Cụ Tiểu La - Nguyễn Thành

Tiểu La Nguyễn Thành (1863–1911), còn gọi là Nguyễn Hàm, tự Triết Phu, hiệu Nam Thạnh, Tiểu La, sinh tại làng Thạnh Mỹ, phủ Thăng Bình (nay là thôn Quý Thạnh, xã Bình Quý, huyện Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam) trong một gia đình Nho học. Ngay từ nhỏ, ông nổi tiếng thông minh, ham học, đặc biệt yêu thích binh thư và lịch sử dân tộc, sớm nuôi chí cứu nước, không màng con đường làm quan.

Năm 1885, khi cuộc phản công ở kinh thành Huế bùng nổ, ông từ bỏ việc thi cử, hưởng ứng phong trào Nghĩa Hội chống thực dân Pháp. Dù tuổi còn trẻ, ông đã chiêu mộ nghĩa quân, lập nhiều chiến công, được giao giữ chức Tán tương quân vụ kiêm Thượng biện tỉnh vụ và chỉ huy nhiều trận đánh ở Quảng Nam, góp phần duy trì phong trào kháng chiến. Sau khi Nghĩa Hội thất bại, ông không đầu hàng mà tiếp tục bí mật hoạt động, quy tụ các sĩ phu yêu nước, nuôi dưỡng ý chí giành độc lập cho dân tộc.

Năm 1903, Tiểu La Nguyễn Thành cùng Phan Bội Châu bàn việc cứu nước. Năm 1904, ông là một trong những người có công lớn sáng lập và tổ chức Duy Tân hội. Ông tích cực vận động tài chính, đưa thanh niên sang nước ngoài học tập để chuẩn bị lực lượng đấu tranh giành độc lập. Năm 1908, sau phong trào chống thuế ở Trung Kỳ, ông bị thực dân Pháp bắt, kết án chín năm biệt xứ và đày ra Côn Đảo. Trong cảnh tù đày, mang nặng nỗi đau nước mất, nhà tan, ông qua đời ngày 11/11/1911.

Tiểu La Nguyễn Thành là một nhà yêu nước tiêu biểu của Quảng Nam, có nhiều đóng góp quan trọng cho phong trào Duy Tân và sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc đầu thế kỷ XX. Để ghi nhớ công lao của ông, thành phố Đà Nẵng đã đặt tên một tuyến đường mang tên Tiểu La Nguyễn Thành.