"Con Mắt Thần" Bám Sát B-52 Trên Đỉnh "Chuồng Cu" Sư Đoàn 361

Trong thiên hùng ca 12 ngày đêm "Điện Biên Phủ trên không" tháng 12 năm 1972, khi bầu trời Hà Nội rực lửa bom đạn và rồng lửa S-75 Dvina vươn mình đánh trả các pháo đài bay B-52, có những vị trí chiến đấu đòi hỏi một thần kinh thép và lòng xả thân tuyệt đối. Giữa muôn vàn chiến công của lực lượng Phòng không - Không quân Việt Nam, hình ảnh người chiến sĩ trắc thủ quang học Nghiêm Xuân Danh — người sinh viên năm thứ hai xếp lại bút nghiên lên đường đánh giặc — ngồi chót vót trên chiếc "chuồng cu" (đỉnh xe thu phát radar) giữa mưa bom đạn nhiễu để làm "đôi mắt thần" cho tên lửa hạ gục B-52, mãi mãi là một tượng đài bất tử về chí khí anh hùng của tuổi trẻ Việt Nam.

Nghiêm Xuân Danh sinh ra và lớn lên trên mảnh đất Hà Nội giàu truyền thống. Đang là sinh viên năm thứ hai đại học, theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, người thanh niên tri thức ấy đã tạm gạt lại những ước mơ trên giảng đường để gia nhập Bộ đội Phòng không, trở thành trắc thủ kính ngắm TZK (kính vọng kính quang học) thuộc Tiểu đoàn 77, Trung đoàn Tên lửa 257 (Sư đoàn 361).

Đặt mình vào bối cảnh nghiệt ngã của chiến trường mùa đông năm 1972 dưới góc nhìn của tuổi trẻ hôm nay, chúng tôi mới thấu hiểu sự tàn khốc và hiểm nguy đến tột cùng của vị trí chiến đấu mà Nghiêm Xuân Danh đảm nhận. Trong các trận đánh tên lửa, để chống lại nhiễu điện tử dày đặc của không quân Mỹ làm mù màn hiện sóng đài radar, bộ đội ta phải sử dụng phương pháp ngắm đánh bằng mắt qua kính ngắm quang học TZK. Vị trí đặt chiếc kính ngắm ấy nằm ngay trên đỉnh xe thu phát tên lửa — nơi cao nhất, trống trải nhất, hoàn toàn không có hầm hào hay mảnh sắt bê tông nào che chắn. Mỗi khi máy bay phản lực và pháo đài bay B-52 dội bom hay phóng tên lửa tự do tìm đài ra-da Shrike, vị trí "chuồng cu" ấy luôn là nơi hứng chịu mảnh bom đạn đầu tiên.

Đêm 20, rạng sáng ngày 21 tháng 12 năm 1972, không quân Mỹ huy động hàng chục lượt pháo đài bay B-52 cùng máy bay F-4 quấy rối, rải nhiễu tàn bạo lên bầu trời Hà Nội. Bất chấp đạn pháo và bom bi nổ tung cày xới quanh trận địa, Nghiêm Xuân Danh vẫn dũng cảm xung phong leo lên đỉnh xe thu phát. Anh áp sát mắt vào ống kính TZK, căng mắt theo dõi từng quầng sáng pháo sáng và vệt đuôi đạn của kẻ thù giữa không trung.

Bằng sự tinh mắt, nhạy bén của một người trí thức trẻ và bản lĩnh của người lính phòng không, Nghiêm Xuân Danh đã vượt qua dải nhiễu dày đặc, phát hiện chính xác vị trí tốp pháo đài bay B-52 đang bổ nhào cắt bom. Anh liên tục đọc to dồn dập các thông số góc tà, hướng bay truyền xuống xe chỉ huy: "Mục tiêu vào dải! Hướng... Tà...!". Những số liệu bằng vàng từ "đôi mắt thần" của Nghiêm Xuân Danh đã giúp Kíp chiến đấu Tiểu đoàn 77 ấn nút phóng liền 2 quả đạn rồng lửa, quật ngã tại chỗ pháo đài bay B-52 của Mỹ trên bầu trời Thủ đô.

Trong trận đánh quyết liệt tiếp theo vào sáng ngày 21 tháng 12 năm 1972, khi không quân Mỹ điên cuồng trút bom bi nhằm hủy diệt trận địa tên lửa Chèm, Nghiêm Xuân Danh vẫn kiên quyết không rời vị trí kính ngắm để bảo vệ mục tiêu cho đồng đội. Một chùm bom bi tàn bạo của kẻ thù nổ tung ngay sát đỉnh xe. Nghiêm Xuân Danh trúng mảnh bom bi xuyên qua mũ sắt và anh dũng hy sinh ngay trên "chuồng cu" xe thu phát, khi đôi tay vẫn ghì chặt lấy thân chiếc kính ngắm TZK và đôi mắt vẫn hướng thẳng về bầu trời Tổ quốc. Anh ngã xuống khi tuổi đời mới tròn 20.

Năm 2010, Nghiêm Xuân Danh vinh dự được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân. Chiếc kính ngắm TZK đốm vết đạn cùng anh làm nên chiến công huyền thoại năm xưa hiện đang được trân trọng lưu giữ tại Nhà truyền thống Sư đoàn Phòng không 361.

Đứng ở góc nhìn của lực lượng đoàn viên, thanh niên hôm nay, sự xả thân của Anh hùng, Liệt sĩ Nghiêm Xuân Danh là biểu tượng ngời sáng cho lý tưởng sống của thế hệ sinh viên thời xếp bút nghiên lên đường chiến đấu. Anh đã ngã xuống trên đỉnh cao nhất của công sự để bảo vệ bầu trời bình yên cho Hà Nội. Tấm gương "Con mắt thần" Nghiêm Xuân Danh nhắc nhở tuổi trẻ ngày nay phải luôn giữ vững đôi mắt tinh anh, bản lĩnh kiên cường, sẵn sàng nhận những nhiệm vụ gian khó nhất để bảo vệ và xây dựng quê hương, đất nước.