CON ĐƯỜNG TUỔI TRẺ

Trong ngăn kéo bàn làm việc của bà Phương — một cựu thanh niên xung phong tổng đội tự nguyện năm xưa — có một cuốn sổ tay nhỏ bọc bằng vải bạt dù đã sờn rách, nếp giấy ngả màu nâu đất. Trang đầu tiên của cuốn sổ không ghi thơ ca, cũng không ghi nhật ký, mà chỉ vỏn vẹn một nét vẽ nghệch ngoạc bằng bút mực dòng chữ: “Đường chưa thông, tim chưa ngừng đập”. Đó là khẩu hiệu, là lời thề và cũng là tên gọi cho con đường đẹp nhất cuộc đời bà: Con đường tuổi trẻ của một thời hoa lửa.

Ngã ba hỏa tuyến và những vết cuốc mười tám

Mùa hè năm 1968, Hà Tĩnh nắng như đổ lửa, gió Lào thổi rát mặt. Ngã ba Đồng Lộc — yết mạch giao thông độc đạo trên tuyến đường chi viện chiến lược từ Bắc vào Nam — trở thành "túi bom" khốc liệt nhất của cuộc chiến. Mỗi ngày, mảnh đất chưa đầy một cây số vuông này phải hứng chịu hàng ngàn quả pháo, bom từ trường và bom nổ chậm của địch dội xuống nhằm chặt đứt mạch máu giao thông của ta.

Phương ngày ấy mới tròn mười tám tuổi, rời ghế nhà trường cấp 3 quê lúa Thái Bình với mái tóc đuôi gà dài mượt, hăng hái viết đơn bằng máu để gia nhập Đại đội thanh niên xung phong 552. Hành trang của cô và những người bạn cùng trang lứa là chiếc cuốc bàn, chiếc xẻng tay và một ý chí kiên cường dời non lấp biển.

Nhiệm vụ của các cô gái là bám trụ ngay sát mặt đường. Cứ sau mỗi loạt bom tọa độ dội xuống, khi khói đen còn chưa kịp tan, tiếng còi của đại đội trưởng vừa dứt, Phương cùng đồng đội lại từ các căn hầm chữ A lao ra, vừa cuốc đất, vừa đẩy xe cút kít để san lấp hố bom, giữ cho mặt đường bằng phẳng.

"Phương ơi, phía góc cua có bom nổ chậm, cẩn thận nhé!" Tiếng cô bạn tên Lan hét lớn qua tiếng động cơ máy bay rít trên đầu.

"Biết rồi! Gom đất nhanh lên, đoàn xe xích sắp qua rồi!" Phương trả lời, đôi bàn tay phồng rộp, rớm máu vì băm cuốc xuống nền đất đồi cứng như đá, nhưng nhịp cuốc của cô chưa bao giờ chậm lại.Những "cọc tiêu sống" giữa đêm đen

Khốc liệt nhất là những đêm mưa rừng tầm tã, đường trơn như mỡ, bóng tối bao trùm đặc quánh toàn bộ tuyến hỏa tuyến. Địch liên tục thả pháo sáng và bom bi hòng ngăn chặn các đoàn xe tải vận chuyển vũ khí, lương thực tiến vào miền Nam. Xe của bộ duyệt không được mở đèn pha, chỉ có hai đốm sáng gầm nhỏ xíu như con đom đóm hướng xuống mặt đường để định vị.

Đêm đó, một trận bom rải thảm vừa dứt, mặt đường bị cày xới tan hoang, nhiều đoạn sạt lở nghiêm trọng sát mép vực sâu. Thời gian tính bằng giây, nếu đoàn xe dừng lại, chúng sẽ làm mục tiêu mồi cho máy bay oanh tạc.

"Không kịp san lấp rồi! Tất cả các đồng chí, làm cọc tiêu!" Tiếng hô của Đại đội trưởng vang lên dứt khoát.

Không một chút do dự, Phương cùng chín cô gái khác trong tiểu đội nhanh chóng cởi bỏ chiếc áo khoác màu xanh lá sực mùi khói súng, để lộ lớp áo lót trắng bên trong. Họ đứng giãn cách nhau dọc theo mép đường hiểm trở, sát bên hố bom sâu hoắm. Giữa làn mưa bom bão đạn và đêm tối mù mịt, mười cô gái trẻ tuổi mười chín, đôi mươi đã biến thân mình thành những "cọc tiêu sống", dùng sắc trắng của tấm áo để dẫn lối cho đoàn xe lao vút qua an toàn hướng về tiền tuyến.

Ngồi trên cabin xe tải, người chiến sĩ lái xe nhìn thấy những bóng trắng kiên cường đứng bất động giữa làn đạn rít, nước mắt anh trào ra. Anh nghiêng đầu chào, nhấn ga cho xe vượt qua ngã ba tử thần. Dưới làn xích xe xốc nẩy, con đường tuổi trẻ ấy được dệt bằng chính xương máu và lòng quả cảm vô bờ bến.

Khúc ca bất tử trên đồi trọc

Chiến tranh kết thúc, ngã ba Đồng Lộc năm xưa giờ đã xanh mướt ngút ngàn những đồi thông reo. Những hố bom rỉ máu ngày nào đã được khỏa lấp bằng hoa cỏ và tiếng chim hót yên bình.

Bà Phương bây giờ đã là một người bà tóc chớm bạc, sống an yên bên con cháu. Hằng năm, cứ vào dịp tháng Bảy, bà lại bắt chuyến xe khách vượt hàng trăm cây số trở lại chiến trường xưa. Bà đứng trên đồi thông, lặng lẽ thắp nén hương thơm cho những người đồng đội — những cô gái thanh niên xung phong đã mãi mãi nằm lại tuổi đôi mươi nơi ngã ba huyền thoại này.

Bà Phương chậm rãi mở cuốn sổ tay cũ, lật lại nét vẽ dòng chữ năm nào. Với bà, con đường ngày ấy không chỉ là những mét đất băm vằn vết đạn, mà nó là con đường của lý tưởng, của hoài bão và tình đồng chí thiêng liêng.