Cuộc khởi nghĩa của Mai Hắc Đế (Mai Thúc Loan)

Vào khoảng năm 670, tại vùng Hoan Châu (nay thuộc Nam Đàn, Nghệ An), một chàng trai tên thật là Mai Phượng (tự Thúc Loan) sinh ra trong gia đình nghèo. Cha mất sớm, mẹ bị hổ vồ khi đi lấy củi, ông được người quen nuôi dưỡng và lấy vợ là Ngọc Tô. Mai Thúc Loan khỏe mạnh, giỏi võ nghệ (đặc biệt đô vật), mở lò vật, lập phường săn để chiêu mộ trai tráng. Vợ ông khéo lo việc nông trang, nên gia đình dần khá giả và có nhiều môn hạ. 
Năm 713, dưới ách đô hộ hà khắc của nhà Đường (Thái thú Quang Sở Khách), Mai Thúc Loan lãnh đạo nhân dân nổi dậy. Cuộc khởi nghĩa nhanh chóng lan rộng, thu hút hàng chục vạn người tham gia – quy mô lớn hiếm thấy thời bấy giờ. Ông liên minh với một số lực lượng lân bang (được xem là vị hoàng đế đầu tiên của Việt Nam biết dùng ngoại giao quân sự với bên ngoài). Quân khởi nghĩa đuổi được thái thú nhà Đường, chiếm được nhiều vùng đất.
Sau chiến thắng, Mai Thúc Loan lên ngôi hoàng đế, xưng hiệu Mai Hắc Đế (dân gian gọi vậy vì ông da ngăm đen). Ông đóng đô tại Vạn An (Nghệ An), trị vì khoảng 10 năm (713–722/723), lập ra một triều đại độc lập ngắn ngủi giữa hơn 1.000 năm Bắc thuộc. Đây là một trong những cuộc kháng chiến lớn chống Đường, chứng tỏ tinh thần bất khuất của người Việt dù đang bị đô hộ. 
Cuối cùng, nhà Đường huy động đại quân phản công mạnh mẽ. Mai Hắc Đế rút quân về vùng núi, nhưng thất bại. Có nhiều truyền thuyết về cái chết của ông: bị chém tại Hùng Sơn, bị rắn độc cắn khi rút lui, hoặc mất vì thương tích… Sau khi ông qua đời, phong trào tan rã, nhưng tên tuổi Mai Hắc Đế vẫn được dân gian thờ phụng như một vị anh hùng.