NGUYỄN BÁ KHOẢN – NGƯỜI GHI LẠI LỊCH SỬ BẰNG ẢNH

Trong dòng chảy hào hùng của lịch sử dân tộc, bên cạnh những người chiến sĩ cầm súng chiến đấu nơi chiến trường, có những người chiến sĩ đặc biệt cầm máy ảnh, âm thầm ghi lại từng khoảnh khắc của cuộc đấu tranh giành độc lập, tự do. Nghệ sĩ nhiếp ảnh Nguyễn Bá Khoản (1917–1993) chính là một trong những người như thế. Ông đã dành phần lớn cuộc đời để ghi lại những dấu mốc quan trọng của cách mạng Việt Nam bằng những bức ảnh chân thực, giàu giá trị lịch sử.

📷 Chiếc máy ảnh – vũ khí đặc biệt của người nghệ sĩ, chiến sĩ

Sinh ra tại làng Liễu Viên, huyện Thường Tín, Hà Nội, Nguyễn Bá Khoản sớm bén duyên với nghề nhiếp ảnh. Từ những năm 1930, ông đã tham gia hoạt động báo chí cách mạng, ghi lại hình ảnh phong trào đấu tranh của công nhân, người lao động và quần chúng nhân dân.

Ngày 1/5/1938, tại khu Đấu Xảo Hà Nội, ông ghi lại cuộc mít tinh, biểu dương lực lượng của đông đảo quần chúng nhân dân nhân Ngày Quốc tế Lao động. Những bức ảnh ấy không chỉ phản ánh khí thế đấu tranh sôi nổi của nhân dân mà còn đánh dấu bước trưởng thành của nhiếp ảnh báo chí cách mạng Việt Nam.

Đối với Nguyễn Bá Khoản, mỗi lần bấm máy là một lần ông cố gắng lưu giữ sự thật của thời đại. Ông hiểu rằng những gì đang diễn ra trước mắt không chỉ là sự kiện của hiện tại, mà còn là ký ức quý giá dành cho các thế hệ mai sau.

🔥 Giữa khói lửa chiến tranh, ống kính vẫn hướng về Tổ quốc

Tháng Tám năm 1945, khi khí thế Tổng khởi nghĩa lan tỏa khắp cả nước, Nguyễn Bá Khoản có mặt tại Hà Nội, ghi lại những thời khắc lịch sử của cuộc đấu tranh giành chính quyền. Những hình ảnh nhân dân xuống đường, quần chúng tiến vào Bắc Bộ phủ và không khí sục sôi trong những ngày cách mạng đã trở thành nguồn tư liệu quý giá về Cách mạng Tháng Tám.

Ngày 2/9/1945, khi Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn Độc lập tại Quảng trường Ba Đình, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, những khuôn hình do ông ghi lại đã góp phần lưu giữ khoảnh khắc thiêng liêng của dân tộc – ngày đất nước bước vào kỷ nguyên độc lập.

Nhưng hành trình ấy không chỉ có những giây phút huy hoàng. Khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp lan rộng, Nguyễn Bá Khoản tiếp tục theo chân các đoàn quân Nam tiến, ghi lại cuộc chiến đấu của quân và dân ta tại nhiều mặt trận. Ông cũng có mặt tại Hà Nội trong những ngày Toàn quốc kháng chiến cuối năm 1946, khi từng con phố, từng chiến lũy trở thành nơi quân dân Thủ đô chiến đấu bảo vệ độc lập, tự do.

Giữa bom đạn và hiểm nguy, chiếc máy ảnh của ông vẫn hướng về những con người đang chiến đấu. Những bức ảnh về chiến sĩ quyết tử, về tinh thần kiên cường của quân dân Hà Nội và những phút giây chia tay Thủ đô của Trung đoàn Thủ đô đã trở thành những chứng tích xúc động của một thời hoa lửa.

Có những khoảnh khắc được ghi lại bằng lòng quả cảm; có những bức ảnh được tạo nên từ sự hy sinh thầm lặng. Và phía sau mỗi khuôn hình là một con người đã chấp nhận gian khó để lịch sử không bị lãng quên.

🕊️ Hơn nửa thế kỷ cầm máy – một đời lưu giữ ký ức dân tộc

Không dừng lại ở những năm tháng kháng chiến chống Pháp, Nguyễn Bá Khoản tiếp tục ghi lại nhiều dấu mốc quan trọng của đất nước, trong đó có ngày tiếp quản Thủ đô Hà Nội 10/10/1954 và những hình ảnh về cuộc kháng chiến chống Mỹ.

Suốt hơn nửa thế kỷ làm nghề, ông để lại hàng nghìn bức ảnh tư liệu quý, phản ánh chân thực cuộc sống, chiến đấu và khát vọng hòa bình của nhân dân Việt Nam. Những tác phẩm ấy không chỉ có giá trị nghệ thuật, mà còn là nguồn sử liệu trực quan giúp các thế hệ hôm nay hiểu rõ hơn về những hy sinh, gian khổ và tinh thần bất khuất của cha ông.

Với những đóng góp cho nền nhiếp ảnh và văn học nghệ thuật nước nhà, Nguyễn Bá Khoản được trao tặng nhiều phần thưởng cao quý, trong đó có Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học, nghệ thuật đợt I năm 1996.

Điều còn lại sau cuộc đời cầm máy của ông không chỉ là những tấm ảnh đã ngả màu thời gian, mà còn là một thông điệp sâu sắc: lịch sử được lưu giữ không chỉ bằng những trang sách, mà còn bằng những hình ảnh chân thực về con người và sự kiện đã làm nên lịch sử ấy.

🌱 Bài học dành cho thế hệ trẻ hôm nay

Câu chuyện về nghệ sĩ nhiếp ảnh Nguyễn Bá Khoản nhắc nhở mỗi đoàn viên, thanh niên rằng lòng yêu nước có thể được thể hiện bằng nhiều cách khác nhau. Có người chiến đấu nơi tiền tuyến, có người phục vụ trên mặt trận báo chí, văn hóa, nghệ thuật; mỗi người bằng khả năng và sự cống hiến của mình đều có thể góp phần làm nên những giá trị tốt đẹp cho đất nước.

Đối với tuổi trẻ hôm nay, tìm hiểu lịch sử không chỉ là ghi nhớ những mốc thời gian hay tên tuổi các anh hùng, mà còn là biết trân trọng giá trị của hòa bình, biết ơn những thế hệ đi trước và có trách nhiệm gìn giữ, phát huy truyền thống dân tộc.

Trong thời đại số, mỗi đoàn viên, thanh niên càng có thêm điều kiện để kể lại những câu chuyện lịch sử bằng hình ảnh, video và các sản phẩm truyền thông sáng tạo. Hãy sử dụng sức trẻ, tri thức và công nghệ để lan tỏa những giá trị lịch sử chân thực, nhân văn đến cộng đồng.

Nguyễn Bá Khoản đã dùng chiếc máy ảnh để lưu giữ lịch sử. Còn thế hệ trẻ hôm nay hãy dùng trách nhiệm, tri thức và hành động của mình để tiếp nối những giá trị mà lịch sử để lại.