CUỘC ĐỜI MẸ

Mẹ sinh ra vào đầu thế kỷ (năm Quý Mão 1903) trong một gia đình cố nông không một tấc đất cắm dùi, suốt đời làm thuê, làm mướn, xe ẻ, gánh nước… các loại công việc nặng nhọc nhất của nghề làm muối. Lớn lên trong cảnh tối tăm của một nước thuộc địa, khốn cùng của người dân nô lệ, cô thiếu nữ Nguyễn Thị Ệp may mắn được trời phú cho sức khỏe và đức tính nhẫn nại, chịu thương chịu khó. Không có chữ cũng chẳng có nghề, cô đi đội muối thuê từ kho xuống thuyền cho các chủ thuyền chở đi bán ở các nơi, kiếm những đồng xu rẻ mạt góp với bố mẹ để nuôi mình nuôi em. Năm tháng dãi dầu giữa bến thuyền và kho muối, cô dần quen và lọt vào mắt chàng trai họ Đặng, một chân sào (bây giờ gọi là thủy thủ) cũng làm thuê cho chủ thuyền. Cùng cảnh ngộ, anh chị thương nhau, nguyện cùng nhau xây dựng tổ ấm. Cha mẹ hai bên đều nghèo, nên đôi vợ chồng tự mình tạo dựng cơ ngơi, xây dựng gia đình hạnh phúc. Được bà con nội ngoại đùm bọc, người giúp cây tre, cây xoan, người mớ tranh, nắm lạt, anh chị dựng một gian nhà (một túp lều thì đúng hơn) trên mảnh đất dăm thước gần dìa làng. Hàng ngày chị vẫn ra bến sông đội muối, còn anh theo thuyền xuôi ngược, có khi hàng tháng mới về nhà. Đôi vợ chồng trẻ sinh hạ vài ba lần phúc đức trời chỉ cho được một mụn con trai đặt tên là Luôn, vận với tên cha là Xà, cũng là thầm mong Luôn tránh được mọi tai ương. Cậu bé Đặng Văn Luôn lớn dần lên trong sự yêu thương chăm bẵm của người mẹ trẻ, sự lo lắng bồi hồi đến khắc khoải để giữ gìn giọt máu, giữ gìn một mầm sống, một người con nối dõi tông đường cho dòng họ. Năm tháng qua đi, anh Đặng Văn Luôn lớn lên thừa hưởng sức vóc của người cha, trong sự mừng thầm của cả cha lẫn mẹ và sự vui mừng của cô, dì, chú, bác… Cách mạng tháng Tám thành công, cùng với sự đổi đời của dân tộc, gia đình nhỏ bé của mẹ cũng được hưởng nhiều niềm vui. Ông đi thuyền, tuy vẫn là làm thuê, nhưng đã có công đoàn bênh vực quyền lợi và ông không bị đối xử ngược đãi như trước. Bà ở nhà tham gia tổ chức phụ nữ, được đi họp, dự mít tinh và học chữ, ngang hàng với nam giới và với mọi người. Vui nhất là cậu thiếu niên Đặng Văn Luôn đã có thể nối được nghề của cha. Luôn xuống thuyền làm bếp, mở đầu cuộc đời làm thủy thủ. Gia đình mẹ đáng lẽ được sống yên vui, hạnh phúc, nếu như thực dân Pháp không trở lại xâm lược nước ta, rắp tâm bắt nhân dân ta phải trở lại cuộc đời nô lệ một lần nữa. Đáp lời kêu gọi của Tổ quốc và của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “chúng ta thà hy sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất nước, không chịu làm nô lệ”, với lòng yêu nước, sục sôi bầu nhiệt huyết của tuổi trẻ, anh Luôn cùng một số bạn bè bỏ thuyền lên đất Hải Phòng tìm vào doanh trại bộ đội xin đầu quân. Không được chấp thuận, các anh quay về đề nghị xã cho vào bộ đội địa phương. Ủy ban xã hết sức ủng hộ và giúp đỡ các anh, giới thiệu các anh vào quân chủ lực của huyện Kiến Thụy. Dù thương con, mẹ vẫn vui vẻ động viên anh lên đường, dặn anh làm tròn nhiệm vụ cho bằng anh bằng em và đem vinh dự về cho gia đình, cho cha mẹ. Các anh là một trong những thanh niên đầu tiên của xã tình nguyện lên đường tòng quân giết giặc.