Cựu chiến binh Đặng Ngọc Đa

Giữa vòng xoáy thời gian, có những con người như những chiếc mốc sống, đứng lặng mà bền bỉ ghi dấu cả một giai đoạn biến chuyển của dân tộc. Một trong những người như thế là cựu chiến binh Đặng Ngọc Đa, quê ở xã Mễ Sở, huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên. Cuộc đời ông – trải dài từ buổi đầu đất nước còn mù chữ, đói khổ, đến thời khói lửa chiến tranh, rồi đến những năm tháng xây dựng và đổi mới – đã trở thành minh chứng rõ ràng nhất về phẩm chất của người Việt Nam trong thế kỷ XX: kiên cường, trách nhiệm, và bền bỉ đến cuối cùng.

Sinh năm 1939, trong một gia đình nông dân nơi bãi bồi sông Hồng, Đặng Ngọc Đa lớn lên giữa cảnh nghèo khó quen thuộc của làng quê Bắc Bộ. Nhưng chính từ nền đất ấy, ông sớm hấp thu tinh thần hiếu học, và rồi trở thành một trong những thanh niên đi đầu phong trào “diệt giặc dốt” tại quê nhà. Khi đất nước vừa giành được chính quyền, nạn mù chữ lan rộng như một lớp sương mù dày đặc phủ lên ánh sáng tri thức của người dân. Tham gia Bình dân học vụ, ông Đa – lúc đó còn mang tên Đặng Khắc Đa – đi từ xóm nhỏ đến nhà dân, dạy từng con chữ, từng phép tính. Chính nỗ lực ấy đã đem lại cho ông phần thưởng đặc biệt: một tấm ảnh Bác Hồ có bút tích và chữ ký do Bộ Giáo dục trao tặng năm 1958. Với ông, phần thưởng đó không chỉ là vinh dự, mà là lời nhắc nhở suốt đời: sống và cống hiến theo lời dạy của Người.

Nhưng rồi đất nước bước vào những năm tháng căng thẳng nhất của chiến tranh. Năm 1967, tiếng gọi nhập ngũ vang lên đúng lúc ông đang ở tuổi gần ba mươi – tuổi mà nhiều người đã yên bề gia thất. Dù đã có gia đình, dù biết phía trước là khói lửa dữ dội, ông tình nguyện lên đường. Quyết định ấy phản chiếu sự lựa chọn của hàng triệu thanh niên cùng thế hệ: đặt Tổ quốc lên trên chính mình.

Ông được huấn luyện tại Trung đoàn Bãi Sậy – một đơn vị nổi tiếng của Hưng Yên – trước khi vào chiến trường miền Nam. Hành trình vượt Trường Sơn là cuộc thử thách thể xác, nhưng cũng là bước trưởng thành của tinh thần. Những cơn sốt rét rừng, những cung đường bị bom phá, tiếng gầm rú của máy bay, tiếng ầm ào của đại bác… tất cả trở thành nhịp điệu quen thuộc, như hơi thở của chiến tranh. Ở giữa rừng già, trong những năm tháng chiến đấu đầy hiểm nguy, ông được kết nạp Đảng – một sự ghi nhận đối với ý chí và bản lĩnh của người lính.

Đặng Ngọc Đa chiến đấu tại chiến khu Đức Huệ – Long An, một trong những “cửa tử” ác liệt nhất thời bấy giờ. Ông từng chứng kiến đồng đội hi sinh ngay bên cạnh, từng trải qua những đêm dài nằm sát đất tránh pháo, từng nhiều lần đối diện khoảng cách mong manh giữa sự sống và cái chết. Song điều khiến ông nhớ nhất không phải nỗi sợ, mà là tình đồng chí – thứ tình cảm mộc mạc nhưng bền chặt, được tôi luyện trong gian khó, gắn kết những con người xa lạ thành gia đình.

Ngày đất nước thống nhất, ông trở về miền Bắc, tiếp tục công tác tại sân bay Gia Lâm, rồi được biệt phái vào Nam phụ trách Trung tâm máy tính của Quân chủng Phòng không – Không quân. Đó là những năm tháng đất nước cần nhiều hơn những người biết vượt khó, biết thay đổi để phục vụ các nhiệm vụ mới. Ông không chỉ là người lính trong chiến hào, mà còn là người đồng chí trên mặt trận công nghệ – thứ vốn rất mới đối với Việt Nam lúc đó.

Năm 1990, sau nhiều thập kỷ cống hiến, ông nghỉ hưu. Nhưng với Đặng Ngọc Đa, cuộc đời không dừng lại ở đó. Tinh thần của người lính khiến ông không thể ngồi yên. Trở về Mễ Sở, ông bắt đầu một hành trình mới: làm kinh tế nông nghiệp. Từ những mảnh đất trũng, từ những lứa cây thất bại, ông kiên trì gây dựng một vườn cây cảnh rộng gần 7.000 m². Ông chọn nghề khó, bởi ông biết: người lính chỉ trưởng thành trong gian khó. Vườn cây ấy sau trở thành mô hình điển hình ở địa phương, không chỉ tạo thu nhập ổn định cho gia đình, mà còn góp phần tạo công ăn việc làm và thay đổi tư duy kinh tế của nhiều hộ dân quanh vùng.

Thời gian càng trôi, con người vẫn bền. Đặng Ngọc Đa chọn ghi lại cuộc đời mình, không phải để kể công, mà để lưu giữ ký ức một thế hệ. Thế là cuốn hồi ký “Mãi vẫn là người lính” ra đời. Cuốn sách chứa đựng những hồi ức không màu mè, không khoa trương, chỉ đầy ắp sự thật đời lính: khắc nghiệt, hy sinh, yêu thương, và trách nhiệm. Nó là bức chân dung sống động của một lớp người đã sống trọn đời vì đất nước.

Ở tuổi xế chiều, ông vẫn tham gia sinh hoạt cựu chiến binh, vẫn dạy con cháu sống có trách nhiệm, vẫn giữ nếp sống giản dị của một người từng đi qua khói lửa. Ông bảo: “Đã là người lính thì suốt đời là người lính”. Không phải câu nói cho đẹp, mà là lời tự nhắc: dù trong chiến tranh hay thời bình, bổn phận với gia đình, quê hương và Tổ quốc vẫn là điều thiêng liêng nhất.

Cuộc đời cựu chiến binh Đặng Ngọc Đa là một lát cắt của thế kỷ, của Hưng Yên, của cả đất nước. Đó là cuộc đời dành cho chữ “nghĩa”: nghĩa với dân, nghĩa với nước, nghĩa với đồng đội, nghĩa với tổ tiên. Nhìn hành trình của ông, ta thấy rõ rằng hòa bình hôm nay không phải từ trên trời rơi xuống, mà được đánh đổi bằng tuổi trẻ, bằng mồ hôi và cả máu. Và nhờ những con người như ông, bài ca “mãi vẫn là người lính” tiếp tục được truyền lại cho thế hệ mai sau, để mỗi người hiểu rằng trách nhiệm với Tổ quốc chưa bao giờ kết thúc.