Cuộc Đời Bôn Ba Và Những Cống Hiến Thầm Lặng Của “Bếp Bân”

Khi nhắc đến Bếp Bân (tên khai sinh là Tạ Văn Bân, sinh năm 1901 tại xã An Đông, nay thuộc phường Lê Hồ), lịch sử cách mạng thường ghi nhận ông là người đã mưu trí nuôi giấu Tổng Bí thư Trần Phú soạn thảo bản Luận cương chính trị tại căn biệt thự số 7 phố Jean Soler (Hà Nội). Thế nhưng, phía sau chiến công ấy là một hành trình bôn ba đầy sóng gió từ trong nước ra hải ngoại và sự giác ngộ lý tưởng sâu sắc từ lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc.

Sớm chịu cảnh mồ côi cả cha lẫn mẹ từ năm 12 tuổi, cậu bé Bân rời quê lên Hà Nội kiếm sống và bắt đầu gắn bó với công việc phụ bếp. Đến tuổi 16, ông được một người đồng hương truyền dạy võ thuật để tự vệ trước cuộc sống nổi trôi. Ít năm sau, ông quyết định vào Sài Gòn rồi xin làm phụ bếp trên tàu binh của Pháp, mở ra hành trình theo tàu đi qua nhiều thương cảng khắp năm châu. Đặt chân sang Pháp, chàng thanh niên yêu nước tiếp tục làm nghề bếp và cơ duyên đã đưa ông gặp gỡ Nguyễn Ái Quốc, từ đó được Người trực tiếp dìu dắt, truyền bá tư tưởng cách mạng.

Đến cuối năm 1928, nhận chỉ thị của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc, Tạ Văn Bân trở về nước xây dựng phong trào. Thời gian đầu ở Hải Phòng, ông tích cực đồng hành cùng công nhân Nhà máy Xi măng đấu tranh đòi quyền lợi và bắt liên lạc với các cơ sở cách mạng trước khi được điều động lên Hà Nội. Nhờ tay nghề nấu món Âu điêu luyện, ông được giới thiệu vào làm đầu bếp cho gia đình viên thanh tra tài chính Phủ Toàn quyền Đông Dương Duot Bertheur tại số 7 phố Jean Soler (nay là 90 phố Thợ Nhuộm) vào đầu năm 1930. Đến tháng 5-1930, ông bí mật đưa đồng chí Trần Phú vào căn buồng nhỏ cạnh gian bếp dưới tầng hầm để ở và làm việc an toàn, nơi bản dự thảo Luận cương chính trị đầu tiên của Đảng ra đời.

Tháng 12-1930, do bị chỉ điểm, Bếp Bân bị thực dân bắt giữ và lưu đày lên nhà tù Sơn La. Đến năm 1934, ông vượt ngục thành công, chuyển vào Quảng Trị hoạt động và nên duyên vợ chồng cùng bà Ngô Thị Cận – một đồng chí kiên trung cùng hoạt động với đồng chí Lê Duẩn. Cuối năm 1936, ông bị địch bắt lần thứ hai tại Sài Gòn và tiếp tục bị đưa về giam cầm tại nhà tù Sơn La. Tại đây, nhờ tài nấu nướng, ông được viên quan cai ngục tin tưởng giao phụ trách việc cơm nước và cho phép cùng vợ hắn ra ngoài đi chợ. Tận dụng cơ hội này, ông đã nhanh chóng học tiếng Thái và bí mật chắp mối với thanh niên địa phương Lò Văn Giá, tổ chức thành công cuộc vượt ngục lịch sử cho các đồng chí lãnh đạo chủ chốt như Nguyễn Lương Bằng, Trần Đăng Ninh, Lưu Đức Hiểu và Nguyễn Văn Trân.

Sau ngày Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, Tạ Văn Bân mới được đón về từ chốn lao tù để tiếp tục công tác và chăm lo gia đình. Năm 1958, cả gia đình ông chuyển về sinh sống tại tầng 1 nhà số 90 phố Thợ Nhuộm. Khi tầng hầm căn nhà được công nhận và bảo tồn thành Di tích lịch sử vào năm 1960, ông chuyển từ Văn phòng Trung ương Đảng sang làm việc tại Phòng Bảo tồn - Bảo tàng thuộc Sở Văn hóa TP Hà Nội cho đến khi nghỉ hưu năm 1966. Người chiến sĩ cách mạng thầm lặng ấy qua đời ngày 7-5-1989, để lại tấm gương sáng ngời về lòng trung kiên và tinh thần tận tụy phục vụ Đảng, phục vụ Tổ quốc.