CÔ GÁI CHÍT KHĂN TANG

Nữ pháo thủ Phạm Thị Viễn (sinh năm 1951) là nguyên mẫu kiêu hãnh của hình tượng "Cô gái chít khăn tang" bên mâm pháo, một biểu tượng bất tử cho ý chí kiên cường và nỗi đau nén thành sức mạnh của người Hà Nội trong chiến dịch Hà Nội - Điện Biên Phủ trên không năm 1972. Là một nữ công nhân thợ nguội của Nhà máy Cơ khí Mai Động, cuộc đời cô gái trẻ sớm gánh chịu những mất mát tột cùng do bom đạn kẻ thù gieo rắc. Năm 1967, mẹ bà qua đời khi ngôi nhà trúng bom bi của Mỹ. Đến tháng 12 năm 1972, khi đang trực chiến tại trận địa, bà lại bàng hoàng nhận tin cha mình và bốn người họ hàng thân thích tiếp tục hy sinh trong trận bom rải thảm của pháo đài bay B-52. Đau thương chồng chất đau thương, ba ngày sau trận bom, bà và các em mới tìm thấy mảnh thi thể không nguyên vẹn của người cha thân yêu. Gạt đi những giọt nước mắt nghẹn ngào, người con gái Hà Nội kiên trinh ấy đã tự tay chít vành khăn tang trắng lên đầu, ngay lập tức quay trở lại bám trụ mâm pháo cùng đồng đội để biến nỗi căm hờn thành hành động.

Chiến tích lừng lẫy nhất của bà cùng liên đội tự vệ ba nhà máy (Cơ khí Mai Động, Cơ khí Lương Yên và Gỗ Hà Nội) diễn ra vào đêm ngày 22/12/1972. Dưới làn mưa bom bão đạn, khẩu đội súng máy cao xạ 14,5 ly do bà trực tiếp làm xạ thủ ngắm bắn đã dũng cảm đối đầu với cường kích địch. Bằng những loạt đạn chính xác đỉnh cao, trận địa của bà đã bắn rơi tại chỗ chiếc máy bay F-111A – loại siêu tiêm kích ném bom chiến lược tầm trung cánh cụp cánh xòe tối tân bậc nhất của không quân Mỹ lúc bấy giờ. Hình ảnh kiên cường của người con gái đôi mươi nén đau thương tột cùng, đầu đội khăn tang trắng hiên ngang hướng thẳng họng pháo lên trời xanh đã lay động mạnh mẽ tâm can của Đại tướng Võ Nguyên Giáp và nhà thơ Tố Hữu khi đến thăm trận địa. Bức ảnh chân dung lịch sử và câu chuyện của bà Viễn đã trở thành nguồn cảm hứng bất tận để nhà thơ Tố Hữu viết nên những câu thơ lay động lòng người trong bài "Việt Nam, máu và hoa": "Trắng khăn tang em chẳng khóc đâu/ Hỡi em gái mất cha mất mẹ/ Nước mắt em làm nhòa mặt quân thù/ Em phải bắn trúng đầu giặc Mỹ...".