Chuyện về người đàn bà chở cả một thời thanh xuân qua lửa đạn

Có những vết thương đã khép miệng theo thời gian, nhưng tiếng vang của nó thì vẫn âm ỉ rền rĩ trong tâm khảm. Với bà Nguyễn Thị Thu, hòa bình đã lập lại hơn nửa thế kỷ, nhưng tiếng bom đạn xé trời và tiếng thét xé lòng “Mẹ ơi!” của những người lính trẻ vẫn chưa bao giờ dứt hẳn trong những giấc chiêm bao chập chờn.

Bốn năm làm du kích, cả một đời lam lũ, nhưng 81 ngày đêm chèo đò đưa bộ đội vượt dòng Thạch Hãn vào Thành cổ Quảng Trị mới chính là những thước phim đau đớn và huy hoàng nhất mà bà mang theo đến cuối đời.

Mùa mưa Quảng Trị và những ký ức nhuốm đỏ

Quảng Trị những ngày cuối tháng 10, trời đất bắt đầu đổ những trận mưa xối xả. Nước sông Thạch Hãn dâng cao, đục ngầu và cuộn xoáy như con quái vật dữ tợn. Ngồi nhìn màn mưa trắng trời, bà Thu – người con gái của mảnh đất Triệu Phong năm xưa, giờ đã ở cái tuổi 71 – lại thấy lòng mình thắt lại.

Trong đôi mắt đã mờ đục vì thời gian của bà, cơn mưa hôm nay bỗng hóa thành trận “mưa bom” của hơn 50 năm trước. Ngày ấy, bầu trời Quảng Trị không chỉ trút nước, mà còn trút xuống cả nghìn tấn thuốc nổ. Dưới đất, máu, mồ hôi và nước mắt của những người lính trẻ hòa quyện vào từng tấc đất, thấm đẫm vào lòng sông, biến Thạch Hãn thành một dòng sông chở đầy những linh hồn bất tử.

Mối tình dạm ngõ và lời thề bên bến nước

Mùa hè đỏ lửa năm 1972, bà Thu khi ấy mới tròn 17 tuổi – cái tuổi đẹp nhất của người con gái, trong trẻo như đóa hoa dại ven sông. Bà nên duyên với ông Nguyễn Câu, một chàng trai cùng tuổi, con trai người ngư dân nghèo chuyên nghề cào hến trên sông. Lễ dạm ngõ đơn sơ vừa mới diễn ra, cau trầu còn thắm, đôi trẻ còn chưa kịp trao nhau một đám cưới vẹn tròn thì giặc tới.

Tiếng súng nổ vang, ông Câu lên đường vào chiến trường miền Nam, còn bà Thu ở lại, cùng bố chồng bám trụ bên dòng sông quê hương. Thứ tài sản quý giá nhất của gia đình lúc bấy giờ là chiếc đò nhỏ – con thuyền mà sau này đã trở thành nhịp cầu nối giữa sự sống và cái chết, giữa hậu phương và tiền tuyến Thành Cổ.

“Lúc đó, chúng tôi coi nhau như vợ chồng dù chưa có một ngày làm lễ cưới. Tôi ở lại vì quê hương, và vì chiếc đò ấy. Bộ đội cần sang sông, Thành Cổ đang đợi…” – Bà nhớ lại, giọng nghẹn lại như có luồng gió lạnh vừa thổi qua.

Những chuyến đò một đi không trở lại

Di chứng của những năm tháng bom đạn khiến trí nhớ của bà Thu lúc nhớ, lúc quên. Nhưng có một nỗi đau đã tạc vào đại não, không thuốc nào chữa khỏi: đó là tiếng rên rỉ của những thương binh, là những khuôn mặt non choẹt của những chàng sinh viên Hà Nội vừa gác bút nghiên đã vội cầm súng.

Bà nhớ những đêm Thạch Hãn mịt mù khói súng, con đò nhỏ của bà chở nặng những hy vọng của dân tộc. Họ còn trẻ quá, mới mười tám đôi mươi, đôi mắt còn sáng rực khát vọng sống. Bà đưa họ sang sông, gửi vào lòng chảo lửa Thành Cổ. Nhưng đau đớn thay, dòng sông ấy đón hàng ngàn người đi, mà ngày trở về chẳng được bao nhiêu.

“Tôi đưa các em đi, đưa các anh đi… nhưng tôi không đón được họ về*, bà Thu nghẹn ngào, đôi bàn tay gầy guộc run rẩy đan chặt vào nhau.

Với bà Thu, Thạch Hãn không chỉ là dòng sông, đó là một nghĩa trang không mộ. Mỗi chuyến đò đêm năm xưa không chỉ chở chiến sĩ, mà chở cả một thời thanh xuân rực rỡ nhưng cũng đầy bi tráng của một thế hệ. Giờ đây, khi đứng trước dòng sông lặng lờ trôi, bà vẫn như thấy đâu đó dưới đáy nước sâu thẳm, những người lính năm ấy vẫn đang nằm đó, trẻ mãi không già, giữa tiếng sóng vỗ rì rào như lời ru của mẹ.

Cuộc đời bà Thu, từ một cô du kích 17 tuổi đến người bà tóc bạc da mồi, vẫn vẹn nguyên một tấm lòng với dòng sông và những đồng đội cũ. Có lẽ, trong những giấc ngủ chập chờn, bà vẫn đang chèo đò, vẫn đang gọi khẽ: "Sang sông thôi các anh ơi...", để rồi tỉnh dậy, thấy lệ nhòa trên gối khi nhận ra tất cả đã hóa thành mây khói thời gian.