cố Tổng Bí thư Lê Duẩn

Một ngày đầu tháng 12 năm 2021, tôi và Nguyễn Đình Chiến (Trung tướng, Giáo sư – Tiến sỹ nay là Phó Chủ Tịch Trung ương Hội) lại thăm Giáo sư Hồ Ngọc Đại. Giáo sư tiếp chúng tôi tại phòng họp tầng 1 trong dinh thự xây từ thời Tây giờ là di tích nơi ở, làm việc của Cố Tổng Bí thư Lê Duẩn tại số 06 đường Hoàng Diệu, Ba đình, Hà Nội.

Từ những thập niên 70 của thế kỷ XX, tôi lúc đó đang tuổi thanh niên cũng vài lần được vào đây. Cơ duyên là từ năm sau Cách mạng Tháng Tám 1945, ông Lê Duẩn cùng Lê văn Lương ( tên thật là Nguyễn Công Miều, em ruột Nhà văn Nguyễn Công Hoan – Mấy anh em ông được bố mẹ đặt tên là Hoan, Hỷ, Mỹ, Miều. Các ông Hỷ, Mỹ đều mất sớm) ra tù Côn Đảo lần thứ hai rồi về Hà nội có ở nhà Cha tôi Nhà văn Vũ Ngọc Phan, Mẹ tôi Nhà thơ Hằng Phương một thời gian. Sau này ông Ba Duẩn gặp lại có nhắc: “ Chị Hằng Phương trước đẹp và nấu ăn ngon có tiếng”. Bên Mẹ tôi ở Điện bàn, Quảng Nam có nhiều người chống Pháp, chống Mỹ, tham gia cách mạng có một người tôi gọi là Anh Phan Đống Ngạc làm thư ký, sau là trợ lý suốt đời cho ông Ba Duẩn.

Dinh thự 6 Hoàng Diệu, Hà nội được xây dựng từ thời Tây có một tầng trệt và hai tầng trên, mặt trước dinh thự có cầu thang bộ lớn lên thẳng tầng 1, khi vào sảnh có thang gỗ to rộng lên tầng 2 là phòng làm việc Cơ mật của ông Ba Duẩn. Vợ chồng anh Hồ Ngọc Đại học ở Lomonoxop, Liên Xô về được ông Ba Duẩn cho ở một phòng phía bên tay phải ở tầng 2 liền bên phòng Cơ Mật. Tôi cũng được gặp và quen biết Giáo sư Hồ Ngọc Đại từ rất sớm, dù Ông lớn hơn tôi gần hai chục tuổi nhưng hai anh em hay chuyện bàn thế sự, về văn hóa,…Ông cũng quý mến tôi, đó là một vận may.

Giáo sư Hồ Ngọc Đại vui lại kỷ niệm xưa:

– “ Hồi ấy, ông Đào Duy Tùng Trưởng Ban Tuyên Huấn Trung ương, rồi ông Tố Hữu, sau là ông Lê Đức Thọ gọi sang nhà riêng ở số 06 Nguyễn Cảnh Chân bảo tôi nhận làm Thứ trưởng, sau vào Trung ương khóa này (Khóa IV) lên Bộ Trưởng Giáo dục”. Tôi nói: “ Làm Thứ trưởng, Bộ Trưởng có nhiều người giỏi hơn tôi để họ làm. Tôi xin được chuyên nghiên cứu, giảng dậy giáo dục thôi”. Sau đấy có một lần ngồi ăn cơm, Ba tôi (ông Ba Duẩn) nói: “ Con cần phấn đấu rèn luyện để sau có được sự nghiệp”, tôi hỏi lại: “Theo Ba thế nào là sự nghiệp?”. Ông Ba Duẩn không trả lời. Lúc sau ăn cơm sắp xong, ông bảo tôi: “ Giờ Ba Con ta ngồi đây, muốn đi ra khỏi đây thì đi chỗ nào?”, nói rồi ông chỉ tay ra cửa sổ và cửa đi. Tôi im lặng.