Cuốn nhật ký trở về sau 35 năm

Bác sĩ Đặng Thùy Trâm sinh năm 1942 tại Hà Nội trong một gia đình trí thức. Sau khi tốt nghiệp Trường Đại học Y Hà Nội, chị tình nguyện vào chiến trường Quảng Ngãi công tác, dù biết phía trước là vô vàn hiểm nguy.

Tại bệnh xá dã chiến ở huyện Đức Phổ, chị cùng đồng đội ngày đêm cứu chữa thương binh. Điều kiện vô cùng thiếu thốn. Thuốc men khan hiếm, dụng cụ y tế đơn sơ, nhiều ca mổ phải thực hiện dưới ánh đèn dầu hoặc trong những căn hầm nhỏ giữa rừng. Dẫu vậy, chị luôn động viên đồng đội và dành trọn trái tim cho những người bị thương.

Song song với công việc của một bác sĩ, Đặng Thùy Trâm có thói quen ghi nhật ký. Trong từng trang viết, chị kể về những ca cấp cứu, những cuộc hành quân, nỗi nhớ gia đình, tình yêu quê hương và niềm tin mãnh liệt vào ngày đất nước thống nhất. Những dòng chữ ấy không mang lòng thù hận mà chan chứa tình thương con người.

Ngày 22 tháng 6 năm 1970, trong một chuyến công tác, Đặng Thùy Trâm hy sinh khi mới 27 tuổi.

Sau trận càn, quân đội Hoa Kỳ thu giữ nhiều tài liệu của chị. Theo quy định lúc bấy giờ, những tài liệu cá nhân của đối phương thường bị tiêu hủy.

Frederic Whitehurst, khi ấy là sĩ quan tình báo, nhận được cuốn nhật ký. Ông định đưa vào đống tài liệu để đốt. Tuy nhiên, một người phiên dịch Việt Nam làm việc cùng quân đội Hoa Kỳ sau khi đọc qua đã nói với ông:

"Đừng đốt cuốn sổ này. Trong đó đã có lửa."

Câu nói ngắn ấy khiến Whitehurst dừng tay.

Ông mở cuốn nhật ký ra đọc. Dù không hiểu hết tiếng Việt, qua phần được dịch và những gì được giải thích, ông cảm nhận được đây không phải là tài liệu quân sự mà là những dòng tâm sự chân thành của một nữ bác sĩ trẻ luôn hết lòng cứu người.

Từ đó, ông quyết định giữ cuốn nhật ký như một kỷ vật đặc biệt.

Trong suốt 35 năm sau chiến tranh, cuốn sổ theo ông qua nhiều lần chuyển nhà. Ông cất giữ cẩn thận với mong muốn một ngày nào đó sẽ tìm được gia đình của người đã viết nên những trang nhật ký ấy.

Năm 2005, nhờ sự hỗ trợ của nhiều tổ chức và các cơ quan Việt Nam, Frederic Whitehurst đã tìm được gia đình bác sĩ Đặng Thùy Trâm tại Hà Nội.

Ngày trao lại cuốn nhật ký, cả gia đình không cầm được nước mắt.

Mẹ của chị nâng niu từng trang giấy đã ngả màu theo năm tháng. Đó là lần đầu tiên sau hơn ba thập kỷ, gia đình được đọc những dòng chữ cuối cùng của người con gái đã mãi mãi nằm lại nơi chiến trường.

Frederic Whitehurst xúc động chia sẻ rằng, ông luôn coi việc giữ lại cuốn nhật ký là quyết định đúng đắn nhất trong cuộc đời mình. Ông cho biết, chiến tranh từng đặt họ ở hai chiến tuyến, nhưng những trang nhật ký đã giúp ông hiểu rằng ở phía bên kia cũng là những con người biết yêu thương, biết hy sinh và luôn mong muốn hòa bình.

Sau khi được xuất bản, "Nhật ký Đặng Thùy Trâm" nhanh chóng lay động hàng triệu độc giả trong và ngoài nước. Cuốn sách được dịch ra nhiều thứ tiếng, trở thành biểu tượng của lòng nhân ái, khát vọng hòa bình và lý tưởng sống cao đẹp của tuổi trẻ Việt Nam.

Ngày nay, mỗi khi nhắc đến bác sĩ Đặng Thùy Trâm, người ta không chỉ nhớ đến một nữ bác sĩ đã anh dũng hy sinh, mà còn nhớ đến cuốn nhật ký vượt qua ranh giới của chiến tranh để kết nối những trái tim yêu chuộng hòa bình. Đó là minh chứng rằng tình người có thể vượt lên trên mọi hận thù và những giá trị nhân văn sẽ còn sống mãi cùng thời gian.