CUỘC GIẢI CỨU PHI CÔNG ĐẮT GIÁ NHẤT CỦA MỸ TRONG CHIẾN TRANH XÂM LƯỢC VIỆT NAM

Đó là ngày 2/4/1972, bầu trời Quảng Trị rực lửa khi một quả tên lửa SA-2 của bộ đội Việt Nam bất ngờ xuyên thủng đội hình bảo vệ B-52 và đánh trúng chiếc máy bay tác chiến điện tử EB-66 mang mật danh BAT-21. Chiếc máy bay nổ tung giữa không trung. Trong khoảnh khắc hỗn loạn ấy, chỉ một người kịp nhảy dù thoát chết: Trung tá Không quân Hoa Kỳ Iceal Hambleton, 53 tuổi, chuyên gia tác chiến điện tử hàng đầu của Mỹ, người mà Lầu Năm Góc tuyệt đối không thể để rơi vào tay đối phương.Hambleton rơi đúng vào điểm nóng nhất của cuộc tiến công Xuân - Hè 1972, nơi bộ đội Việt Nam đang áp sát phòng tuyến Quảng Trị với xe tăng, pháo tầm xa và trận địa tên lửa được bí mật đưa qua giới tuyến. Việc để mất Iceal Hambleton được xem là rủi ro chiến lược nghiêm trọng.Chỉ trong vài phút sau khi Hambleton chạm đất, không quân Mỹ kích hoạt kế hoạch cứu hộ khẩn cấp. Những chiếc A-1, OV-10, trực thăng HH-53… lao vào khu vực tìm kiếm. Nhưng tuyến phòng không đặc dày của quân giải phóng biến vùng trời Quảng Trị thành “cối xay thép”. Hai trực thăng chiến đấu bị bắn rơi ngay ngày đầu, một chiếc Cobra bốc cháy, ba thành viên phi hành đoàn tử trận. Trong vòng 24 giờ, Mỹ mất thêm máy bay, thêm người nhưng vẫn không thể tiếp cận được vị trí Hambleton.Để bảo vệ tính mạng viên phi công, Mỹ buộc phải thiết lập vùng “cấm bắn phá” quanh khu vực ẩn náu của phi công một quyết định khiến hàng trăm binh sĩ ngụy ở tuyến đầu mất chỗ dựa hỏa lực và thương vong nặng nề.Đến ngày thứ tư, tình hình càng xấu hơn khi một máy bay OV-10 khác bị bắn rơi, khiến thêm hai phi công cần được cứu. Tổn thất thêm trầm trọng: 4 máy bay, 9 quân nhân Mỹ tử nạn. Không quân Mỹ buộc phải từ bỏ phương án giải cứu bằng đường không và đặt cược vào lực lượng biệt kích.Chỉ huy nhiệm vụ lúc này là Trung úy Thomas Norris, lính SEAL thuộc số ít còn lại ở Việt Nam. Norris cùng 5 biệt kích ngụy lặng lẽ luồn sâu vào vùng quân giải phóng kiểm soát, nhiều lúc chỉ cách đối phương vài mét. Họ tìm được một phi công OV-10 đầu tiên. Nhưng nhiệm vụ với Hambleton khó hơn gấp bội, ông ta bị thương, kiệt sức và phải lần dò hơn 10 km mới tới được con sông làm điểm hẹn.Khi toán biệt kích do dự trước nguy hiểm, chỉ còn Norris và một tên biệt kích ngụy quyết bám trụ. Hai người chèo một chiếc thuyền nhỏ trong đêm tối, len lỏi, cuối cùng tìm thấy Hambleton trong tình trạng kiệt quệ sau 12 ngày ẩn nấp, sụt tới 20 kg.Toàn bộ chiến dịch tiêu tốn gần 90 phi vụ mỗi ngày, khiến Mỹ mất 5 máy bay, 11 quân nhân tử nạn và 2 người mất tích, chưa kể thương vong lớn của quân lực Sài Gòn do vùng cấm hỏa lực.Đây trở thành cuộc giải cứu đắt giá nhất của không lực Hoa Kỳ trong toàn bộ chiến tranh Việt Nam.Cuối những năm 1990, khi quan hệ Việt - Mỹ bình thường hóa, hài cốt những phi công chết trận trong chiến dịch BAT-21 mới được tìm thấy tại Quảng Trị.