CUỘC CẢI CÁCH CỦA LÊ THÁNH TÔNG

Dưới triều trị vì của Hoàng đế Lê Thánh Tông (1460 – 1497), Đại Việt đã trải qua một cuộc cải cách thể chế quy mô và triệt để nhất trong lịch sử phong kiến nước nhà. Bằng tư duy trị quốc vượt thời đại, ông không chỉ đưa đất nước bước vào "kỷ nguyên Hồng Đức" phát triển rực rỡ mà còn xây dựng một bộ máy nhà nước pháp quyền vững chắc, lấy dân làm gốc.

Bước lên ngôi báu sau giai đoạn khủng hoảng ngắn hậu Lê Thái Tổ, Lê Thánh Tông nhận thấy bộ máy chính quyền cũ tồn tại nhiều kẽ hở, quyền lực bị phân tán vào tay các công thần đại thần. Nhằm xây dựng một chính quyền trung ương tập quyền mạnh mẽ, ông đã tiến hành cuộc tái cấu trúc hành chính sâu rộng. Ông đã bãi bỏ các chức vụ quyền lực tuyệt đối như Tướng quốc, Tả/Hữu Thượng tướng để tránh nguy cơ lũng đoạn triều chính.Quyền lực được phân chia rõ ràng cho 6 Bộ (Lại, Hộ, Lễ, Binh, Hình, Công). Để phòng chống tham nhũng và lạm quyền, ông thành lập Lục Khoa để giám sát hoạt động của Lục Bộ và Lục Tự để thực thi các vụ việc chuyên trách. Cả nước được chia thành 13 Đạo thừa tuyên. Tại mỗi đạo, bộ máy lãnh đạo được phân chia độc lập thành 3 ti: Thừa ti (hành chính, dân sự), Đô ti (quân sự) và Hiến ti (tư pháp, thanh tra), tạo nên cơ chế kiểm soát chéo cực kỳ chặt chẽ.

Một trong những di sản vĩ đại nhất của cuộc cải cách là việc ban hành Quốc triều hình luật (thường gọi là Bộ luật Hồng Đức). Đây được đánh giá là bộ luật phong kiến hoàn thiện và tiến bộ nhất ở Đông Á thời bấy giờ.Không chỉ bảo vệ ngai vàng và trật tự xã hội, Bộ luật Hồng Đức còn thể hiện tinh thần nhân đạo sâu sắc. Lần đầu tiên trong lịch sử phong kiến phương Đông, người phụ nữ được quyền thừa kế tài sản ngang bằng với nam giới trong gia đình và có quyền xin ly hôn nếu người chồng bỏ mặc quá 5 năm. Luật quy định rõ các mức giảm án, miễn án cho người già, trẻ em, người khuyết tật và nghiêm trị các hành vi tham nhũng, hà hiếp dân lành của quan lại.

Lê Thánh Tông coi tri tahức và nhân tài là "nguyên khí của quốc gia". Ông biến Nho giáo thành tư tưởng chủ đạo, lấy việc học hành thi cử làm con đường duy nhất để tuyển chọn quan lại, xóa bỏ hoàn toàn đặc quyền cha truyền con nối của giới quý tộc. Cứ 3 năm một lần, các kỳ thi Hương, thi Hội, thi Đình được tổ chức nghiêm túc. Những người đỗ đạt cao được khắc tên vào bia đá đặt tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám để tôn vinh và nhắc nhở trách nhiệm đối với dân tộc. Định kỳ chia lại ruộng công cho nông dân (bao gồm cả phụ nữ và người tàn tật) nhằm đảm bảo mọi người dân đều có ruộng cày, từ đó ổn định sản xuất và thu hút nguồn thuế ổn định cho ngân khố. Thực hiện chế độ "Ngụ binh ư nông" (gửi binh ở nông), vừa duy trì lực lượng sản xuất vừa sẵn sàng chiến đấu. Ông cho vẽ Hồng Đức bản đồ, khẳng định đanh thép chủ quyền từng cước đất, ngọn núi, dòng sông của Tổ quốc.