Chuyện Người Trồng Lúa

Ở Nhơn Hòa Lập, người ta thường bảo nhau rằng: muốn hiểu một vùng quê, hãy nhìn vào đôi bàn tay của người trồng lúa. Bởi trong những đường gân rám nắng, những vết chai sần và lớp bùn đất bám quanh móng tay ấy là cả một đời gắn bó với ruộng đồng, với nắng gió, với những mùa nước lên rồi nước rút của Đồng Tháp Mười.

Ở vùng đất này, người ta lớn lên cùng lúa.

Đứa trẻ vừa biết đi đã biết chạy chân trần trên bờ ruộng. Biết nghịch nước ngoài bờ kinh. Biết theo cha mẹ ra đồng từ lúc mặt trời còn chưa thức giấc. Có đứa nằm ngủ ngon lành trên chiếc võng mắc tạm nơi chòi ruộng, bên tai là tiếng gió thổi qua đồng lúa non và tiếng người lớn gọi nhau giữa khoảng trời mênh mông.

Ngày ấy, ruộng đồng không chỉ là nơi kiếm sống.

Ruộng đồng là trường học đầu tiên của nhiều người.

Người cha dạy con nhìn mây để đoán trời. Người mẹ dạy cách nhổ cỏ sao cho không đứt gốc lúa. Ông bà dạy rằng người làm ruộng phải biết nhẫn nại, bởi cây lúa không lớn lên trong một ngày, cũng như cuộc đời không thể khá hơn chỉ bằng vài lần cố gắng.

Có một người nông dân trong xóm, bà con quen gọi là chú Bảy Lành. Chú không giàu có, cũng chẳng nói năng nhiều. Nhưng ai đi ngang ruộng chú cũng phải nhìn lại đôi lần, bởi ruộng lúc nào cũng sạch cỏ, bờ đắp ngay ngắn, nước vào ra vừa đủ như có bàn tay ai chăm chút từng chút một.

Chú Bảy thường nói:

“Lúa cũng như con người, chăm kỹ thì nó không phụ mình.”

Ngày nào chú cũng dậy từ khi trời còn tối. Tiếng gà chưa gáy lần hai, chú đã xách đèn pin bước xuống bến, nổ máy xuồng đi kiểm tra ruộng. Có hôm sương phủ kín mặt nước, lạnh đến mức tay cầm lái cũng run, nhưng chú vẫn đi. Bởi người trồng lúa hiểu rằng, chậm một chút thôi, nước sai mức hoặc sâu bệnh lan ra là công sức cả tháng trời có thể mất trắng.

Ở Nhơn Hòa Lập, chuyện người nông dân nhìn trời đoán vụ là điều rất quen thuộc.

Buổi sáng thấy mây kéo thấp, người ta biết chiều có thể mưa. Thấy nước ngoài kinh đổi màu, người ta đoán con nước sắp lớn. Tiếng gió qua đồng mạnh hơn thường ngày cũng đủ khiến người làm ruộng suy nghĩ xem có nên bón phân sớm hay không.

Làm lúa không chỉ cần sức.

Mà cần cả kinh nghiệm của năm tháng.

Có mùa gieo xuống đầy hy vọng.

Hạt giống vừa sạ xong, cả cánh đồng như phủ một màu chờ đợi. Người dân ra ruộng mỗi ngày, nhìn từng mầm xanh nhú lên khỏi mặt đất mà lòng nhẹ nhõm. Những lúc ấy, câu chuyện quanh mâm cơm thường chỉ xoay quanh lúa: ruộng nào lên đều, chỗ nào cần thêm nước, ai vừa phát hiện dấu sâu bệnh.

Nhưng nghề trồng lúa chưa bao giờ dễ.

Có năm trời thương, lúa trúng mùa, cả xóm cười nói rộn ràng. Nhưng cũng có năm nước nổi đến bất ngờ, vừa gieo xong đã bị ngập. Có năm nắng kéo dài làm đất nứt nẻ, lúa khô cong dưới ruộng. Có năm sâu bệnh kéo đến như thể muốn thử lòng người.

Nhớ có năm hạn kéo dài, cả cánh đồng xơ xác. Chú Bảy ngồi bên bờ ruộng nhìn đám lúa vàng úa mà không nói gì. Người ta tưởng chú nản lắm. Vậy mà sáng hôm sau, chú lại ra đồng từ sớm, vá lại bờ nước, tìm cách cứu từng khoảng ruộng còn giữ được.

Người ta hỏi:

“Cực vậy có đáng không chú?”

Chú chỉ cười hiền:

“Không làm thì đất buồn.”

Câu nói ấy nghe qua tưởng đơn giản, nhưng người quê hiểu lắm.

Với họ, ruộng đồng không chỉ là tài sản.

Mà là máu thịt.

Là thứ nuôi lớn biết bao thế hệ.

Là nơi gửi gắm hy vọng của cha mẹ vào tương lai con cái.

Có những buổi trưa nắng chang chang, người nông dân ngồi nghỉ dưới bóng cây ven ruộng. Một bình trà nguội. Một chiếc khăn quấn cổ. Họ nói với nhau chuyện mùa màng, chuyện giá lúa lên xuống, chuyện đứa con học trên thành phố lâu rồi chưa về. Cuộc trò chuyện chẳng có gì lớn lao, nhưng lại mang đủ hồn quê.

Rồi mùa gặt cũng đến.

Đó là khoảng thời gian đẹp nhất của người trồng lúa.

Cánh đồng xanh ngày nào chuyển sang vàng óng như mặt trời đổ xuống mặt đất. Gió thổi qua nghe mùi lúa chín thơm ngai ngái. Tiếng máy gặt vang lên từ sáng sớm, xen lẫn tiếng cười nói của bà con ngoài đồng.

Có người nhìn xe lúa đầy mà mừng ra mặt.

Có người chỉ lặng lẽ ngồi uống ly trà giữa bờ ruộng, mắt nhìn xa xa, như tự nhủ: “Vậy là thêm một mùa nữa qua.”

Niềm vui của người trồng lúa không ồn ào.

Đôi khi chỉ là thấy hạt lúa đầy bồ.

Thấy con cái được ăn học.

Thấy mái nhà không còn dột mỗi mùa mưa.

Thấy quê hương từng ngày đổi mới.

Ở Nhơn Hòa Lập hôm nay, nhiều thứ đã khác.

Đường bê tông đã thay những lối bùn năm cũ. Máy móc hiện đại hơn. Việc đồng áng đỡ cực hơn trước. Nhưng nếu đi qua cánh đồng lúc sáng sớm, người ta vẫn thấy những bóng người quen thuộc lom khom ngoài ruộng, vẫn nghe tiếng gọi nhau giữa gió, vẫn thấy sự cần cù chưa bao giờ mất đi của người dân quê.

Có lẽ vì thế mà “Chuyện Người Trồng Lúa” chưa bao giờ chỉ là câu chuyện của một nghề.

Đó là câu chuyện về sự nhẫn nại.

Về lòng tin vào đất.

Về những con người âm thầm giữ màu xanh cho quê hương bằng đôi bàn tay lấm bùn nhưng chưa bao giờ ngừng hy vọng.

Bởi ở Nhơn Hòa Lập, nếu những dòng kinh là mạch nước của đất, thì người trồng lúa chính là nhịp tim giữ cho quê hương còn mãi sức sống - lặng lẽ, bền bỉ và chân thành như chính hạt lúa lớn lên từ phù sa Đồng Tháp Mười./.