CHUYỆN XƯA Ở BẢN GIẲNG

Người dân Bản Giắng nói riêng và người dân xã Mường Tè nói chung luôn tự hào về quê hương, nơi đã từng ghi dấu một lát cắt đặc biệt trong lịch sử: những tháng ngày cố Luật sư Nguyễn Hữu Thọ, người chiến sĩ cách mạng kiên trung của dân tộc, bị thực dân Pháp lưu đày nơi rẻo cao heo hút này.

Ngôi nhà sàn cũ của cụ bà Lò Thị On và cụ Lý Thị Pha vẫn nằm khuất dưới tán rừng, bình dị, mộc mạc như chính con người nơi đây. Hai cụ đã ngoài tám mươi, dáng người chậm rãi, đôi mắt mờ theo năm tháng, nhưng ký ức về quãng thời gian năm xưa – khi chăm sóc một người tù yêu nước – thì vẫn sáng trong như ngọn đèn dầu thắp giữa sàn nhà mỗi đêm.

Khi chén trà nóng được rót ra, bà Lò Thị On mở đầu câu chuyện, giọng chậm rãi mà ấm áp:

“Những ngày tháng cố Luật sư Nguyễn Hữu Thọ bị lưu đầy ở đây ngày ba bữa, tôi và chị Pha dậy sớm nấu nước, chuẩn bị khăn cho ông Thọ rửa mặt, dọn cơm, phục vụ ông chu đáo. Xong bữa cơm tối, ông Thọ bảo tôi gọi các bạn thanh niên cùng trang lứa đến nhà để nói chuyện…”

Thì ra, trong hoàn cảnh bị giam lỏng, quản thúc giữa núi rừng xa xôi, ý chí người chiến sĩ ấy không hề suy suyển. Mỗi tối, thanh niên, bà con trong bản lại lặn lội vượt bóng đêm, chui qua lớp sương núi dày đặc để tìm đến nhà trưởng bản.

“Ông Thọ giảng cho chúng tôi nghe tinh thần yêu nước, phải biết đứng lên đấu tranh, không chịu làm nô lệ cho Tây. Ngày đi nương, tối về lại chong ngọn đèn dầu, đông kín cả sàn nhà…” – cụ On kể, đôi mắt bỗng ánh lên niềm tự hào.

Những thanh âm năm cũ như hiện về: tiếng ông Thọ chậm rãi giảng nghĩa “Tổ quốc là nhà”, “Dân tộc là anh em”, tiếng giấy báo sột soạt, tiếng gió thổi qua vách nứa, và ánh mắt say mê của lớp thanh niên Mường Tè thuở ấy – những người sau này trở thành cán bộ, du kích, liên lạc, góp phần vào sự nghiệp đấu tranh của dân tộc.

Đêm xuống. Lửa bếp tàn dần. Bà con về hết, nhưng ngọn đèn dầu trong gian buồng nhỏ của người tù cách mạng vẫn sáng. Cụ Pha kể tiếp:

“Đến tối Ông ngồi đọc sách, đọc báo miết. Tôi thì lẳng lặng trải đệm, bỏ màn. Đêm khuya lạnh, tỉnh dậy thấy ông Thọ co ro, tôi lại kéo chăn đắp cho ông. Thương lắm. Người ta tù đày mà lúc nào cũng lo cho dân, cho nước…”

Rồi cụ On mỉm cười, giọng xúc động:

“Hàng ngày, xong việc, ông lại gọi tôi vào dạy cái chữ. Tôi người dân tộc, trước không biết đọc biết viết. Ấy vậy mà nhờ ông, tôi biết cầm bút, biết viết tên mình.”

Ngoài hiên, gió thu thổi, mang theo vài hạt mưa của đất trời, như cũng đang lắng nghe câu chuyện.

Lịch sử đôi khi không chỉ được làm nên bởi những trận đánh lớn, những nghị trường rực lửa, mà còn bởi những buổi tối chong đèn trong gian nhà sàn ở một bản nhỏ. Nơi một người chiến sĩ yêu nước gieo những hạt giống đầu tiên về lý tưởng. Nơi tình người, lòng dân đùm bọc che chở cho cách mạng.

Bản Giắng – Mường Tè – và nghĩa tình của hai người phụ nữ dân tộc năm ấy – đã trở thành điểm tựa tinh thần giữa chốn lưu đày, để một Nguyễn Hữu Thọ giữ mãi khí tiết kiên trung; để sau này, ông bước tiếp con đường cách mạng, trở thành người trí thức lớn, nhà lãnh đạo lớn của dân tộc.