Cụ Huỳnh Thúc Kháng và tấm lòng kiên trung vì độc lập dân tộc
Cụ Huỳnh Thúc Kháng (1876 – 1947), hiệu Mĩnh Viên, là một nhà yêu nước kiệt xuất, nhà báo lừng danh và chính khách uy tín bậc nhất của Việt Nam trong thế kỷ XX. Sinh ra tại vùng đất Quảng Nam giàu truyền thống cách mạng, ông thi đỗ Hoàng giáp nhưng không ra làm quan mà cùng Phan Châu Trinh, Trần Quý Cáp khởi xướng phong trào Duy Tân để khai dân trí, nâng cao khí tiết dân tộc. Trải qua 13 năm tù đày gian khổ ở Côn Đảo, ông vẫn giữ vững chí khí, tiếp tục sáng lập tờ báo Tiếng Dân tại Huế để cất lên tiếng nói công lý. Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, ông được Chủ tịch Hồ Chí Minh trân trọng mời giữ chức Bộ trưởng Bộ Nội vụ, rồi Quyền Chủ tịch nước, cống hiến trọn vẹn trí tuệ và tấm lòng cho sự nghiệp độc lập của Tổ quốc.
Ngọn cờ Duy Tân và bản lĩnh nơi ngục tối
Huỳnh Thúc Kháng sinh ra tại làng Thạnh Bình, xã Tiên Cảnh, huyện Tiên Phước, tỉnh Quảng Nam. Thừa hưởng tư chất thông minh và truyền thống hiếu học của quê hương, ông đỗ Giải nguyên kỳ thi Hương rồi đỗ Hoàng giáp kỳ thi Hội năm 1904.
Từ bỏ cơ hội vinh hoa chốn quan trường phong kiến, ông cùng các chí sĩ Phan Châu Trinh, Trần Quý Cáp dấn thân vào phong trào Duy Tân. Với phương châm "Khai dân trí,振 dân khí, hậu dân sinh", ông đi khắp nơi vận động mở trường học, phát triển kinh tế, bài trừ hủ tục. Năm 1908, phong trào chống thuế ở Trung Kỳ bùng nổ, ông bị chính quyền thực dân bắt giữ và đày ra tù Côn Đảo suốt 13 năm. Nơi "địa ngục trần gian", bản lĩnh và khí tiết kiên cường của ông đã trở thành ngọn lửa thắp sáng niềm tin cho hàng ngũ tù nhân yêu nước.
Cất tiếng nói công lý qua tờ báo Tiếng Dân
Trở về sau những năm tháng tù đày, Huỳnh Thúc Kháng được bầu làm Viện trưởng Viện Dân biểu Trung Kỳ. Tuy nhiên, nhận thấy đây chỉ là cơ quan mị dân của thực dân, ông dũng cảm từ chức để tìm con đường đấu tranh mới.
Năm 1927, ông sáng lập tờ báo Tiếng Dân tại Huế – tờ báo tiếng Việt đầu tiên ở Trung Kỳ. Suốt 16 năm tồn tại, dưới sự chỉ đạo trực tiếp của ông, Tiếng Dân đã trở thành diễn đàn công lý sắc bén, vạch trần chính sách bóc gọt thực dân, truyền bá tri thức tiến bộ và cổ vũ tinh thần yêu nước trong nhân dân.
Bậc Quyền Chủ tịch nước và di sản trường tồn
Sau thành công của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trân trọng mời cụ Huỳnh Thúc Kháng ra gánh vác trọng trách Bộ trưởng Bộ Nội vụ trong Chính phủ Liên hiệp. Khi Bác Hồ sang Pháp đàm phán năm 1946, cụ được tin tưởng giao trao quyền Chủ tịch nước với lời dặn lịch sử: "Dĩ bất biến, ứng vạn biến". Trên cương vị này, cụ đã vững vàng chèo lái con thuyền cách mạng qua muôn vàn sóng gió.
Năm 1947, trong chuyến kinh lý kinh tế – quân sự tại Quảng Ngãi, cụ trút hơi thở cuối cùng, để lại niềm tiếc thương vô hạn cho toàn thể dân tộc. Những tài liệu lưu trữ lịch sử, cổng thông tin điện tử chính phủ cùng nguồn lưu giữ di sản văn hóa đều ghi nhận Cụ Huỳnh Thúc Kháng như một biểu tượng mẫu mực về tấm lòng kiên trung, nhân cách cao đẹp và sự phụng sự không mệt mỏi cho nền độc lập, tự do của Việt Nam.
