CÔ GÁI CỦ CHI VÀ NHỮNG NĂM THÁNG KHÔNG QUÊN CỦA “CHÍN NGHĨA”

Củ Chi từ lâu đã được biết đến như một vùng đất gắn liền với lịch sử đấu tranh của Sài Gòn – Gia Định. Nhưng lịch sử của Củ Chi không chỉ nằm dưới những địa đạo hay trong những trang sách. Nó còn nằm trong cuộc đời của những con người từng lớn lên giữa chiến tranh. Vũ Minh Nghĩa, thường được gọi là Chín Nghĩa, là một trong những người phụ nữ như vậy.

Vũ Minh Nghĩa sinh ra và lớn lên ở vùng đất Củ Chi. Khi phong trào cách mạng phát triển mạnh tại địa phương, cô gái trẻ bắt đầu làm những công việc giao liên và hỗ trợ cán bộ. Những trải nghiệm ấy khiến Nghĩa dần hình thành mong muốn được trực tiếp tham gia vào lực lượng chiến đấu.

Năm 1964, khi mới 17 tuổi, bà gia nhập Đội 5 Biệt động Sài Gòn – Gia Định. Ban đầu, bà làm nhiệm vụ giao liên. Công việc đưa bà từ vùng căn cứ vào thành phố, giúp bà dần quen với địa hình Sài Gòn và cuộc sống trong lòng đô thị.

Một bước ngoặt lớn trong cuộc đời bà đến từ mối quan hệ với Nguyễn Thanh Xuân, bí danh Bảy Bê, người chỉ huy Đội 5. Trong quá trình hoạt động, hai người trở thành đồng đội và sau đó nảy sinh tình cảm.

Khi người yêu bị bắt và giam giữ, Vũ Minh Nghĩa càng quyết tâm tham gia trực tiếp vào hoạt động của đơn vị. Từ một cô gái trẻ làm giao liên, bà trở thành một thành viên của Đội 5 trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968.

Trong cuộc chiến đấu tại khu vực Dinh Độc Lập, bà là người phụ nữ duy nhất trong nhóm chiến sĩ của Đội 5. Sau nhiều ngày chiến đấu và tìm cách rút lui, bà cùng những đồng đội còn lại bị bắt.

Những năm sau đó là quãng thời gian khắc nghiệt nhất trong cuộc đời Chín Nghĩa. Bà bị giam giữ và trải qua nhiều năm tù đày, trong đó có thời gian tại Côn Đảo. Tuy nhiên, bà vẫn giữ vững lập trường và không đầu hàng trước những sức ép trong nhà tù.

Năm 1973, sau Hiệp định Paris, bà được trao trả. Trở về, Chín Nghĩa tiếp tục công tác và hoạt động cho đến ngày đất nước thống nhất.

Ngày 30/4/1975 là một trong những ngày đặc biệt nhất đối với bà. Sau những năm tháng chiến đấu, bị bắt và tù đày, bà tận mắt chứng kiến Sài Gòn được giải phóng. Đối với một người đã dành tuổi trẻ của mình trong chiến tranh, khoảnh khắc ấy mang một ý nghĩa đặc biệt.

Sau ngày thống nhất, Chín Nghĩa tiếp tục công tác tại Thành phố Hồ Chí Minh. Bà cũng trở thành một trong những nhân chứng quan trọng kể lại câu chuyện về lực lượng Biệt động Sài Gòn – Gia Định.

Gia đình bà có tám người tham gia cách mạng. Trong đó, mẹ bà là Mẹ Việt Nam Anh hùng Phạm Thị Đặng, có ba người con là liệt sĩ và nhiều người con khác là thương binh. Chính hoàn cảnh gia đình ấy giúp chúng ta hiểu rằng câu chuyện của Chín Nghĩa không phải là câu chuyện của một cá nhân đơn lẻ. Đó còn là câu chuyện của cả một gia đình Củ Chi đã trải qua chiến tranh.

Điều đặc biệt ở Chín Nghĩa là bà đã đi qua chiến tranh bằng tuổi trẻ của mình. Khi bắt đầu hoạt động, bà chỉ là một cô gái 17 tuổi. Khi bị bắt, bà vẫn còn rất trẻ. Và khi ngày thống nhất đến, những năm tháng đẹp nhất của tuổi thanh xuân đã nằm lại phía sau.

Sau hơn nửa thế kỷ, bà vẫn kể lại những câu chuyện ấy cho thế hệ sau. Những ký ức của bà giúp người trẻ hôm nay hiểu rằng lịch sử không phải lúc nào cũng được tạo nên bởi những nhân vật xa xôi. Lịch sử đôi khi được viết bởi những cô gái 17 tuổi, những người phải trưởng thành giữa một thành phố đang chìm trong chiến tranh.

Chín Nghĩa là một trong những người còn sống để kể lại câu chuyện ấy. Và mỗi lần bà kể, một phần ký ức của Sài Gòn – Gia Định lại được trao lại cho thế hệ sau.

Nguồn:

Báo Nhân Dân. (2025). Biệt động Sài Gòn – Lực lượng vũ trang đặc biệt. https://nhandan.vn/special/tong-quan-bietdongsaigon/index.html