Chuyện về "Bữa cơm tiếp sức" của các mẹ phố cổ

Dưới bóng râm của những dãy phố cổ Hàng Đồng, Hàng Thao, nơi mùi khói bếp quyện chặt với mùi thuốc súng khét lẹt, có những người phụ nữ đã viết nên một chương sử bằng chính những chiếc nồi gang và ấm nước vối của mình. Đó là câu chuyện về các mẹ, các chị - những "hậu phương tại chỗ" của một Thành Nam kiên cường.

Bếp lửa giữa hai làn đạn

Trưa tháng 6 năm 1972, nắng đổ lửa xuống những mái ngói thâm nâu của phố Hàng Đồng. Sau một trận oanh tạc dữ dội vào khu vực cầu Đò Quan, mặt đất vẫn còn râm ran chấn động, khói bụi mịt mù che cả lối đi. Nhưng trong gian bếp nhỏ của mẹ Hiền, lửa vẫn đang cháy tí tách.

Mẹ vừa thoăn thoắt xới những bát cơm trắng nóng hổi vào cặp lồng, vừa giục cô con gái: “Nhanh tay lên con, nước vối hãm xong chưa? Trận này đánh dài, anh em trên trận địa pháo nhà máy Dệt chắc là khát khô cổ rồi.”

Chẳng đợi cho tiếng còi báo yên dứt hẳn, mẹ Hiền đã đội chiếc nón lá rách vành, tay xách vò nước vối nặng trịch, tay bưng rổ khoai lang luộc còn nghi ngút khói, bước ra khỏi cửa. Với mẹ, máy bay Mỹ có thể đánh sập nhà cửa, nhưng không bao giờ được phép làm tắt bếp lửa tiếp sức cho các con.

Bước chân vượt qua nỗi sợ

Con đường ra trận địa pháo cao xạ trên nóc xưởng dệt đầy rẫy hố bom và gạch vỡ. Mỗi khi nghe tiếng rít kinh hồn của phản lực Mỹ vụt qua đầu, mẹ chỉ kịp rạp người xuống bên một bức tường đổ, tay vẫn giữ chặt vò nước để không bị đổ một giọt nào.

Khi mẹ lên đến mâm pháo, các chiến sĩ tự vệ trẻ mặt mũi lấm lem khói súng, đôi môi nứt nẻ vì khát và nóng, bỗng ngỡ ngàng khi thấy bóng dáng người mẹ phố cổ. “Mẹ ơi, sao mẹ lại lên đây? Nguy hiểm lắm!” – Nam, anh chiến sĩ trẻ, vừa lau mồ hôi vừa hốt hoảng hỏi.

Mẹ Hiền chỉ cười, nụ cười hiền hậu giữa không gian sặc mùi thuốc súng. Mẹ rót bát nước vối đặc sánh, đưa tận tay từng người: “Nguy gì mà nguy! Các con đứng đây làm bia cho nó bắn còn chẳng sợ, mẹ mang bát nước thì có thấm tháp gì. Uống đi con, uống cho mát lòng mà canh trời cho chắc.”

Sức mạnh từ bát nước vối nồng nàn

Giữa tiếng gầm rú của động cơ phản lực và tiếng pháo cao xạ đáp trả chát chúa, bát nước vối của mẹ như một liều thuốc tiên. Nó không chỉ làm dịu cơn khát giữa cái nắng hầm hập của nóc nhà xưởng, mà còn mang theo hơi ấm của gia đình, của phố xá thân thương.

Mẹ ngồi lại một góc chiến hào, thản nhiên bóc vỏ từng củ khoai lang đặt vào tay các chiến sĩ. Nhìn mẹ bình thản giữa làn mưa bom, những chàng trai mười chín, đôi mươi bỗng thấy nỗi sợ hãi tan biến. Họ hiểu rằng mình không đơn độc. Sau lưng họ, trong những ngõ nhỏ phố Hàng Thao, Hàng Đồng, những người mẹ vẫn đang thức cùng trận địa, vẫn đang nhường từng hạt gạo, miếng khoai để các con "chắc tay súng, vững tay chèo".

Khi tiếng còi báo yên kéo dài vang lên, mẹ Hiền mới thu dọn bát đĩa, khẽ vẫy tay chào các con rồi lại lầm lũi đi xuống những bậc thang sắt. Đêm ấy, trong căn hầm tăng xê, Nam viết vội vào cuốn sổ tay: "Bát nước của mẹ hôm nay ngọt hơn mọi bữa cơm trên đời. Con biết mình phải chiến đấu vì điều gì."

Những "bữa cơm tiếp sức" ấy đã đi vào huyền thoại của mảnh đất Thành Nam, minh chứng cho một sự thật giản đơn: Một dân tộc có những người mẹ gan góc như thế, sẽ không bao giờ biết đến hai chữ "bại trận".