Chuyện về những nữ anh hùng

Những nữ anh hùng mà chúng tôi muốn kể trong bài viết này, ngoài nguyên mẫu Anh hùng La Thị Tám, nhân vật trong bài hát Người con gái sông La của nhạc sĩ Doãn Nho là hai Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Ngô Thị Tuyển và Nguyễn Thị Mỹ Nhung (bí danh Nguyễn Thị Yên Thảo, tên thường gọi là Tám Thảo) - những phụ nữ kiên cường và tài giỏi của cách mạng Việt Nam.

Lý tưởng của tuổi trẻ

Ba nữ anh hùng mà chúng tôi được gặp có thể xem là đại diện cho những lực lượng tác chiến trong kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ, cứu nước thời đó. Trong đó, Anh hùng La Thị Tám đại diện cho lực lượng thanh niên xung phong, cụ thể là đơn vị chủ lực Ðại đội C2 - Giao thông vận tải đóng tại xã Ðồng Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh; Anh hùng Ngô Thị Tuyển đại diện cho lực lượng dân quân có nhiệm vụ vác đạn chiến đấu tại khu vực Nam Ngạn-Hàm Rồng, tỉnh Thanh Hóa và Anh hùng Nguyễn Thị Mỹ Nhung, nguyên cán bộ Cụm Tình báo H63, Ðoàn J22, Cục Nghiên cứu, Bộ Tổng Tham mưu (nay là Tổng cục II, Bộ Quốc phòng).

Trong những năm tháng ấy, cách mà họ đối mặt với hiểm nguy không giống nhau. Người hoạt động nơi tiền tuyến, người hoạt động ở hậu phương, người hoạt động trong lòng địch, nhưng tất cả đều vì mục đích cao cả của dân tộc là đánh bại Pháp, Mỹ và tay sai trên chiến trường miền nam, cũng như các đợt đánh phá miền bắc của chúng, góp phần giành thắng lợi trên toàn chiến trường, kết thúc chiến tranh. Công việc của những người phụ nữ bé nhỏ ấy tưởng như thầm lặng nhưng lại mang nhiều ý nghĩa và biểu tượng lớn.

Tháng 7/2022, chúng tôi trở về Ngã ba Ðồng Lộc, để thắp hương tưởng nhớ 10 cô gái thanh niên xung phong đã hy sinh năm 1968 trên mảnh đất này, rồi leo lên quả đồi cao năm xưa mà Anh hùng La Thị Tám đứng đếm bom rơi và cắm tiêu. Ðó là đồi Mòi nhưng người dân từ lâu đã quen gọi là đồi La Thị Tám. Trên đồi có một miếu thờ nhỏ, một cột cờ cao bay kiêu hãnh giữa nắng gió miền trung, nhưng hình ảnh ấn tượng với chúng tôi chính là dấu vết hằn sâu của chiến tranh năm xưa. Những hố bom vẫn còn đấy, như bằng chứng tố cáo tội ác của giặc Mỹ và nhắc nhở tất cả về sự khốc liệt, dữ dội của chiến trường, của những gian khổ mà một thanh niên xung phong như Anh hùng La Thị Tám và đồng đội từng trải qua, trên hết là sự dũng cảm, can trường của quân, dân Hà Tĩnh.

Ở tuổi 18, La Thị Tám gia nhập đội thanh niên xung phong và vào biên chế đơn vị chủ lực Ðại đội C2 - Giao thông vận tải. Từ tháng 12/1967 đến tháng 8/1968, đơn vị đóng tại xã Ðồng Lộc, La Thị Tám được giao nhiệm vụ đứng trên một quả đồi cao, phía trái của Ngã ba Ðồng Lộc vào những lúc máy bay Mỹ ném bom để quan sát, đếm, xác định số bom trút xuống, bao nhiêu quả đã nổ. Sau khi máy bay Mỹ rút, quả bom nào chưa nổ thì sẽ chạy xuống cắm tiêu đánh dấu cho công binh đến rà phá. Suốt 200 ngày đêm, La Thị Tám đã đếm và cắm tiêu được hơn 1.200 quả bom.

Ngày 22/12/1969, La Thị Tám (khi ấy 19 tuổi) vinh dự được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Ðợt ấy có 23 đơn vị và 17 cán bộ, chiến sĩ được tặng danh hiệu. Thành tích này của Anh hùng La Thị Tám được ghi ngắn gọn trên Báo Nhân Dân số ra ngày 30/12/1969 như sau: Là một cô gái đầy nhiệt tình cách mạng, vô cùng gan dạ, mưu trí. Liên tục 116 ngày đêm làm nhiệm vụ quan sát đánh dấu bom địch ném chưa nổ ở những trọng điểm địch đánh phá hết sức ác liệt, 23 lần bị bom nổ vùi lấp, vẫn kiên cường bám sát trận địa, phục vụ đắc lực cho việc phá bom, bảo đảm giao thông thông suốt.

Dù đã đọc nhiều thông tin, được nghe chính nhân vật kể lại khi đến thăm bà trong ngôi nhà nhỏ ở đường Nguyễn Biểu, thành phố Hà Tĩnh, chúng tôi cũng không thể hình dung làm thế nào một cô gái nhỏ bé lại có thể đứng vững giữa bom rơi, đạn nổ, dưới cái nắng tháng 6 nóng như đổ lửa, chạy lên chạy xuống ngọn đồi mà chúng tôi chỉ là đi bộ thong dong cũng đã thở không ra hơi với hơn 1.000 bước chân.

Khi chúng tôi hỏi: “Lúc ấy còn trẻ thế, lại nhìn thấy nhiều người hy sinh, cô không sợ sao?”, Anh hùng La Thị Tám bộc bạch: “Nói không sợ thì cũng không đúng, nhưng hồi ấy tất cả thanh niên chúng tôi đều muốn được lên đường nhập ngũ. Các cụ già còn đi trực súng, chuyện các cụ già bắn rơi máy bay là thế đó. Cả nước đều sục sôi ý chí chiến đấu để bảo vệ Tổ quốc. Ngày đó, gia đình tôi đã có hai người anh tham gia chiến trường, có một người em khi đó học cấp II (sau này cũng tham gia chiến đấu và hy sinh năm 1974 ở Quảng Ngãi - PV), tôi là lao động chính trong gia đình và có thể ở nhà, nhưng tôi đã làm đơn ra chiến trường để được đóng góp một phần nhỏ bé vào sự nghiệp chung của cách mạng. Khi ấy tôi 18 tuổi”.