Cuộc vượt ngục Hỏa Lò của những người lính cách mạng.
Cuộc vượt ngục Hỏa Lò của các chiến sĩ cách mạng và tù chính trị Việt Nam là những trang sử ly kỳ, chói lọi về lòng dũng cảm, chí khí kiên cường và tinh thần sáng tạo phi thường giữa "địa ngục trần gian".
Dù Nhà tù Hỏa Lò được thực dân Pháp xây dựng cực kỳ kiên cố với hệ thống canh phòng nghiêm ngặt bậc nhất Đông Dương, các chiến sĩ cộng sản vẫn thực hiện thành công những cuộc đại vượt ngục đi vào huyền thoại.
1. Cuộc Đại Vượt Ngục Tháng 3/1945 (Thời Cơ "Có Một Không Hai")
Đây là cuộc vượt ngục lớn nhất trong lịch sử Nhà tù Hỏa Lò, đưa hàng trăm cán bộ cốt cán trở về tiếp sức cho Cách mạng tháng Tám 1945.
Bối cảnh: Đêm 9/3/1945, Nhật đảo chính Pháp trên toàn Đông Dương. Bộ máy quản lý nhà tù bị xáo trộn nghiêm trọng. Nhận định đây là thời cơ ngàn năm có một, Ban sinh hoạt của tù chính trị (do đồng chí Trần Tử Bình đứng đầu) đã nhanh chóng phát động kế hoạch vượt ngục.
Các phương thức vượt thoát kỳ diệu:
"Độ thổ" (Chui cống ngầm): Lực lượng tù chính trị tháo nắp cống trong sân, chui qua hệ thống cống ngầm đen đặc nước thải chật hẹp, bò ra đường ngầm dẫn ra cửa cống lớn phía phố Hai Bà Trưng và Quán Sứ để thoát ra ngoài.
"Thăng thiên" (Trèo tường): Dùng chăn chiên xé ra bện thành dây, lợi dụng đêm tối leo lên mái nhà rồi vượt qua tường rào thép gai.
"Vuốt râu hùm" (Đi qua cửa chính): Trà trộn vào đoàn người thăm nuôi tiếp tế, cải trang thành dân thường đi đàng hoàng qua cổng chính khi quân Nhật chưa kịp siết chặt kiểm soát.
Ý nghĩa: Hơn 100 tù chính trị (trong đó có các đồng chí lãnh đạo sau này như Đỗ Mười, Trần Tử Bình...) đã trở về an toàn, kịp thời tham gia lãnh đạo Tổng khởi nghĩa giành chính quyền ở Hà Nội và các tỉnh Bắc Bộ.
2. Cuộc Vượt Ngục Của 17 Tử Tù Đêm Noel 1951
Nếu cuộc vượt ngục năm 1945 dựa nhiều vào thời cơ lịch sử, thì cuộc vượt ngục đêm Giáng sinh 24/12/1951 lại là một "canh bạc sinh tử" đầy mưu trí của những người lính bị án tử hình.
Hoàn cảnh nghìn cân treo sợi tóc: 17 chiến sĩ cách mạng bị giam tại khu xà lim tử hình kiên cố nhất. Họ bị khóa cùm chân 24/24 giờ và đối mặt với án tử hình có thể thi hành bất cứ lúc nào.
Chuẩn bị công phu:
Cưa cùm và chấn song: Lính ngục và cơ sở bên ngoài đã tìm cách tiếp tế lưỡi cưa sắt. Các chiến sĩ tranh thủ lúc tiếng lon sữa mài xuống nền bê tông hoặc tiếng ồn bên ngoài để âm thầm cưa chấn song và khóa cùm.
Lấy mẫu chìa khóa: Mưu trí đánh cắp mẫu chìa khóa từ giám thị để chế tạo chìa mở cửa xà lim.
Hành trình chui cống: Đêm Noel 24/12/1951, lợi dụng lúc lính canh lơ là ăn tiệc, 17 tử tù đã mở khóa cùm, cưa chấn song, chui xuống hệ thống cống ngầm hôi thối dưới lòng đất Hà Nội để bò ra phố Quán Sứ.
Kết quả: Dù bị phát hiện và truy bắt gắt gao sau đó (một số đồng chí bị bắt lại), cuộc vượt ngục đã gây chấn động dư luận tại Hà Nội và chính trường Pháp, chứng minh ý chí không thể bị khuất phục của người lính cách mạng.
3. Ý Nghĩa Lịch Sử Của Các Cuộc Vượt Ngục
"Tường đá kiên cố, xích sắt và án tử hình của kẻ thù có thể giam giữ thân xác, nhưng không bao giờ khống chế được khát vọng tự do và lòng yêu nước của những người chiến sĩ cộng sản."
Tượng đài về ý chí kiên cường: Những cuộc vượt ngục từ Hỏa Lò là minh chứng sống động cho bản lĩnh, sự dũng cảm và trí tuệ vượt giới hạn của thế hệ cha anh.
Di sản tinh thần: Ngày nay, di tích Nhà tù Hỏa Lò cùng các không trưng bày như "Tung cánh giữa màn đêm" trở thành điểm đến giáo dục truyền thống lịch sử thiêng liêng, nhắc nhở thế hệ trẻ về giá trị đắt giá của nền độc lập tự do.
