Cố Chủ tịch, Luật sư Nguyễn Hữu Thọ: Nhà trí thức yêu nước vĩ đại
Luật sư Nguyễn Hữu Thọ là một trong những nhân vật tiêu biểu của phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc Việt Nam. Xuất thân là một trí thức Tây học, ông sớm nhận ra những bất công dưới chế độ thực dân và quyết tâm dấn thân vào con đường đấu tranh vì độc lập, tự do của dân tộc. Ông sinh ra và lớn lên trên quê hương Bến Lức (Long An). Thân sinh của Luật sư Nguyễn Hữu Thọ là người yêu nước, thương dân, nổi tiếng với việc dùng gia sản đất đai của mình để xây dựng nghĩa trang cho bà con nông dân nghèo khổ khi qua đời.Với lòng yêu nước hình thành từ truyền thống gia đình và quê hương, trong thời gian dài du học ở Pháp, Luật sư Nguyễn Hữu Thọ vẫn luôn trăn trở: Vì sao quê hương mình còn nghèo quá, đồng bào mình còn khổ quá?. Và nhà trí thực trẻ của những năm đầu Thế kỷ 20 đã tự nhủ phải cố gắng học tập để đem hiểu biết của mình làm điều có ích cho nước, có lợi cho dân. Rất may mắn, từ những năm hai mươi của thế kỷ trước, du học sinh Nguyễn Hữu Thọ đã được nghe nói đến Nguyễn Ái Quốc, một người yêu nước đang đấu tranh cho dân tộc Việt Nam được độc lập.
Học xong, ông quyết định trở về Việt Nam năm 1933. Trong lòng nhà trí thức trẻ Nguyễn Hữu Thọ vẫn canh cánh nỗi đau mất nước, bị ngoại bang đô hộ. Ông sớm trở thành một luật sư có uy tín ở miền Nam. Tuy nhiên, thay vì theo đuổi cuộc sống an nhàn, Luật sư Nguyễn Hữu Thọ đã lựa chọn con đường đấu tranh chống lại chế độ thực dân, phong kiến, tham gia tích cực vào phong trào cách mạng ở miền Nam.
Cho đến ngày Cách mạng tháng Tám thành công năm 1945, Luật sư Nguyễn Hữu Thọ mới biết vị cứu tinh của dân tộc chính là Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng là nhà cách mạng Nguyễn Ái Quốc vĩ đại. Ngày 2/9/1945, nước Việt Nam tuyên bố độc lập tự do. Nhưng không lâu sau, thực dân Pháp lại tiếp tục quay trở lại xâm lược nước ta. Lúc này, Luật sư Nguyễn Hữu Thọ vẫn có niềm tin mãnh liệt, rằng đất nước có Chủ tịch Hồ Chí Minh nhất định giành được độc lập, thống nhất. Chủ tịch Hồ Chí Minh trở thành biểu tượng của chủ nghĩa yêu nước, yêu dân khiến niềm tin của Luật sư Nguyễn Hữu Thọ về sự nghiệp giành độc lập dân tộc, thống nhất đất nước được tăng lên gấp bội. Niềm tin ấy tiếp thêm sức mạnh cho Luật sư Nguyễn Hữu Thọ có nghị lực phi thường, sẵn sàng dấn thân vào con đường cách mạng lâu dài, đầy chông gai, thử thách, bất chấp hy sinh.Luật sư Nguyễn Hữu Thọ nhanh chóng trở thành một lãnh đạo quan trọng trong phong trào đấu tranh tại miền Nam. Ông tham gia lãnh đạo các cuộc biểu tình, phản đối chính quyền thực dân, kêu gọi tinh thần đoàn kết dân tộc. Theo lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh, liên tục vào năm 1947, 1949, 1954, Luật sư Nguyễn Hữu Thọ tham gia ký tên vào bản Tuyên ngôn của trí thức Sài Gòn - Chợ Lớn, yêu cầu Chính phủ Pháp phải thương thuyết với Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa để chấm dứt chiến tranh. Luật sư Nguyễn Hữu Thọ công khai tham gia kháng chiến giữa Sài Gòn, đấu tranh đòi các quyền dân sinh dân chủ, đòi hòa bình, bất chấp mọi sự đàn áp của kẻ thù.
Một trong những đỉnh điểm của phong trào đòi độc lập dân tộc của giới trí thức, học sinh sinh viên, công nhân, các tầng lớp khác nhau ở thành phố Sài Gòn là cuộc biểu tình ngày 19/3/1950. Theo phân công của Đảng, tại trường Tôn Thọ Tường (nay là trường THPT Tenlơman số 8 Trần Hưng Đạo, Quận 1, TP Hồ Chí Minh), Luật sư Nguyễn Hữu Thọ đã kêu gọi hàng chục vạn đồng bào xuống đường phản đối 2 tàu chiến thuộc Hạm đội 7 của Mỹ tiếp tay cho Pháp can thiệp vào chiến tranh Việt Nam. Cùng thời điểm đó, tại Hà Nội, Phó Chủ tịch nước Tôn Đức Thắng và các nhà cách mạng Trường Chinh, Phạm Hùng cùng hàng vạn đồng bào xuống đường chống sự can thiệp của Mỹ. Sức mạnh đại đoàn kết dân tộc đã buộc 2 tàu chiến Mỹ phải rút khỏi Cảng Sài Gòn. Ngày 19/3/1950, trở thành “Ngày toàn quốc chống Mỹ”.
Ngày 9/1/1950, trở thành “Ngày học sinh sinh viên toàn quốc” khi cả một biển người xuống đường lên án thực dân Pháp giết hại dã man học sinh Trần Văn Ơn. Tại lễ truy điệu học sinh Trần Văn Ơn, Luật sư Nguyễn Hữu Thọ - Trưởng phái đoàn đại diện các giới Sài Gòn - Chợ Lớn đã đặt câu hỏi đanh thép: Như thế này nhân dân ta có độc lập, tự do không? Cả một biển người hô to: “Không! Không! Không!”. Luật sư kêu gọi: “Chúng ta hãy sống xứng đáng với gương người đã khuất”.
Ngay trong đêm 19/3/1950, kẻ thù bắt giam và lưu đày Luật sư Nguyễn Hữu Thọ ra tận miền núi Lai Châu, rồi Sơn Tây. Tháng 11/1952, trước cuộc đấu tranh quyết liệt của nhân dân Sài Gòn - Chợ Lớn, địch buộc phải trả tự do cho Luật sư Nguyễn Hữu Thọ. Năm 1954, Pháp và Mỹ phá hoại Hiệp định Genève, chống bầu cử thống nhất đất nước ta, Luật sư Nguyễn Hữu Thọ lại tiếp tục đấu tranh với Phong trào bảo vệ hòa bình từ thành phố Sài Gòn lan rộng ra khắp miền Nam. Tổng thống tay sai Ngô Đình Diệm ra lệnh bắt, lưu đày Luật sư Nguyễn Hữu Thọ ra Hải Phòng, rồi miền núi Phú Yên với âm mưu thâm độc để Luật sư chết dần chết mòn.
