Cựu chiến binh Nguyễn Hưng Canh và hành trình truyền lửa lịch sử cho thế hệ trẻ.
Ở Hạ Hòa, Phú Thọ, có một người lính đã nhiều năm mang những câu chuyện của chiến trường trở lại lớp học. Đó là cựu chiến binh Nguyễn Hưng Canh, sinh năm 1943 tại xã Minh Hạc, nay thuộc xã Hạ Hòa. Ở tuổi ngoài 80, ông vẫn đều đặn đến các trường học, kể cho học sinh nghe về những năm tháng mình từng trải qua trong quân ngũ. Với ông, những câu chuyện ấy không chỉ để nhắc lại quá khứ, mà còn để thế hệ trẻ hiểu hơn về những người đã sống và chiến đấu trong những năm tháng đất nước còn nhiều gian khó.
Từ người học trò đến người lính
Năm 1962, khi đang là học sinh khóa đầu của Trường THPT Hạ Hòa, Nguyễn Hưng Canh tình nguyện nhập ngũ. Khi ấy, ông còn rất trẻ. Sau khi vào quân đội, ông được biên chế tại Tiểu đoàn 14 pháo cao xạ, Sư đoàn 312 và sau đó học tại Trường Sĩ quan Phòng không - Không quân.
Những năm tiếp theo là quãng thời gian dài gắn bó với quân ngũ. Từ năm 1965 đến năm 1968, ông tham gia chiến đấu trong những năm không quân Mỹ đánh phá miền Bắc. Từ năm 1968 đến năm 1976, ông tiếp tục chiến đấu tại Lào và chiến trường miền Nam. Năm 1979, ông lại tham gia bảo vệ biên giới phía Bắc. Tổng cộng, ông có 17 năm gắn bó với chiến trường trước khi trở về quê nhà nghỉ hưu vào tháng 6 năm 1988.
Những năm tháng ấy để lại trong ông không chỉ là những phần thưởng được trao sau chiến tranh, mà còn là những ký ức khó có thể quên. Trong những buổi nói chuyện với học sinh, ông thường kể lại những câu chuyện mình từng chứng kiến cùng đồng đội. Có lần, ông kể về việc cùng đồng đội chiến đấu và một máy bay AD-5 bị bắn rơi; những câu chuyện như vậy giúp các em hình dung rõ hơn về cuộc sống của người lính trong chiến tranh.
Nhưng điều khiến những buổi kể chuyện của ông trở nên gần gũi không chỉ nằm ở lời kể. Ông thường mang theo những kỷ vật được lưu giữ từ chiến trường, trong đó có chiếc áo cũ của người lính và một mảnh vải dù. Khi kể đến những câu chuyện về chiến trường, ông đưa những kỷ vật ấy cho học sinh xem. Những thứ tưởng như rất bình thường ấy lại khiến lịch sử trở nên gần gũi hơn với những người chưa từng trải qua chiến tranh.
Cựu chiến binh Nguyễn Hưng Canh giới thiệu những kỷ vật chiến tranh trong một buổi kể chuyện lịch sử với học sinh. Ảnh: Báo Nhân Dân
Khi người lính trở thành người kể chuyện
Sau khi rời quân ngũ, ông Nguyễn Hưng Canh không chọn cuộc sống chỉ quanh quẩn với gia đình. Ông tiếp tục tham gia nhiều công việc tại địa phương. Ông từng có 12 năm làm Chủ tịch Hội Cựu chiến binh xã Minh Hạc, 24 năm làm Chủ tịch Hội Chữ thập đỏ xã và 15 năm làm Chủ tịch Hội Truyền thống Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh huyện Hạ Hòa.
Công việc xã hội đưa ông đến với nhiều hoàn cảnh khó khăn. Có thời gian, hai vợ chồng ông mỗi tuần hai lần nấu cháo để hỗ trợ những bệnh nhân nghèo tại Trung tâm Y tế Hạ Hòa. Ông cùng các đồng đội vận động xây dựng quỹ Hội gần 2 tỷ đồng, góp phần xóa 24 nhà tạm và xây dựng 3 nhà tình nghĩa cho cựu chiến binh khó khăn và người nghèo ở địa phương.
Thế nhưng, có lẽ công việc để lại nhiều dấu ấn với thế hệ trẻ là những buổi ông đến trường kể chuyện lịch sử.
Mỗi khi nhận được lời mời của các nhà trường, nhất là vào những dịp kỷ niệm các ngày lễ lớn hoặc trong các hoạt động trải nghiệm, ông lại đến gặp học sinh từ tiểu học đến THPT. Ông kể về chiến trường, về những người lính và về những điều mình đã chứng kiến. Không có khoảng cách quá lớn giữa người kể và người nghe; bởi bên cạnh những câu chuyện, ông còn đem theo những kỷ vật thật của mình.
Cựu chiến binh Nguyễn Hưng Canh kể chuyện lịch sử, truyền thống cho học sinh. Ảnh: Hội Trường Sơn huyện Hạ Hòa.
Tháng 4 năm 2024, tại Trường Tiểu học Minh Hạc, ông tham gia một chương trình ngoại khóa kể chuyện lịch sử với 217 học sinh. Trong chương trình, ông là người trực tiếp thuyết trình, kể lại những câu chuyện về chiến đấu và những năm tháng trên tuyến đường Trường Sơn.
Điều ông muốn truyền lại cho học sinh có lẽ được nói giản dị nhất qua chính lời chia sẻ của mình: “Những giá trị truyền thống của dân tộc là điểm tựa quan trọng.” Ông cho rằng thế hệ trẻ cần được giáo dục về truyền thống, lòng yêu nước và niềm tự hào dân tộc để có thể hướng tới tương lai tốt đẹp hơn.
Nhìn vào hành trình của ông Nguyễn Hưng Canh, có thể thấy sự cống hiến không nhất thiết phải bắt đầu từ những việc lớn lao. Một người lính sau khi hoàn thành nhiệm vụ với Tổ quốc vẫn có thể tiếp tục đóng góp bằng những công việc rất đời thường: giúp một gia đình khó khăn, nấu một nồi cháo cho bệnh nhân nghèo, hay dành thời gian kể cho học sinh nghe về những năm tháng mà chính mình từng trải qua.
Đối với thế hệ trẻ hôm nay, chiến tranh có thể chỉ còn được biết đến qua sách giáo khoa, những bức ảnh tư liệu và những bài học lịch sử. Nhưng qua lời kể của những người như ông Nguyễn Hưng Canh, lịch sử trở nên gần hơn. Đó là những con người thật, những năm tháng thật và những câu chuyện được truyền lại từ người từng trải qua cho người sinh ra trong hòa bình.
Có lẽ đó cũng là lý do hành trình của ông vẫn tiếp tục. Người lính năm xưa đã hoàn thành nhiệm vụ của mình trên chiến trường, nhưng khi trở về, ông lại chọn một cách khác để giữ gìn những gì đã đi qua: kể lại cho thế hệ sau.
Và với tôi, được nghe câu chuyện của một cựu chiến binh như ông Nguyễn Hưng Canh không chỉ là được nghe về lịch sử. Đó còn là dịp để hiểu rằng cuộc sống bình yên hôm nay được đánh đổi bằng biết bao năm tháng của thế hệ đi trước. Vì thế, điều thế hệ trẻ có thể làm không nhất thiết phải là những việc thật lớn lao, mà trước hết là biết trân trọng quá khứ, sống có trách nhiệm với hiện tại và cố gắng trở thành những người có ích cho gia đình và xã hội.
