Cuốn sổ của người quân y giữa chiến trường Khe Sanh
Chiến tranh đã biến những lá thư riêng thành tài liệu lưu trữ, biến một tấm thẻ nhận dạng thành vật chứng và đưa cuốn sổ của người quân y đi xa hàng vạn cây số. Công việc của hôm nay là trả lại cho những hiện vật ấy ý nghĩa ban đầu: cuốn sổ phải được trở về với người viết hoặc gia đình người viết; tấm thẻ phải được gắn với một danh tính; những lá thư phải tìm lại người mà chúng từng được gửi đến. Xin các cựu chiến binh từng chiến đấu tại Mặt trận Đường 9 – Khe Sanh, cán bộ quân y từng công tác ở Đội phẫu thuật 3, cùng thân nhân các ông Đinh Như Khải, Nguyễn Văn Thanh, Nguyễn Kim Nghị và người có tên Mai, nếu nhận thấy những thông tin quen thuộc, hãy lên tiếng kết nối.
Trong Hồ sơ chứng tích chiến tranh mang mã số CDEC F034604180499 hiện lưu giữ tại Trung tâm Việt Nam và Lưu trữ, Đại học Công nghệ Texas, Hoa Kỳ, có hình ảnh một cuốn sổ tay nhỏ đã sờn mép, nhiều trang nhòe mực. Bìa sổ in dòng chữ “Đội phẫu thuật”, bên dưới là tên gọi giản dị: “Sổ tay Công tác và Học tập”. Người viết đã cẩn thận ghi tên mình: Đinh Như Khải.
Báo cáo khai thác tài liệu của phía Hoa Kỳ cho biết những nội dung trong cuốn sổ được ghi từ ngày 10/3 đến ngày 18/7/1968. Đinh Như Khải là thành viên của Đội phẫu thuật 3, làm nhiệm vụ cứu chữa thương binh tại chiến trường Trị – Thiên – Huế và khu vực Đường 9 – Khe Sanh.
Cuốn sổ không phải nhật ký theo nghĩa thông thường. Trong đó đan xen những bài học chuyên môn, ghi chép về công tác cứu chữa, tình hình tiếp nhận thương binh, cấp phát thuốc men, thực phẩm và một số chữ ký lưu niệm của đồng đội. Nhưng chính sự khô khan của những con số lại khiến người đọc hôm nay không khỏi nghẹn lòng.Theo bản báo cáo CDEC, trong khoảng từ ngày 16/4 đến tháng 7/1968, Đội phẫu thuật 3 đã tiếp nhận khoảng 120 thương binh từ một đơn vị chiến đấu hoạt động ở khu vực phía đông Tà Cơn, gần Khe Sanh. Một ghi chép khác trong khoảng từ ngày 14 đến 20/7/1968 nhắc đến việc cấp đường và sữa cho sáu cán bộ, chiến sĩ thuộc các đơn vị mang ký hiệu C2, C3, K8 và một bộ phận có khả năng liên quan đến lực lượng tên lửa 122 mm.
Đó là những ngày chiến sự ở Đường 9 – Khe Sanh vô cùng ác liệt. Phía trước là tiếng bom, tiếng pháo và những đoàn quân liên tục hành tiến; phía sau là các lán phẫu thuật dã chiến, nơi những người thầy thuốc mặc áo lính chạy đua từng phút với tử thần. Trong hoàn cảnh ấy, một thìa đường, một chút sữa dành cho thương binh không còn là khẩu phần thông thường. Đó là sự chắt chiu của đồng đội, là mong muốn giành lại sự sống cho những người vừa được cáng ra khỏi trận địa.
Cuốn sổ của Đinh Như Khải vì thế mang giá trị lớn hơn một bản ghi chép nghiệp vụ. Nó lưu lại hình ảnh của những chiến sĩ quân y thầm lặng đứng phía sau trận tuyến. Họ có thể không trực tiếp cầm súng xung phong, nhưng đôi tay của họ đã níu giữ sự sống cho biết bao đồng đội.
Hiện hồ sơ chưa đủ căn cứ để khẳng định số phận của quân nhân Đinh Như Khải sau tháng 7/1968. Ông đã hy sinh, mất tích hay trở về sau chiến tranh? Câu hỏi ấy vẫn đang chờ những thông tin từ gia đình, đồng đội và cơ quan lưu trữ trong nước.
