CỐT TRE GIỮ ĐẤT: KHÚC VĨ TUYẾN GIỮA ĐÔI TAY

Giữa cái nắng hanh hao của vùng đất Quảng Nam, tiếng kẽo kẹt của rặng tre già đầu xóm như một lời nhắc nhở về những năm tháng đại ngàn bị xé toạc bởi bom đạn. Làng mây tre của chúng tôi ngày ấy, không chỉ có mùi nhựa tre thơm nồng, mà còn nồng nặc mùi khói cháy và đất khét. Những rặng tre không chỉ che chở cho mái nhà tranh, mà còn là những "bức tường sống" che mắt quân thù, nuôi giấu cán bộ.

Trong căn chòi nhỏ dựng tạm bên mé sông, ông nội tôi – một nghệ nhân già với đôi bàn tay chằng chịt vết chai sần và sẹo cắt – đang tỉ mẩn vót từng nan tre. Cạnh ông là bé Linh, đứa cháu gái vừa tròn mười tuổi, mắt tròn xoe nhìn theo từng nhịp tay của nội.

– Nội ơi, sao nan này cứng quá, con uốn mãi mà nó cứ bật ra, đau cả tay! – Linh mếu máo, nhìn đầu ngón tay đỏ ửng.

Ông nội dừng tay, hớp một ngụm nước chè xanh đặc quánh trong cái bát sành sứt mẻ. Ông nhìn ra phía rặng tre bị mảnh pháo chém ngang ngọn, giọng trầm ngâm:

– Con à, cái tre này nó cũng như người quê mình vậy. Lúc còn xanh thì dẻo dai, lúc qua lửa đỏ thì càng đanh lại. Đan một cái giỏ không chỉ là tết những sợi nan, mà là học cách nhẫn nại. Nếu con thấy đau mà buông tay, thì cái giỏ sẽ không bao giờ thành hình, và lòng người cũng sẽ dễ tan tác trước gió bão.

Năm ấy, chiến sự ác liệt. Có những đêm, hai ông cháu phải nằm dưới hầm tăng xê, nghe tiếng động cơ máy bay gầm rú trên đầu. Trong bóng tối lờ mờ, ông nội vẫn cầm theo nắm nan tre. Ông dạy Linh cách cảm nhận độ dẻo bằng xúc giác thay vì ánh sáng. Ông bảo, trong khói lửa, cái đôi tay này phải biết "nhìn" thay cho đôi mắt.

Có lần, một tốp lính đi càn qua làng. Chúng hạch hỏi về những dấu chân lạ hướng về phía rừng. Ông nội vẫn bình thản ngồi đan giỏ trước hiên nhà, đôi tay vẫn nhịp nhàng luồn nan, che giấu sự lo âu khi biết rõ phía sau vách ngăn tre kép của chiếc giỏ kia là những tài liệu quan trọng của các chú giao liên. Linh ngồi bên cạnh, dù tim đập thình thịch nhưng nhìn dáng vẻ can trường, điềm tĩnh của nội, em cũng lặng lẽ cúi đầu tết nốt cái vành rổ, không một chút run rẩy. Ánh mắt em lúc đó không phải sự sợ hãi, mà là một sự quyết tâm lạ thường của một đứa trẻ lớn lên trong đạn lạc.

Sự gan dạ đôi khi không nằm ở tiếng súng, mà nằm ở sự tĩnh lặng đến lạ lùng của một người thợ già và đứa cháu nhỏ giữa vòng vây quân thù.

Bữa cơm những ngày ấy chỉ có củ sắn lùi thơm nức chia đôi, thêm chút muối mè đắng chát nhưng thấm đượm tình tâm giao. Ông nội vừa ăn vừa hát khẽ mấy câu hò khoan, tiếng hò len lỏi qua kẽ lá tre, xoa dịu cái oi nồng của mùa hè đỏ lửa. Ông dạy Linh rằng, mỗi mắt đan là một lời thề giữ đất. Chiếc giỏ tre không chỉ để đựng khoai, đựng sắn, mà nó đựng cả cái chí khí của người dân làng nghề: "Tre già măng mọc, gốc có bền thì ngọn mới cao".

Chiến tranh rồi cũng qua đi như một cơn giông dài.

Hôm nay, đứng giữa làng nghề mây tre đổi mới, những con đường bê tông đã thay cho lối mòn đầy hố bom năm cũ. Ông nội tôi đã về với đất mẹ, nhưng những bài học về sự kiên trì bên khung nan vẫn còn đó. Linh ngày nào nay đã là một người thợ lành nghề, đôi tay cô lại tiếp tục dạy cho thế hệ trẻ cách uốn tre, cách giữ hồn cho làng.

Nhìn những sản phẩm mây tre tinh xảo được gửi đi khắp nơi, tôi chợt nhận ra: những "đóa hoa" nở ra từ khói lửa không phải là điều gì xa xôi. Nó chính là sự bền bỉ, là tình yêu quê hương được tết lại từ những nan tre mộc mạc, tỏa hương thơm thanh cao trong ký ức và hiện tại của mỗi người con đất Quảng.