CỦNG CỐ HÒA BÌNH, XÂY DỰNG THỰC LỰC, KỊP THỜI CHUYỂN HƯỚNG ĐẤU TRANH (1954 - 1960)

Đi đôi với xây dựng quân đội, Mỹ - Diệm hết sức coi trọng củng cố chính quyền. Chúng tiến hành chia nhỏ các quận, xã, để dễ bề cai trị: Thừa Thiên chia thành bốn quận, ba tổng, gồm 93 xã, Quảng Trị gồm bẩy quận, 86 xã. Diệm bổ sung thêm những tên lưu manh ác ôn, bọn công giáo phản động di cư tham gia vào chính quyền ngụy ở các cấp. Đảng "cần lao nhân vị", Diệm đặt ra từ năm 1954, là tổ chức những tên cực kỳ phản động. Chúng bắt dần vào các tổ chức “thanh niên cộng hòa", "phụ nữ liên đới", "hiệp hội nông dân", nhất là các vùng giáo dân Hương Điền, La Vang... Chúng nhồi sọ tư tưởng chống cộng và dùng các tổ chức này làm chỗ dựa đàn áp cách mạng.

Đối với nông dân, Diệm ban hành dụ số 7, về “cải cách điền địa". Ở Quảng Trị, Thừa Thiên chúng cướp lại hơn 10.000 héc-ta ruộng đất trước đây cách mạng đã chia cho nông dân, lập các khu dinh điền ở Cùa, Ba Lòng, Hoàn Cát, Cầu Nhi, và 11 nông trường ở Nam Đông, Khe Tre, Hòa Mỹ, A Sầu, A Lưới. Hàng chục nghìn người dân bị chúng bắt vào các "nông trường" khu dinh điền để dễ cai trị.

Củng cố thêm một bước về thế lực, Mỹ - Diệm thực hiện giai đoạn 2 của "tố cộng diệt cộng" với phương châm tàn bạo "dĩ cộng diệt cộng”, "nhổ cỏ tận gốc", "lâu dài, liên tục, cẩn thận sâu sắc". Rút kinh nghiệm giai đoạn 1 nặng đi khủng bố tràn lan, sang giai đoạn 2, Diệm tập trung phá từ trong ra.

Tháng 8 năm 1957, chúng sử dụng một nghìn học viên các trường quân sự "thực tập lùng sục cộng sản" ở nam khu phi quân sự. Chúng tập trung dân, bắt xé cờ Đảng Cộng sản bắt 50 cán bộ, đảng viên.

Tháng 9 năm 1957, ba tiểu đoàn ngụy kết hợp với các đội "công dân vụ" càn quét các vùng Triệu Lương, Cam Thanh, Cam Giang, Hải Thượng, Hải Phú. Ngày 15 tháng 9 năm 1957, bốn tiểu đoàn địch càn quét các vùng Triệu Ái, Triệu Thượng, Triệu Lễ. Chúng bắt hàng nghìn người vào các khu dinh điền, làm đường. Do sự khủng bố, vây quét khốc liệt của kẻ thù, các cơ sở Đảng bị bật khỏi dân. Nhiều cán bộ, đảng viên mặc dầu bị tra tấn dã man, vẫn giữ trọn khí tiết người cộng sản. Đồng chí Luyến ở Phú Lộc nhảy vào lửa hy sinh, quyết không ly khai Đảng. Đồng chí Nguyễn Đằng ở Phong Điền thà hy sinh, nhất quyết không xé cờ Đảng...

Đỉnh cao của hành động đàn áp cách mạng là việc Ngô Đình Diệm ban hành luật "10-59". Địch lê máy chém đi khắp nơi, lập phiên tòa xử chém tại chỗ cán bộ, đảng viên ta. Sau năm 1954, Thừa Thiên có 3.000 đảng viên, sau khi Diệm thực hiện luật “10-59” chỉ còn lại vài chục đồng chí. Quảng Trị trước đây có 8.400 đảng viên, qua đấu tranh chống địch "tố cộng" phần lớn hy sinh, ba huyện đồng bằng chỉ còn 176 đảng viên; ở Do Linh (Quảng Trị) tháng 7 năm 1954, có 920 cán bộ, đảng viên, chỉ còn 128 đồng chí. Ở Phong Điền từ 2.753 cán bộ, đảng viên, qua đấu tranh chỉ còn 52 người. Hương Trà, Quảng Điền khi đi tập kết còn ở lại 400 đảng viên, cuối năm 1956 đã bị địch bắt, giết gần hết. Huyện Cam Lộ không còn chi bộ nào.

Kẻ thù đàn áp dã man, ta lại nặng về đấu tranh chính trị, không chuyển hướng đấu tranh kịp thời nên phong trào cách mạng Quảng Trị, Thừa Thiên bị tổn thất nặng nề và tạm thời lắng xuống.

Đi đôi với “tố cộng", "diệt cộng" khốc liệt ở Trị - Thiên, kẻ thù tăng cường phá hoại các tỉnh tuyến đầu miền Bắc (chủ yếu là Vĩnh Linh, Quảng Bình, Hà Tĩnh, Nghệ An, Thanh Hóa). Để thực hiện ý đồ "không cho cộng sản rảnh tay xây dựng", đầu tháng 8 năm 1958, địch tung qua biên giới và dọc theo bờ biển chín toán gián điệp, biệt kích, Chúng còn cấu kết với bọn phản động Lào gây tranh chấp biên giới ở Hướng Lập, A Chốc, Keng Đu.

Tại xã Hướng Lập (Vĩnh Linh), tháng 7 năm 1959, ba đại đội thuộc lực lượng phái hữu Vương quốc Lào, kết hợp với một đại đội ngụy miền Nam khiêu khích gây tranh chấp biên giới. Là một vùng tiếp giáp với miền Nam và Lào, đồng bào ở đây số đông thuộc dân tộc Vân Kiều, có một số phần tử xấu ủng hộ địch. Để dập tắt ý đồ của địch, tránh xung đột gây căng thẳng biên giới, Liên khu chỉ đạo lực lượng vũ trang Vĩnh Linh (đại đội 3 tiểu đoàn 41) đấu tranh buộc địch tôn trọng chủ quyền biên giới lãnh thổ, xây dựng biên giới hữu nghị lâu dài. Quân phái hữu Lào buộc phải rút về.

Tại Quảng Bình, Hà Tĩnh, Nghệ An, Thanh Hóa, địch móc nối với bọn phản động địa phương tổ chức phá hoại sản xuất, ám sát cán bộ...

Mọi âm mưu, hành động của địch đã bị nhân dân các địa phương Liên khu 4 làm thất bại, trật tự an ninh ngày càng được củng cố.