Chuyện về chiếc phù hiệu của Trung đoàn Thủ đô

Chủ nhân của chiếc phù hiệu là đồng chí Trần Hoàn nguyên là Quyết tử quân Trung đoàn Thủ đô, nguyên Đại sứ đầu tiên của Việt Nam tại Vương quốc Anh và Bắc Ai len. Ông tham gia cách mạng tháng 8/1945, nhập ngũ ngày19/12/1946 tham gia chiến đấu bảo vệ Thủ đô Hà Nội 60 ngày đêm với cương vị tiểu đội trưởng. Những cột mốc đáng nhớ của cuộc đời ông đều gắn với khát vọng độc lập của dân tộc. Sau này, khi chuyển sang công tác trong ngành ngoại giao, ông cũng dành toàn bộ tâm huyết cho sự nghiệp bảo vệ nền độc lập cho nước nhà. Từ sinh viên khoa luật thành Quyết tử quân Quê ở xã Tân Tiến huyện Văn Giang (Hưng Yên) nhưng theo bố mẹ ra làm ăn tại Hà Nội từ khi ông còn nhỏ, vì thế ông như chàng trai Hà Nội chính gốc. Lớn lên tại số nhà 68 phố Hàng Đường, khu phố cổ của thủ đô Hà Nội, được học hành chu đáo, trở thành sinh viên Pháp lý và Văn khoa Đại học Đông Dương, trước mặt ông thênh thang con đường trở thành một viên chức của chính quyền thuộc địa, có cuộc sống vật chất phong lưu. Nhưng những ngày tháng sục sôi khí thế cách mạng năm 1945 lại hướng đường đời của ông và nhiều thanh niên Hà Nội như ông một ngả khác. Anh sinh viên Trần Hoàn đã tham gia Tổng khởi nghĩa giành chính quyền ở Hà Nội, là Ủy viên Khu bộ Việt Minh khu Đồng Xuân Hà Nội, Thanh niên Cứu quốc khu II, Đội tuyên truyền xung phong thành Hoàng Diệu, cộng tác viên Sở Công an Hà Nội, tự vệ thành Hà Nội. Đêm 19/12/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh ra Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến: “Chúng ta thà hy sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ. Hỡi đồng bào! Chúng ta phải đứng lên!”... Lời kêu gọi của Người đã trở thành mệnh lệnh chiến đấu. Toàn dân nhất tề đứng lên. Những người ưu tú nhất, dũng cảm nhất được biên chế vào các tiểu đoàn chiến đấu. Một trong những người đó là anh sinh viên Trần Hoàn. Ngay từ những ngày đầu mùa đông năm 1946, Trần Hoàn liên tục có mặt tại Liên khu I, tham gia chuẩn bị cho cuộc chiến đấu chống lại âm mưu của thực dân Pháp muốn xâm lấn nước ta một lần nữa. Lời thề quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh Cuộc kháng chiến bùng nổ, Liên khu I là trung tâm cuộc kháng chiến. Trần Hoàn cùng các đồng đội làm hầm hào, đào cắt ngang đường, chặt cây cối, dựng chướng ngại vật trong phố để ngăn chặn bước tiến của quân địch. Sau đó, ông cùng đồng đội lao vào chiến đấu nhằm ngăn cản bước tiến của địch, bảo vệ từng căn nhà, góc phố của Thủ đô Hà Nội, tạo điều kiện cho các cơ quan đầu não của Đảng, Chính phủ di chuyển đến căn cứ địa kháng chiến. Mục tiêu ban đầu của ta chỉ là giữ vững trận địa từ một đến hai tuần lễ đã hoàn thành vượt mức. Tuy nhiên, quân Pháp, sau một hồi choáng váng trước sự kháng cự của ta, với lực lượng vượt trội do được tăng viện, quyết tâm đánh bật phòng thủ của ta. Về phía ta, quân số tuy đông nhưng vũ khí, đạn dược, lương thực rất thiếu. Trong tình hình đó, trên đã quyết định chỉ giữ lại những thành phần tinh nhuệ nhất, thống nhất tất cả các bộ phận Vệ quốc đoàn, tự vệ chiến đấu, công an xung phong, tự vệ thành trong Liên khu I thành một trung đoàn lấy tên là Trung đoàn Liên khu I. Lễ ra mắt Trung đoàn được cử hành vào sáng ngày 6/1/1947 tại phòng họp lớn ở số 51 Hàng Bồ (nay là trụ sở Báo Lao động). Chiến sĩ Trần Hoàn vinh dự được phân về Tiểu đoàn 101 (mật danh Tiểu đoàn Đồng Xuân), đơn vị chủ công trong việc phòng thủ Liên khu I, khu vực trọng yếu nhất của ta vào những ngày đầu toàn quốc kháng chiến! Cùng với đồng đội, anh tháo chiếc sao vuông, gắn chiếc sao tròn trên mũ ca lô, hãnh diện đội lên đầu. Từ đó, anh và các chiến sỹ trở thành Vệ quốc quân chiến đấu dưới lá cờ vẻ vang của quân đội cách mạng và càng vinh dự hơn khi Trung đoàn Liên khu I được mang tên “Trung đoàn Thủ đô”. Ngày 14/1/1947, tại rạp Tố Như (phố Hàng Bạc), hàng trăm cán bộ, chiến sỹ của Tiểu đoàn 101, 102, 103 thay mặt cho hàng nghìn chiến sỹ đang sống chết với quân thù trên các chiến hào Liên khu I trong trang phục các kiểu bludông, vét tông, áo bông, mũ phớt, ca lô, mũ sắt… đủ màu, đủ vẻ mỗi người đều quàng cổ chiếc khăn đỏ, thực chất là lá Quốc kỳ nhỏ họ tự may sắm để vì nó mà quyết tử. Cờ được gấp lại thành khăn quàng, luôn mang theo mình để khi ngã xuống, anh em đồng chí sẽ lấy phủ lên thân mình. Điều đặc biệt hơn, mỗi chiến sỹ còn được phát một băng đeo tay bằng lụa màu vàng có dòng chữ TĐTĐ (Trung đoàn Thủ đô) và một phù hiệu bằng lụa đỏ, hình đuôi nheo trên gắn ngôi sao bằng đồng và biển đồng có chữ viết tắt: VNVQĐ (Việt Nam Vệ quốc đoàn), Đoàn Thủ Đô, phía dưới có hình tháp rùa, hai bên là cành nguyệt quế. Được biết phù hiệu do ông Nguyễn Văn Cốc, tiểu chủ ở phố Hàng Thiếc đã thiết kế và dập thành để trang bị cho các chiến sỹ Trung đoàn Thủ đô hôm đó. Nền đỏ tượng trưng cho nhiệt huyết cách mạng, biểu tượng cho sự chiến đấu và chiến thắng, ngôi sao vàng năm cánh là là tượng trưng cho linh hồn dân tộc, tượng trưng cho sự đoàn kết của các tầng lớp nhân dân. Tháp rùa là biểu tượng của Thủ đồ Hà Nội. Phù hiệu được các chiến sỹ Trung đoàn Thủ đô đeo trên áo ở cánh tay trái với niềm tự hào về Thủ đô yêu dấu với quyết tâm: “Thề sống chết với Thủ đô - Thề quyết tử để Tổ quốc quyết sinh”. Phù hiệu Trung đoàn Thủ đô của đồng chí Trần Hoàn. Trong số các chiến sỹ đó có Trần Hoàn. Đứng trước bàn thờ Tổ quốc, các chiến sỹ cất tiếng “Xin thề quyết tử để Tổ quốc quyết sinh”! Kể từ nay, tất cả các chiến sỹ thề lấy máu của mình để bảo vệ cho nền độc lập của Tổ quốc. Đã có bao chiến sĩ đã hy sinh anh dũng trong các trận đánh quyết liệt ở Bắc Bộ phủ, Hàng Bông, Hàng Gai, Xô va - Phố Trần Quang Khải; trận nhà Hoa Nam - Hàng Giấy; trận Hàng Thiếc; trận Hàng Ke - phố Trần Nhật Duật...Đặc biệt là trận Đồng Xuân ngày 14/2/1947. Trong trận Đồng Xuân với cương vị Tiểu đội trưởng, Trần Hoàn chỉ huy tiểu đội giữ ngõ Thanh Hà. Đó là một ngõ hẹp, địch sử dụng một lực lượng rất mạnh đánh vào đây để vượt ra phố Hàng Chiếu, hình thành một mũi thọc sâu, bao vây phía sau lưng của quân ta ở Đồng Xuân. Tiểu đội của anh đã chiến đấu gan góc chỉ bằng súng tiểu liên sten, thompson cướp được của địch và một số lựu đạn do xưởng Phan Đình Phùng sản xuất cùng với những chai xăng tự chế. Tiểu đội đã kiên trì chống chọi, giành giật với địch trong từng căn nhà lụp xụp, suốt từ sáng đến quá trưa, bẻ gẫy ý đồ chiến thuật của chúng. Tiểu đội trưởng Trần Hoàn bị thương nhưng trận địa của đơn vị được giữ vững… Tiểu đội của anh đã cùng các chiến sỹ cảm tử của khu Đồng Xuân đã dũng cảm, mưu trí giáng cho địch một đòn nặng nề. Ta hy sinh 15 đồng chí, bị thương 19 nhưng diệt hơn 200 tên địch. Địch phải bỏ những vị trí mới cắm ở phố hàng Chiếu, bỏ trống khu chợ Đồng Xuân, lui về Hàng Khoai, Hàng Giấy...