CHUYỆN VỀ NGƯỜI VỢ HỌ DƯƠNG CỦA VUA NGÔ QUYỀN

CHUYỆN VỀ NGƯỜI VỢ HỌ DƯƠNG CỦA VUA NGÔ QUYỀN

Với đóng góp to lớn trong sự nghiệp đánh đuổi ngoại xâm, giành lại quyền tự chủ cho đất nước, Ngô Quyền được suy tôn là vị Tổ trung hưng thứ nhất. Chiến thắng Bạch Đằng năm 938 đã đặt dấu chấm hết của "đêm dài Bắc thuộc" và triều đại do Ngô Quyền thành lập là triều đại đầu tiên mở ra kỷ nguyên độc lập. Đóng góp vào sự nghiệp vĩ đại của Ngô Quyền có vai trò không nhỏ của người vợ họ Dương nổi tiếng xinh đẹp, anh dũng toàn tài.

Đời tư của Tiền Ngô Vương

Về đời tư của Ngô Quyền (tức Tiền Ngô Vương), trong chính sử chỉ cho biết ngắn gọn như sau: "Kỷ Hợi (939) năm thứ nhất... Mùa xuân, vua xưng vương, lập Dương thị làm hoàng hậu" (Đại Việt sử ký toàn thư).

Không rõ tên thật của bà hoàng hậu này, nhưng chính sử cho biết xuất thân của bà thông qua đoạn viết về vua Ngô Quyền: "Vua họ Ngô húy là Quyền, người Đường Lâm, đời đời là quý tộc, cha là Mân làm châu mục châu ấy. Khi vua mới sinh, có điềm ánh sáng khắp nhà, hình dạng khác thường, lưng có ba nốt ruồi, người xem tướng cho là lạ, bảo rằng có thể làm chúa một phương, nên cha vua mới đặt tên là Quyền. Đến khi lớn lên, vẻ người khôi ngô, mắt sáng như chớp, đi thong thả như cọp, có trí dũng, sức có thể cầm vạc giơ lên. Làm nha tướng cho Dương Đình Nghệ. Đình Nghệ gả con gái, cho làm quyền quân Ái châu" (Đại Việt sử ký toàn thư).

Về con cái, không rõ vua Ngô Quyền có bao nhiêu người con nhưng trong chính sử có nhắc nhiều đến hai người là Ngô Xương Ngập (con cả, sau làm vua xưng là Thiên Sách Vương) và Ngô Xương Văn (con thứ hai, sau làm vua xưng là Nam Tấn Vương, sử gọi là Hậu Ngô Vương). Ngoài ra còn có một số người con nhỏ nữa là Ngô Nam Hưng, Ngô Càn Hưng.

Chính sử chỉ cho biết thông tin sơ lược ngắn gọn như vậy, còn theo một số nguồn dã sử và thần tích, truyền tụng dân gian thì người vợ mà Ngô Quyền sắc phong Hoàng hậu không phải là vợ cả của ông. Nhưng có một điểm trùng hợp là người vợ cả của vua cũng mang họ Dương và xung quanh bà có những câu chuyện khá thú vị sẽ được thuật lược sau đây:

Mối duyên tình đầu trên đường đi tìm minh chủ

Tại làng Yên Nhân (nay là thôn Yên Nhân, xã Hòa Chính, huyện Chương Mỹ, Hà Nội) có ngôi đền thờ một người vợ của vua Ngô Quyền. Theo thần phả và truyền tụng dân gian địa phương, có ông Dương Công Đĩnh nổi tiếng văn tài võ giỏi kết duyên đôi lứa với Vũ Thị An, một cô gái xinh đẹp nhất vùng; hai người sống với nhau rất vui vẻ, hạnh phúc.

Sau đó ít lâu, hai vợ chồng đón tin vui khi sinh ra một người con gái khác lạ, thân thể lúc nào cũng sạch sẽ, thơm tho như hoa; lớn lên một chút cô bé có sở thích chơi hoa lan, mà theo quan niệm cổ xưa: "Lan vị vương giả hương", hoa lan được coi là vua của các loài hoa, chính vì thế vợ chồng ông Dương Công Đĩnh đã đặt tên cho con gái là Dương Phương Lan.

Càng lớn, Phương Lan càng trở lên xinh đẹp, thần phả có mô tả như sau: "Nàng có nhan sắc tuyệt vời, mắt trong như nước hồ thu, mày cong như vành trăng mới. Nàng có tư chất khác thường, tuy là con gái nhưng thích đọc binh thư và rèn cung kiếm".

Biết con khác với những cô gái thông thường, nên người cha đã bỏ công rèn cặp vì thế chẳng bao lâu Dương Phương Lan đã là người võ văn đều giỏi.

Bấy giờ Ngô Quyền, con cháu châu mục châu Đường Lâm (nay là làng Đường Lâm, TX. Sơn Tây, Hà Nội) là người trí dũng song toàn, nghe nói Dương Đình Nghệ, một hào trưởng ở đất Dương Xá thuộc Ái Châu (nay là xã Thiệu Dương, huyện Thiệu Hóa, tỉnh Thanh Hóa), đang chiêu mộ anh hùng hào kiệt đồng chí hướng để cùng nhau mưu tính đánh đuổi ngoại xâm giành nền tự chủ, nên đã tìm đường vào yết kiến.

Trên đường vào Nam, khi đến cầu Ba Trăng thuộc miền Thượng Phúc (nay khoảng khu vực làng Ba Thá (nay thuộc huyện Thường Tín) và làng Yên Nhân (nay thuộc huyện Chương Mỹ, Hà Nội) thì tình cờ Ngô Quyền gặp Dương Phương Lan. Vốn đã nghe danh tiếng của nhau, nay trai anh hùng gặp gỡ gái thuyền quyên; qua trò chuyện trao đổi cả hai thấy có chung chí hướng nên nhanh chóng cảm mến nhau. Sách Thiên Nam ngữ lục (thế kỷ XVII) thuật lại cuộc gặp này như sau:

Như ai đã hẹn ai đâu,

Qua miền Thượng Phúc đến cầu Ba Trăng.

Tạo duyên định bởi xích thằng,

Gặp nàng Dương thị, nói năng tỏ tường.

Thiếp nay Nghiêm Xá, họ Dương,

Hoa xuân vừa nở, tuyết sương chửa gần.

Duyên nay tơ nguyệt khéo phân,

Dễ sui lòng thiếp ái ân vì chàng.

Nên duyên vợ chồng, đồng cam cộng khổ

Tuy mới gặp gỡ mà duyên tình dường như đã sâu nặng từ lâu, sau khi theo Phương Lan về nhà ra mắt cha mẹ là ông bà Dương Công Đĩnh và Vũ Thị An, tuy có chút ngạc nhiên, bất ngờ, nhưng sau biết về gia thế của Ngô Quyền và tin vào sự lựa chọn của con gái, gia đình đã quyết định tác thành hôn lễ cho đôi trẻ.

Sau lễ thành hôn, Ngô Quyền nói với vợ rằng:

Đôi ta nên nghĩa, đó thực là duyên trời định, nhưng nay ta chí để muôn phương, không muốn chuyện nữ sắc làm ảnh hưởng đến đại sự và hoài bão của mình. Nay nàng tạm thời ở lại nhà mẹ cha, ta lên đường tạo sự nghiệp rồi sẽ về đón nàng cùng hưởng phúc.

Nghe chồng nói vậy, Phương Lan đáp lời:

Vợ chồng là nghĩa tào khang, nay chàng mang chí lớn, thiếp đâu dám gây trở ngại, vướng chân chàng, nhưng hãy để thiếp theo chàng, cùng đồng cam cộng khổ, xin gánh chút áo khăn nặng nhọc cùng chàng.

Sách Thiên Nam ngữ lục mô tả về chuyện này như sau:

Trở thề nên nghĩa tào khang,

Quyền sa nước mắt ơn nàng thương yêu.

Nàng rằng vốn thiếp đã liều,

Cứ trong một lý nguyện theo đi cùng.

Mặc dù Ngô Quyền đã bỏ công thuyết phục nhưng Dương Phương Lan vẫn nhất quyết giữ ý của mình, cuối cùng Ngô Quyền phải thuận theo. Thế là hai vợ chồng khăn gói trên lưng, cung kiếm trong tay cùng nhau lên đường tìm vào đất Ái châu, thật là:

Đạo bằng bao quản đói no,

Ăn năn chẳng chút có lo điều gì.

Ngô Quyền cũng chí nam nhi,

Vận chưa đến thì mình phải truân chuyên.

Nuôi nhau đường sá chẳng phiền,

Ngày sau đi đến sở miền Giang Đông.

Thiên Nam ngữ lục.

Nhường ngôi vợ cả, tất cả vì chồng.

Trải bao vất vả đường trường, cuối cùng vợ chồng Ngô Quyền cũng đến đất Ái Châu làm lễ yết kiến hào trưởng Dương Đình Nghệ. Vị hào trưởng này lấy làm mừng rỡ vì có thêm những hào kiệt về quy tụ dưới trướng của mình và qua một thời gian ngắn, ông đã thấy ở Ngô Quyền một con người tuy trẻ tuổi nhưng lại tài đức, dũng cảm và chí khí ngời trời.

Dương Đình Nghệ đã quyết định gả con gái của mình là Dương Thị Như Ngọc cho Ngô Quyền (lúc này đã có vợ là Dương Phương Lan). Với tấm lòng vì sự nghiệp chung của chồng, Dương Phương Lan đã khiêm tốn nhường ngôi vị vợ cả cho Như Ngọc và chấp nhận xuống làm vợ thứ để thắt chặt mối quan hệ giữa Ngô Quyền và nhà họ Dương, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho sự nghiệp cứu nước.

Nguyện làm tiền phong cắm quân nhử giặc vào bãi cọc ngầm..

Từ khi trở thành vợ Ngô Quyền, lúc nào Dương Phương Lan cũng ở bên ông tham gia diệt nội phản, chống ngoại xâm. Năm Đinh Dậu (937), Dương Đình Nghệ bị con nuôi là Kiều Công Tiễn sát hại để cướp quyền bính, nghe tin đó Ngô Quyền từ Ái châu đem quân ra Bắc hạ thành Đại La giết chết tên phản thần và nhanh chóng tổ chức trận địa đón đánh quân xâm lược Nam Hán do Thái tử Hoằng Tháo đang tràn xuống theo lời cầu viện trước đó của Kiều Công Tiễn.

Sách Khâm định Việt sử thông giám cương mục của triều Nguyễn có đoạn viết: "Hoằng Tháo đem thuyền chiến kéo thẳng sang đánh Giao Châu. Khi ấy, Ngô Quyền đã giết được Công Tiễn, đem quân đón đánh. Trước hết lấy các cọc gỗ đẽo nhọn và bịt sắt trồng ngầm ở cửa biển, nhân lúc nước triều lên cho các thuyền nhẹ ra khiêu chiến, rồi giả cách thua chạy, Hoằng Tháo đuổi đánh, thình lình nước triều rút cạn, thuyền chiến mắc phải cọc bịt sắt, không trở về được..."

Theo nhiều nguồn dã sử thì người giữ vai trò chỉ huy đoàn thuyền nhử quân Nam Hán lọt đúng vào trận địa cọc Bạch Đằng Giang đúng thời điểm, đúng vị trí theo đúng kế hoạch chính là nữ tướng Dương Phương Lan. Bà đã dùng chiến thuật vừa đánh vừa chạy, càng khiến Hoằng Tháo hăng tiết quyết tâm đuổi theo bắt sống nữ tướng. Nào ngờ khi đến giữa trận địa, nước triều rút nhanh, quân Nam Hán bị tấn công tứ bề và bị tiêu diệt hoàn toàn.

Lẫm liệt hy sinh vì đất nước

Sau chiến thắng Bạch Đằng, Ngô Quyền lên ngôi, phong Dương Thị Như Ngọc làm Hoàng hậu, Dương Phương Lan vui vẻ nhận ngôi vị Hậu phi ở bậc thứ hai. Trong chốn hậu cung, bà Phương Lan luôn yêu thương, gắn bó với Hoàng hậu Như Ngọc như chị em ruột thịt, cùng nhau chăm sóc nuôi dưỡng các hoàng tử.

Ngô Quyền làm vua được 6 năm (939 - 944) thì lâm bệnh mất vào tháng Giêng năm Giáp Thìn (944), thọ 47 tuổi. Trước khi mất, ông đã nhắc lại những kỷ niệm về thuở hàn vi tấm cám với Dương Phương Lan:

Thương vì thuở gặp Ba Trăng,

Chi phiền cho bỏ đạo hằng nuôi nhau.

Những thuở chưa được sang giàu,

Biết nhau mà quyết theo nhau một lòng.

Thiên Nam ngữ lục.

Vua Ngô vừa mất thì trong nước, ở một số vùng đã có kẻ nhân thế nổi dậy làm phản. Trước tình hình đó, bà Phương Lan đã bàn với Hoàng hậu Như Ngọc xin tình nguyện cầm quân dẹp loạn. Trong một trận đánh cuối cùng, không may bà bị trúng một mũi tên bắn lén và đã anh dũng hy sinh trên trận tiền.

Thi hài nữ tướng, hậu phi Dương Phương Lan được quân sĩ đưa về mai táng tại làng Yên Nhân quê bà. Triều đình nhà Ngô thương tiếc sai dân lập đền thờ phụng, sau này bà được suy tôn làm Thành hoàng làng như một cách để dân gian tưởng nhớ đến một nữ trung hào kiệt nổi tiếng trong giới nữ lưu nước Việt anh hùng./.