Cuộc chiến màu sơn trên cầu Hiền Lương

Hơn 70 năm đã trôi qua, nhưng trong ký ức của bà Nguyễn Thị Hương, sinh năm 1942, trú tại xã Vĩnh Linh, những ngày tháng làm nhiệm vụ trên cây cầu lịch sử vẫn hiện lên rõ nét. Khi ấy, bà là một cán bộ ngành giao thông vận tải, được điều động về Hiền Lương làm đội trưởng một tổ công tác có 20 người, cả nam và nữ.

Nhiệm vụ của họ tưởng như rất giản dị: cạo gỉ, sơn lại cây cầu. Nhưng phía sau công việc ấy là một cuộc đấu tranh mang ý nghĩa chính trị sâu sắc.

“Lúc đó, phía Nam cầu sơn màu xanh, nửa phía Bắc còn màu gỉ sắt. Chúng tôi được giao nhiệm vụ cạo sạch gỉ rồi sơn lại để cây cầu trở thành một khối thống nhất”, bà Hương nhớ lại.

Một cây cầu, hai màu sơn và một khát vọng

Ngược dòng lịch sử, Hiệp định Geneva năm 1954 quy định giới tuyến quân sự tạm thời tại vĩ tuyến 17, lấy sông Bến Hải làm giới tuyến, hướng tới việc tổ chức tổng tuyển cử để thống nhất đất nước.

Tuy nhiên, tổng tuyển cử không diễn ra như dự kiến. Vĩ tuyến 17 từ một giới tuyến quân sự tạm thời dần trở thành biểu tượng của sự chia cắt kéo dài. Cầu Hiền Lương bị chia đôi, giữa cầu có một vạch trắng làm ranh giới. Từ đó, từng nhịp cầu, từng màu sơn cũng trở thành một phần của cuộc đấu tranh giữa hai bờ.

Trong những năm đầu sau Hiệp định Geneva, phía Nam sơn cầu một màu, phía Bắc lại sơn màu khác. Mỗi sự thay đổi màu sắc đều mang theo một thông điệp.

Bà Hương kể, mỗi khi phía bên kia thay đổi màu sơn để tạo nên sự đối lập, phía ta lại nhanh chóng tổ chức sơn lại. Mục tiêu là làm cho cây cầu trở thành một màu thống nhất.

“Cuộc đấu tranh bằng màu sắc cầu này vô cùng cam go. Hễ địch tạo ra hai màu đối lập, ta lập tức sơn để cầu trở thành một màu chung. Qua đó thể hiện ý chí, khát vọng thống nhất đất nước, Nam - Bắc một nhà”, bà Hương chia sẻ.

Không có tiếng súng, nhưng mỗi lần đặt chân lên cầu, những người thợ sơn năm ấy đều hiểu rằng mình đang thực hiện một nhiệm vụ đặc biệt. Họ không chỉ sơn một cây cầu, mà đang góp phần khẳng định một chân lý: đất nước Việt Nam là một, dân tộc Việt Nam là một.

Cuộc “đọ màu” ấy kéo dài trong nhiều năm. Đến năm 1960, cầu Hiền Lương được giữ nguyên hai màu xanh - vàng, ở giữa là vạch trắng phân chia hai phần cầu. Hình ảnh cây cầu với hai màu sơn đối lập trở thành một trong những biểu tượng ám ảnh nhất về nỗi đau chia cắt đất nước.

Không chỉ có màu sơn, hai bờ Hiền Lương còn có những cuộc đấu tranh đặc biệt

Trong những năm đất nước tạm thời bị chia cắt, Hiền Lương – Bến Hải trở thành nơi hội tụ của biết bao cuộc đấu tranh chính trị, tư tưởng và tình cảm.

Ở đó có những lá cờ được kéo lên trong sự giằng co quyết liệt; có những cuộc đấu loa giữa hai bờ; có những người dân ngày ngày hướng mắt sang bên kia sông để tìm người thân; có những tiếng gọi vọng qua dòng Bến Hải mà người bên này, người bên kia chỉ có thể nghe thấy chứ không thể bước qua để gặp nhau.

Và có cả những người như bà Nguyễn Thị Hương, âm thầm đứng trên cầu, miệt mài cạo từng lớp gỉ, quét từng lớp sơn, để cây cầu không trở thành biểu tượng của sự chia lìa mà trở thành biểu tượng của ý chí thống nhất.

Đó là những cuộc đấu tranh không cần đến súng đạn nhưng đòi hỏi sự kiên trì, bản lĩnh và niềm tin mãnh liệt.

Năm 1967, bom Mỹ đánh sập cầu Hiền Lương. Cây cầu từng mang trên mình hai màu sơn của một đất nước chia cắt không còn nguyên vẹn, nhưng ý nghĩa mà nó mang theo thì không thể bị bom đạn phá hủy.

Năm 1973, Hiệp định Paris được ký kết, mở ra bước ngoặt quan trọng của cuộc đấu tranh giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Một năm sau, cầu Hiền Lương được dựng lại.

Đến năm 1975, đất nước hoàn toàn thống nhất. Giới tuyến năm xưa không còn. Dòng Bến Hải không còn là ranh giới chia cắt mà trở lại đúng với dáng hình vốn có của một dòng sông trên quê hương Việt Nam.

Màu sơn còn lại với thời gian

Sau ngày đất nước thống nhất, bà Hương tiếp tục công tác thêm một thời gian rồi nghỉ hưu, trở về sinh sống tại quê nhà. Những năm tháng trên cầu Hiền Lương dần lùi xa, nhưng ký ức về một thời đất nước chia đôi vẫn không bao giờ phai mờ.

Với bà, “cuộc chiến màu sơn” năm ấy có thể chỉ là một công việc nhỏ giữa những năm tháng lịch sử lớn lao, nhưng chính từ những việc tưởng như bình dị ấy đã góp phần tạo nên một biểu tượng về khát vọng thống nhất non sông.

Năm 2014, cầu Hiền Lương được phục hồi hai màu sơn như trong thời kỳ đất nước còn chia cắt. Hai màu sắc ấy không phải để tái hiện một vết thương, mà để nhắc nhớ về một chặng đường lịch sử đã đi qua; để mỗi người khi đứng trên cây cầu hôm nay có thể cảm nhận sâu sắc hơn giá trị của hòa bình, độc lập và sự toàn vẹn lãnh thổ.

Hơn 70 năm đã trôi qua kể từ những ngày đầu cầu Hiền Lương trở thành giới tuyến. Những người từng trực tiếp tham gia “cuộc chiến màu sơn” nay phần lớn đã ở tuổi xưa nay hiếm. Nhưng câu chuyện của họ vẫn còn đó, cùng cây cầu, dòng sông và đôi bờ Hiền Lương.

Bởi có những màu sơn rồi sẽ phai theo năm tháng, nhưng khát vọng thống nhất đất nước mà những con người năm ấy gửi gắm trên từng nhịp cầu thì còn mãi.