Cựu binh kể thời khắc mở cửa hầm, tiếp quản 16 tấn vàng ngày giải phóng - Hoàng Minh Duyệt

Người lính tiếp quản 16 tấn vàng trong hầm Ngân hàng Quốc gia ngày giải phóng

“Mời các anh vào!”

Nói rồi, ông Huỳnh Bửu Sơn, lãnh đạo Nha phát hành Ngân hàng Quốc gia, dịch người sang một bên và mở cánh cửa cuối cùng dẫn vào hầm vàng. Trước mắt mọi người là một khung cảnh khiến ai nấy đều sững sờ: hàng nghìn thỏi vàng cùng vô số tiền bạc xếp lớp ngay ngắn, căn hầm rộng lớn như một sân bóng.

Đó là buổi chiều đầu tháng 5 năm 1975. Sài Gòn khi ấy vẫn còn trong những ngày đầu hỗn loạn sau giải phóng. Nếu không trực tiếp tham gia kiểm kê, “mắt thấy, tay sờ”, thì chính cựu binh Hoàng Minh Duyệt, nguyên Chỉ huy phó đơn vị tiếp quản Ngân hàng Quốc gia Việt Nam ngày giải phóng, cũng khó có thể tin rằng 16 tấn vàng vẫn được nhân viên ngân hàng cũ bảo quản an toàn đến vậy.

Hành quân vào Nam trong những ngày bom đạn

Trong những năm 1973–1974, ông Hoàng Minh Duyệt là một chiến sĩ của C282Q Công an nhân dân vũ trang thuộc đơn vị B17 tại Hà Tĩnh. Với sức trẻ và lòng nhiệt huyết, tháng 12/1974, ông cùng đồng đội nhận lệnh hành quân vào Nam chuẩn bị lực lượng cho Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân 1975.

Đoàn hành quân do Thượng úy Đặng Hồng Minh làm đoàn trưởng, còn ông Hoàng Minh Duyệt khi ấy là Chuẩn úy, giữ vai trò đoàn phó. Cùng đi có 32 chiến sĩ khác, tất cả 34 người đều ở độ tuổi đôi mươi, chỉ một vài người đã lập gia đình.

Thời điểm đó, Huế và Đà Nẵng vẫn đang chìm trong bom đạn. Để tránh bị phát hiện, các chiến sĩ phải tính toán kỹ lưỡng thời gian hành quân, chủ yếu di chuyển vào ban đêm. Sau nhiều ngày vượt qua những con đường bị bom cày xới, đi qua những vùng chiến sự khốc liệt, đoàn đã kịp tới Trung ương Cục miền Nam để nhận nhiệm vụ.

Ngày 2/4/1975, Chiến dịch Tây Nguyên thắng lợi, mở đầu cho sự sụp đổ không thể cứu vãn của chính quyền Việt Nam Cộng hòa. Sau chiến thắng này, Trung ương Cục miền Nam nhanh chóng triển khai kế hoạch chuẩn bị tiếp quản các cơ sở quan trọng tại Sài Gòn.

Những bước chân đầu tiên vào Sài Gòn

Đúng 11 giờ 30 phút ngày 30/4/1975, Tổng thống Dương Văn Minh tuyên bố đầu hàng. Đơn vị C282Q được giao nhiệm vụ đi đầu bảo vệ đoàn của Trung ương Cục tiến vào Sài Gòn.

Khoảng 14 giờ 30 phút, đoàn tới Ngã tư Bảy Hiền (quận Tân Bình) trong niềm hân hoan chiến thắng. Đó cũng là lần đầu tiên những người lính trẻ được tận mắt chứng kiến một đô thị lớn.

Dù đã đói khát sau chặng đường dài, nhưng khi người dân thành phố mang bánh tét, nước ngọt ra mời, nhiều chiến sĩ vẫn còn dè dặt.

Ông Hoàng Minh Duyệt nhớ lại:

“Người dân thấy bộ đội giải phóng vào thì mang đồ ăn ra cho rất nhiều. Nhưng lúc đó chúng tôi vẫn chưa dám ăn, vì mới giải phóng, không biết có địch trà trộn hay không.”

Đêm hôm đó, đoàn cùng cán bộ Ban Kinh tài Trung ương Cục tập kết tại Trường Cao Thắng (Quận 1) để nghỉ tạm và chờ nhận nhiệm vụ. Khi bộ đội tiến vào, trong trường vẫn còn khoảng 20 người đang ẩn nấp, hoảng sợ chui xuống gầm giường hoặc trốn trong nhà vệ sinh.

Các chiến sĩ đã trấn an, chia sẻ thức ăn và giải thích rằng mình là quân giải phóng. Dần dần, không khí trở nên cởi mở hơn. Ông Duyệt còn khởi xướng một buổi giao lưu văn nghệ, tiếng hát vang lên trong những tràng pháo tay giòn giã, khiến khoảng cách giữa quân và dân nhanh chóng được xóa bỏ.

Tiếp quản kho vàng của Ngân hàng Quốc gia

4 giờ sáng ngày 1/5/1975, đoàn nhận lệnh di chuyển đến Ngân hàng Quốc gia Việt Nam tại số 17 Bến Chương Dương (nay là trụ sở Ngân hàng Nhà nước chi nhánh TP.HCM trên đường Võ Văn Kiệt) để tiếp quản và bảo vệ kho vàng.

Lúc đó, trước cửa ngân hàng vẫn còn ngổn ngang súng ống. Trong khi nhiều trụ sở khác bị cướp phá, ngân hàng vẫn được bảo vệ bởi một thiếu tá Việt Nam Cộng hòa và vài cảnh sát.

Đơn vị C282Q tiến tới trên 3 xe Zin 157. Tuy nhiên, khẩu súng máy đại liên chuẩn bị để khống chế đối phương đã không cần dùng đến, bởi lực lượng bảo vệ nhanh chóng buông súng đầu hàng.

Ngay sau đó, đơn vị triển khai đội hình bảo vệ toàn bộ tòa nhà.

Đúng 8 giờ sáng, trước hàng trăm nhân viên ngân hàng, ông Lữ Minh Châu, Phó Ban Tài chính đặc biệt của Trung ương Cục miền Nam, công bố lệnh tiếp quản Ngân hàng Quốc gia và yêu cầu các ngân hàng ngừng hoạt động.

Trong buổi công bố này, các chính sách về tài chính cũng được thông báo, bao gồm việc xác nhận nợ, tiếp quản tài sản thế chấp, đảm bảo tiền gửi của người dân và các tổ chức trong và ngoài nước.

Sau đó, những người trực tiếp quản lý tài sản ngân hàng được giữ lại làm việc, gồm chánh sự vụ Lê Minh Khiêm – người giữ mã số hầm bạc – và ông Huỳnh Bửu Sơn, người giữ chìa khóa kho vàng.

Cánh cửa hầm vàng mở ra

Chiều hôm đó, việc mở hầm và kiểm kê tài sản chính thức bắt đầu.

Lối đi xuống hầm rất hẹp, chỉ vừa một người đi. Hầm được xây kiên cố với hai lớp tường dày gần nửa mét, cửa bằng thép nặng hàng tấn với hệ thống khóa và mật mã thay đổi định kỳ.

Từng cánh cửa được mở ra.

Đến cánh cửa cuối cùng, tất cả mọi người đều nín thở.

Sau vài giây tra khóa, một tiếng “tách” vang lên. Ông Huỳnh Bửu Sơn đẩy mạnh cánh cửa và nói:

“Mời các anh vào!”

Trước mắt họ là một căn hầm khổng lồ, sáng choang và mát lạnh. Hàng nghìn thỏi vàng được xếp trên các giá thép, nhiều thùng gỗ chứa tiền vàng cổ và trang sức được đặt ngay ngắn.

Ông Hoàng Minh Duyệt nhớ lại:

“Cảnh tượng ấy khiến tất cả chúng tôi choáng ngợp. Chưa ai từng tưởng tượng có một kho vàng lớn đến vậy.”

Mỗi thỏi vàng nặng từ 12–14kg, vàng nguyên chất với độ tinh khiết 9997–9998, có nguồn gốc từ Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED), Công ty Montagu (Nam Phi) và một số cơ sở đúc vàng tại Việt Nam.

Ngoài ra còn có 625 tỷ đồng tiền Việt Nam Cộng hòa, cùng nhiều đồng tiền vàng cổ từ thế kỷ 18–19 của nhiều quốc gia.

16 tấn vàng nguyên vẹn

Nhờ hệ thống quản lý điện toán của ngân hàng cũ, mọi biến động về vàng đều được ghi chép chi tiết. Vì vậy, việc kiểm kê giấy bạc chỉ mất một buổi sáng, còn kiểm kê vàng phải tiến hành từng thỏi.

Sau hai ngày, việc kiểm kê hoàn tất.

Kết quả cho thấy toàn bộ số vàng và tiền bạc khớp hoàn toàn với sổ sách, không thiếu một đơn vị nào.

Con số khiến tất cả sửng sốt: 16 tấn vàng.

Ông Duyệt nhớ lại:

“Chúng tôi lúc đầu chỉ biết đây là mục tiêu cần bảo vệ nghiêm ngặt, chứ không hề biết trong hầm có tới 16 tấn vàng.”

Ông cũng chia sẻ rằng trong khoảnh khắc đứng giữa khối tài sản khổng lồ ấy, điều duy nhất ông nghĩ đến là trách nhiệm của người lính.

“Lúc đó chỉ nghĩ làm sao để không mất một đồng xu cắc bạc nào của Nhà nước. Mình phải ngay thẳng, làm gương trước cả nhân viên chế độ cũ.”

Cuộc đời sau ngày giải phóng

Sau giải phóng, đơn vị C282Q được điều động về nhiều nơi. Riêng ông Hoàng Minh Duyệt được phân công làm trợ lý tại Cục Chính trị Công an vũ trang, sau đó chuyển về Trường Sĩ quan Biên phòng II làm công tác giáo vụ.

Năm 1983, ông chuyển ngành sang Bộ Thương mại và sau đó nghỉ hưu.

Dù đã nhiều năm trôi qua, ký ức về căn hầm chứa 16 tấn vàng trong những ngày đầu giải phóng Sài Gòn vẫn còn nguyên vẹn trong tâm trí ông – như một minh chứng cho kỷ luật, trách nhiệm và lòng liêm chính của những người lính trong thời khắc lịch sử của đất nước.