Cuộc đời quá trình hoạt động của đồng chí Nguyễn Thị Minh Khai

Nguyễn Thị Minh Khai tên thật là Nguyễn Thị Vịnh, sinh ngày 30 tháng 9 năm 1910 tại thành phố Vinh, Nghệ An. Cha là ông Nguyễn Huy Bình, làm việc trong ngành hỏa xa; mẹ là bà Đậu Thị Thư. Từ nhỏ, Nguyễn Thị Vịnh được gia đình tạo điều kiện học tập và theo học tại Trường Tiểu học Cao Xuân Dục ở Vinh. Những năm Nguyễn Thị Minh Khai lớn lên cũng là thời kỳ phong trào yêu nước diễn ra mạnh mẽ. Vinh – Bến Thủy khi ấy là một trung tâm công nghiệp và phong trào công nhân quan trọng ở Trung Kỳ. Khi còn rất trẻ, bà đã tiếp xúc với những tư tưởng và hoạt động chính trị mới.

Năm 1927, khi mới khoảng 17 tuổi, Nguyễn Thị Minh Khai tham gia tổ chức Tân Việt. Từ đây, cuộc đời của người thiếu nữ thành Vinh bước sang một hướng hoàn toàn khác: từ trường học và gia đình đến những hoạt động bí mật, tuyên truyền và vận động quần chúng.

Bước vào con đường hoạt động cách mạng

Đầu năm 1930, Nguyễn Thị Minh Khai tham gia tổ chức cộng sản và được giao các công việc tuyên truyền, huấn luyện, vận động tại khu vực Trường Thi – Bến Thủy. Các tài liệu lịch sử cũng ghi nhận bà tham gia vận động phụ nữ, một lĩnh vực mà sau này bà tiếp tục dành nhiều sự quan tâm trong quá trình hoạt động.

Cũng trong năm 1930, Nguyễn Thị Minh Khai được cử ra nước ngoài hoạt động. Bà sang Hồng Kông, làm việc tại cơ quan thuộc Ban Phương Đông của Quốc tế Cộng sản và có thời gian làm việc gần Nguyễn Ái Quốc. Trong môi trường hoạt động quốc tế, bà học thêm ngoại ngữ, tiếp xúc với lý luận và kinh nghiệm tổ chức phong trào cách mạng.

Con đường ấy không hề bằng phẳng.

Năm 1931, Nguyễn Thị Minh Khai bị nhà chức trách Anh ở Hồng Kông bắt và bị giam giữ. Sau khi được trả tự do, bà tiếp tục hoạt động và được tổ chức phân công những nhiệm vụ mới.

Người phụ nữ Việt Nam trên diễn đàn quốc tế

Một dấu mốc đáng chú ý trong cuộc đời Nguyễn Thị Minh Khai diễn ra vào năm 1935. Bà là thành viên đoàn đại biểu Đông Dương tham dự Đại hội lần thứ VII của Quốc tế Cộng sản tại Moskva. Tại Đại hội, với bí danh Phan Lan, Nguyễn Thị Minh Khai trình bày tham luận về vai trò của phụ nữ Đông Dương trong phong trào đấu tranh. Bảo tàng Lịch sử Quốc gia lưu giữ và giới thiệu thẻ đại biểu của bà tại kỳ đại hội này.

Đây là một dấu mốc đặc biệt trong quá trình hoạt động của bà: một phụ nữ Việt Nam còn rất trẻ đã có mặt tại một diễn đàn chính trị quốc tế lớn của phong trào cộng sản đương thời và trực tiếp đề cập đến vị trí, hoàn cảnh cũng như sự tham gia của phụ nữ Đông Dương.

Sau thời gian ở Moskva, Nguyễn Thị Minh Khai tiếp tục học tập, hoạt động và kết hôn với Lê Hồng Phong, một cán bộ lãnh đạo của Đảng Cộng sản Đông Dương thời kỳ đó.

Trở về nước và hoạt động tại Sài Gòn – Chợ Lớn

Khoảng năm 1936, Nguyễn Thị Minh Khai trở về Đông Dương và được phân công hoạt động tại Nam Kỳ. Bà tham gia Xứ ủy Nam Kỳ và sau đó đảm nhiệm cương vị Bí thư Thành ủy Sài Gòn – Chợ Lớn.

Đây là giai đoạn phong trào đấu tranh đòi các quyền dân sinh, dân chủ phát triển mạnh. Trong điều kiện hoạt động bí mật và bị theo dõi, Nguyễn Thị Minh Khai tham gia tổ chức phong trào quần chúng, chú trọng công tác xây dựng tổ chức và vận động phụ nữ. Bảo tàng Lịch sử Quốc gia ghi nhận bà còn viết tài liệu giới thiệu phong trào phụ nữ quốc tế nhằm phục vụ công tác tuyên truyền và nâng cao nhận thức cho phụ nữ tham gia hoạt động xã hội.

Từ cô gái 17 tuổi của thành Vinh, sau chưa đầy mười năm, Nguyễn Thị Minh Khai đã trở thành một cán bộ đảm nhận trách nhiệm quan trọng tại một trong những trung tâm chính trị lớn nhất Đông Dương lúc bấy giờ.

Những ngày cuối cùng

Tháng 7 năm 1940, Nguyễn Thị Minh Khai bị chính quyền thuộc địa Pháp bắt sau một cuộc họp của Xứ ủy Nam Kỳ. Bà bị giam tại Khám Lớn Sài Gòn và sau đó bị kết án tử hình.

Các tài liệu lịch sử ghi lại rằng trong thời gian bị giam giữ, bà vẫn giữ liên lạc với các đồng chí bên ngoài khi có điều kiện và truyền đạt kinh nghiệm hoạt động cho những người cùng bị giam.

Cuối tháng 8 năm 1941, khi mới 30 tuổi, Nguyễn Thị Minh Khai bị xử tử tại khu vực Hóc Môn cùng một số cán bộ lãnh đạo cách mạng khác. Các nguồn tư liệu hiện có ghi khác nhau về ngày cụ thể trong tháng 8, nhưng đều thống nhất về thời điểm và bối cảnh bà bị xử tử trong năm 1941.

Cuộc đời của Nguyễn Thị Minh Khai kết thúc khi tuổi đời còn rất trẻ.

Một cuộc đời ngắn nhưng có nhiều dấu mốc

Nhìn lại hành trình của Nguyễn Thị Minh Khai, có thể thấy cuộc đời bà gắn với nhiều bước chuyển của phong trào cách mạng Việt Nam đầu thế kỷ XX:

1910, sinh tại Vinh, Nghệ An.

1927, tham gia Tân Việt khi khoảng 17 tuổi.

1930, tham gia tổ chức cộng sản, hoạt động tại Trường Thi – Bến Thủy rồi được cử sang Hồng Kông.

1931, bị bắt tại Hồng Kông.

1935, dự Đại hội VII Quốc tế Cộng sản tại Moskva và trình bày tham luận về phụ nữ Đông Dương.

1936, trở về nước, tham gia Xứ ủy Nam Kỳ và sau đó làm Bí thư Thành ủy Sài Gòn – Chợ Lớn.

1940, bị bắt tại Sài Gòn.

1941, bị xử tử khi mới 30 tuổi.

Điều đáng chú ý trong tiểu sử Nguyễn Thị Minh Khai là bà hoạt động cách mạng từ rất sớm, từng trải qua cả hoạt động trong nước và quốc tế, đồng thời dành sự quan tâm đáng kể cho việc tổ chức, vận động phụ nữ tham gia đời sống chính trị và xã hội. Những tư liệu, kỷ vật về bà hiện được lưu giữ, giới thiệu tại các cơ quan bảo tàng và nhà lưu niệm ở Nghệ An.