Cuộc vận động Đông Du và những lá thư viết bằng máu

Phan Bội Châu sinh năm 1867 tại Nghệ An, là một trong những nhà chí sĩ yêu nước tiêu biểu đầu thế kỷ 20. Nhận thấy con đường đấu tranh vũ trang trực diện khó có thể thành công trước sức mạnh quân sự vượt trội của thực dân Pháp, ông chủ trương một chiến lược khác: gây dựng thực lực bằng cách đưa thanh niên ưu tú ra nước ngoài học tập, tiếp thu tư tưởng và kỹ thuật tiên tiến, chuẩn bị cho công cuộc phục quốc lâu dài.

Ông khởi xướng phong trào Đông Du (1905-1908), vận động và bí mật đưa hàng trăm thanh niên Việt Nam sang Nhật Bản du học — quốc gia châu Á duy nhất khi đó đã canh tân thành công và đánh bại được một cường quốc phương Tây (Nga) trong chiến tranh Nga - Nhật 1905. Để thuyết phục các gia đình cho con em lên đường, cũng như khơi dậy tinh thần yêu nước trong các tầng lớp nhân dân, ông đã viết nhiều bài văn, thư từ đầy nhiệt huyết, trong đó có những bức được viết bằng chính máu của mình — một hình thức bày tỏ quyết tâm và lòng thành đến mức tột cùng, gây xúc động mạnh trong dư luận đương thời.

Phong trào Đông Du sau đó bị chính quyền Nhật Bản, dưới áp lực ngoại giao từ Pháp, buộc phải giải tán năm 1908, nhưng đã để lại di sản quan trọng: đào tạo được một thế hệ trí thức yêu nước mang tư tưởng canh tân, góp phần gieo mầm cho các phong trào cách mạng tiếp theo tại Việt Nam trong những thập niên sau đó.