Cơ Cực Và Sự Hy Sinh Đau Thương Nơi Đất Mẹ Phước Thái
Mẹ Hai Mẹo (tên thật là Lê Thị Mẹo) sinh năm Mậu Thân 1908 tại xã Long Điền, quận Long Điền, tỉnh Bà Rịa cũ (nay là thị trấn Long Điền, huyện Long Điền, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu) trong một gia đình nông dân. Sau khi lập gia đình, mẹ sinh hạ 10 người con cả trai lẫn gái, nhưng vì cảnh đói khổ, thiếu thốn, chỉ có năm người sống đến tuổi khôn lớn. Sau khi chồng có vợ nhỏ, mẹ về ở với người em gái là Lê Thị Đàn ở xã Phước Thái, quận Long Thành, tỉnh Biên Hòa cũ, và sau khi sinh người con trai út, mẹ mắc bệnh tâm thần.
Khi Cách mạng tháng Tám năm 1945 thành công, người con gái lớn của mẹ là Hai Lan (Nguyễn Thị Lan) tham gia phong trào Thanh niên Tiền phong, là một trong những y tá đầu tiên của xã. Đầu năm 1946, giặc Pháp đóng bót ở Phước Thái nhằm bảo vệ đường giao thông trên quốc lộ 15 (nay là quốc lộ 51) đi từ Long Thành đi Bà Rịa. Cuối năm, chúng rút bỏ bót, giúp xã Phước Thái trở thành vùng độc lập nhưng thường xuyên bị địch càn quét khủng bố. Sáng ngày 30/6/1947, địch càn vào căn cứ Phước Thái, cô Hai Lan trúng đạn và anh dũng hy sinh tại Gò Dưa.
Sau Hiệp định Genève tháng 7/1954, anh Tư Minh (Nguyễn Văn Minh) – con trai thứ ba của mẹ – vừa lớn lên đã tham gia phong trào cách mạng địa phương. Anh là đoàn viên, du kích mật hoạt động ở Phước Thái năm 1956, sau đó được điều ra Long Điền công tác. Lúc này, địch tiến hành các chiến dịch tố Cộng, diệt Cộng bằng đủ mọi thủ đoạn tàn bạo. Năm 1959, trong một lần đi công tác ở Hội Ngãi, anh bị địch bắt và thủ tiêu mất xác (mãi sau ngày toàn thắng khá lâu mới tìm được hài cốt).
Anh Tám Hoa (Nguyễn Văn Hoa) lớn lên đúng vào lúc phong trào cách mạng xã Phước Thái hồi phục sau những tổn thất lớn lao năm 1959. Tháng 6/1960, anh tham gia lực lượng mật, trở thành bí thư chi bộ xã khi mới ngoài 20 tuổi. Trong chiến lược Chiến tranh đặc biệt, nhân dân xã Phước Thái bị gom vào ấp chiến lược, mưu đồ chia cắt nhân dân với cách mạng. Mẹ Mẹo và người em gái đều bị gom vào ấp, bệnh tình của mẹ ngày càng nặng rồi qua đời vào năm 1962.
Ngay khi mẹ qua đời, người con trai thứ mười là Út Quang (Nguyễn Văn Quang), khi đó mới 15 tuổi, đã xin đi thoát li theo anh. Út Quang vào du kích xã và tỏ ra vô cùng gan dạ. Anh Tám Hoa nhiều lần từ căn cứ Cầu Vạt hoặc suối Cả vượt rào kẽm gai về vận động nhân dân tự cởi ách phá xiềng. Chiều 30/4/1963 (6 tháng 3 năm Quý Mão), anh từ căn cứ ra ấp 2 đụng địch ở Bàu Đưng và anh dũng hy sinh. Khi anh Tám Hoa hy sinh, út Quang xin chuyển lên đơn vị chiến đấu tiếp nối con đường của gia đình.
Cuộc đời của Mẹ Hai Mẹo là một bản tráng ca bi tráng về người mẹ nghèo chịu đựng muôn vàn bất hạnh, mất chồng mất con trong khói lửa chiến tranh, mãi mãi là biểu tượng sáng ngời về lòng yêu nước và tinh thần kiên trung của nhân dân miền Đông Nam Bộ.
