Cuốn nhật ký suýt bị đốt bỏ, trở về sau 35 năm
Một người lính Mỹ cầm trên tay cuốn sổ tay của nữ bác sĩ vừa hy sinh, định châm lửa đốt theo quy định — nhưng một câu nói bất ngờ của phiên dịch viên đã khiến ông giữ lại, để rồi hơn ba thập kỷ sau, nó tìm được đường trở về quê hương.
Đặng Thùy Trâm sinh năm 1942 tại Huế, tốt nghiệp bác sĩ rồi tình nguyện vào chiến trường Quảng Ngãi công tác tại một bệnh xá dã chiến giữa vùng bom đạn khốc liệt trong cuộc kháng chiến chống Mỹ. Trong những năm tháng ấy, bà đã ghi lại đời sống chiến trường, những suy nghĩ, khát vọng tuổi trẻ và tình yêu quê hương qua từng trang nhật ký viết tay.
Ngày 22/6/1970, bà hy sinh trong một trận càn của quân đội Mỹ khi mới 27 tuổi. Cuốn nhật ký của bà rơi vào tay một sĩ quan quân báo Mỹ tên Frederic Whitehurst. Theo quy định, các tài liệu thu được của đối phương phải bị tiêu hủy, và ông đã định châm lửa đốt cuốn sổ. Chính khoảnh khắc đó, người phiên dịch viên Nguyễn Trung Hiếu bên cạnh đã ngăn ông lại, nói rằng "đừng đốt, trong đó có lửa rồi" — ý muốn nói những trang viết ấy chứa đựng ngọn lửa nhiệt huyết, tâm hồn của một con người, không nên bị thiêu rụi một cách vô nghĩa.
Whitehurst đã giữ lại cuốn nhật ký suốt 35 năm sau đó. Đến năm 2005, ông cùng người anh trai đã tìm cách liên lạc, mang cuốn nhật ký trở về Việt Nam, trao lại cho gia đình bà Đặng Thùy Trâm. Cuốn nhật ký sau đó được xuất bản với tựa đề "Nhật ký Đặng Thùy Trâm", trở thành một hiện tượng văn học gây xúc động mạnh mẽ, được dịch ra nhiều thứ tiếng, giúp nhiều thế hệ độc giả, kể cả ở phía bên kia chiến tuyến, hiểu thêm về những con người đã sống và hy sinh vì lý tưởng của mình.
