội còn gọi vui ông là “cô Đệ”.
Sau chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954, ông tham gia đoàn văn công tiến về tiếp quản Hà Nội. Sau tám năm xa Thủ đô, từ một cậu bé mồ côi trở thành người nghệ sĩ quân đội, ông cảm thấy vô cùng tự hào và xúc động khi trở về Hà Nội trong ngày giải phóng. Đến năm 1959, ông chuyển sang công tác tại Xưởng phim Quân đội và tiếp tục cống hiến cho nghệ thuật cách mạng. Ông làm đạo diễn, quay phim và tham gia thực hiện nhiều bộ phim nổi tiếng như “Lên đường hành quân”, “Võ tay không”, “Những cô gái Đại đội 3 quân giải phóng”, “Chiến thắng đường Chín - Nam Lào”… Nhiều tác phẩm đạt giải thưởng lớn như Bông sen Vàng và Bông sen Bạc tại các liên hoan phim trong nước và quốc tế.
Qua câu chuyện cuộc đời của ông Phùng Đệ, bài viết không chỉ ca ngợi tinh thần chiến đấu dũng cảm của các Vệ Út Hà Nội mà còn thể hiện lòng yêu nước, ý chí vượt khó và sự cống hiến bền bỉ của một thế hệ thanh thiếu niên Việt Nam trong kháng chiến. Từ những cậu bé liên lạc nơi chiến hào đến những nghệ sĩ chiến sĩ trên mặt trận văn hóa, họ đều góp phần quan trọng vào công cuộc bảo vệ và xây dựng đất nước.
