CON ĐƯỜNG MANG TÊN LỘC VIỄN TÀI

Gần nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày Đồn trưởng Lộc Viễn Tài hy sinh tại Lũng Làn. Chiến tranh đã lùi xa, những người lính năm ấy nay đều đã cao tuổi, nhiều người đã không còn. Nhưng ở Hà Giang, tên của người Đồn trưởng vẫn hiện diện trong cuộc sống hằng ngày theo một cách rất bình dị: Lộc Viễn Tài được đặt tên cho một con đường.

Con đường mang tên ông nằm trên địa bàn thành phố Hà Giang trước đây, ở khu vực dẫn vào cơ quan Bộ đội Biên phòng tỉnh Hà Giang cũ (hiện nay thuộc Phường Hà Giang 1, tỉnh Tuyên Quang). Hằng ngày, người dân vẫn đi qua đó. Có người biết rõ Lộc Viễn Tài là ai, nhưng cũng có thể có người chỉ quen với cái tên trên tấm biển chỉ đường mà chưa từng biết câu chuyện phía sau.

Và từ một tấm biển mang tên “Lộc Viễn Tài”, câu hỏi có thể bắt đầu:

Lộc Viễn Tài là ai? Muốn trả lời câu hỏi ấy, phải trở lại vùng biên giới Hà Giang của năm 1979.

Lộc Viễn Tài sinh năm 1940, quê ở Vĩ Thượng, Bắc Quang. Trước khi lên Lũng Làn, ông đã có thời gian công tác trong lực lượng Công an nhân dân vũ trang và làm công tác huấn luyện. Trước Tết năm 1979, khi tình hình biên giới ngày càng căng thẳng, ông được điều lên nhận nhiệm vụ tại Đồn 155 CANDVT tỉnh Hà Tuyên – đơn vị thường được đồng đội và các tư liệu gọi là Đồn Lũng Làn.

Những ngày đầu ở đơn vị cũng là những ngày chiến tranh đã đến rất gần.

Sáng 17/2/1979, chiến sự bùng nổ trên toàn tuyến biên giới phía Bắc. Lũng Làn trở thành một trong những nơi diễn ra chiến đấu quyết liệt. Trên các hướng của đồn, cán bộ, chiến sĩ vào vị trí. Tại Phìn Lò – điểm cao 1379, lực lượng bám chốt. Ở khe núi phía Bắc, tổ phục kích được triển khai. Còn tại hướng chính diện, Đồn trưởng Lộc Viễn Tài trực tiếp chỉ huy chiến đấu.

Sau ngày 17/2, tiếng súng ở Lũng Làn chưa dừng lại.

Đến ngày 5/3/1979, đơn vị lại bước vào một trận chiến đặc biệt khốc liệt. Khi một hướng bị uy hiếp, Lộc Viễn Tài trực tiếp dẫn Nguyễn Xuân Hòa và Phạm Văn Phương đi chi viện.

Đó là lần cuối cùng ba người cùng chiến đấu.

Khi tổ bị đối phương tìm cách bao vây, đạn dược ngày càng ít, Lộc Viễn Tài ra lệnh cho hai chiến sĩ rút về phía sau.

Hòa và Phương rút khỏi vòng vây. Còn ông ở lại.

Trên đường rút, Nguyễn Xuân Hòa vẫn nghe tiếng khẩu RPD của người Đồn trưởng vang lên từ phía trận địa. Sau đó là những tiếng nổ khác, rồi tất cả dần im lặng.

Lộc Viễn Tài hy sinh ngày hôm ấy.

Ông mới 39 tuổi.

Sau khi ông hy sinh, đồng đội phải nhiều lần trở lại chiến trường tìm kiếm. Tên Lộc Viễn Tài sau đó được ghi vào những văn bản khen thưởng của Nhà nước. Ông được truy tặng Huân chương Quân công hạng Ba và danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Nhưng ký ức về một con người không chỉ nằm trong hồ sơ.

Nó còn được giữ lại trong lời kể của những người từng sống bên họ.

Nguyễn Xuân Hòa nhớ người Đồn trưởng đã ra lệnh cho mình rút khỏi vòng vây và nhiều năm sau vẫn nói: “Tôi nợ anh Tài mạng sống.”

Nguyễn Vũ Dương nhớ người chỉ huy đã tổ chức lực lượng trước trận đánh, nhớ những ngày chiến đấu và cả hành trình đồng đội trở lại chiến trường tìm ông.

Hoàng Văn Tựt nhớ một Lộc Viễn Tài mưu trí, gan dạ và gần gũi với chiến sĩ.

Người dân Sơn Vĩ lưu giữ ký ức về những người lính Lũng Làn. Tại nơi Lộc Viễn Tài hy sinh còn có dấu tích tưởng niệm nhắc về người Đồn trưởng đã nằm xuống nơi biên giới.

Rồi nhiều năm sau, ký ức ấy đi thêm một bước nữa.

Tên Lộc Viễn Tài được đặt cho một con đường ở Hà Giang.

Từ đó, tên người lính năm 1979 không chỉ còn nằm trên những trang hồ sơ hay trong lời kể của các cựu chiến binh.

Tên ông bước vào đời sống thường nhật.

Người ta viết tên ấy trên địa chỉ.

Nhìn thấy tên ấy trên biển đường.

Đi qua con đường ấy mỗi ngày.

Một người trẻ hôm nay có thể chưa từng nghe tiếng súng của chiến tranh. Cũng có thể chưa từng đến Lũng Làn, chưa đứng trên Phìn Lò hay nhìn thấy tấm bia tại nơi Lộc Viễn Tài hy sinh. Nhưng chỉ cần một lần dừng lại trước tấm biển mang tên ông và đặt câu hỏi “Lộc Viễn Tài là ai?”, một cánh cửa dẫn về lịch sử đã được mở ra.

Từ cái tên trên đường phố, người ta có thể tìm đến câu chuyện về Lũng Làn.

Từ Lũng Làn, người ta biết đến những người lính năm 1979.

Và từ những người lính ấy, người ta hiểu vì sao một người đã hy sinh gần nửa thế kỷ trước vẫn được lấy tên đặt cho một con đường hôm nay.

Đó cũng là ý nghĩa đặc biệt của việc đặt tên những nhân vật lịch sử cho đường phố.

Tên đường không thể kể toàn bộ cuộc đời một con người.

Tấm biển mang tên Lộc Viễn Tài không kể được màn sương dày đặc ngày 5/3/1979.

Không kể được tiếng khẩu RPD mà Nguyễn Xuân Hòa nghe thấy khi rút khỏi trận địa.

Không kể được đêm Nguyễn Vũ Dương cùng Âu Tiến Dũng trở lại Lũng Làn tìm đồng đội.

Càng không thể thay thế hồ sơ, tư liệu hay lời kể của những nhân chứng còn sống.

Nhưng tấm biển ấy làm được một việc khác:

Nó giữ tên người đã khuất ở lại giữa cuộc sống của những người đang sống.

Gần 50 năm trước, tên Lộc Viễn Tài gắn với một đồn biên giới xa xôi giữa núi đá.

Hôm nay, cái tên ấy hiện diện trên một con đường của Hà Giang.

Một đầu của câu chuyện nằm ở chiến trường năm 1979.

Đầu kia nằm giữa cuộc sống thanh bình hôm nay.

Giữa hai thời điểm ấy là gần nửa thế kỷ.

Và chính con đường mang tên Lộc Viễn Tài trở thành một trong những sợi dây nối hai thế hệ.

Mỗi ngày vẫn có những người đi qua.

Có thể họ vội vã đến cơ quan, đến trường, trở về nhà hay chỉ tình cờ ngang qua. Không phải ai cũng dừng lại để nghĩ về người được đặt tên cho con đường.

Nhưng cái tên vẫn ở đó.

Và chỉ cần có người hỏi về nó, câu chuyện lại có thể được kể:

Rằng Lộc Viễn Tài từng là Đồn trưởng Đồn CANDVT Lũng Làn.

Rằng ông đã cùng đồng đội chiến đấu bảo vệ biên giới năm 1979.

Rằng ngày 5/3, khi hai chiến sĩ dưới quyền cần rút khỏi vòng vây, ông đã ở lại phía sau.

Và rằng người Đồn trưởng ấy đã không trở về.

Có lẽ đó là một trong những cách giản dị nhất để lịch sử tiếp tục sống trong hiện tại.

Một người lính đã nằm xuống nơi biên giới, nhưng tên của ông vẫn còn trên con đường mà những thế hệ hôm nay đang đi.