Cựu Thượng thư Bộ Hình Nhà Nguyễn

Cụ Bùi Bằng Đoàn là một trong những nhân vật lịch sử đặc biệt của Việt Nam trong thế kỷ XX. Ông là hình mẫu tiêu biểu cho thế hệ trí thức Nho học tiến bộ: giữ vững khí tiết thanh liêm khi làm quan triều phong kiến, và sẵn sàng dấn thân phụng sự đất nước khi cách mạng cần.

Tên tuổi của ông gắn liền với vai trò người đứng đầu ngành Tư pháp triều Nguyễn và sau đó là người đứng đầu cơ quan Lập pháp của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

1. Xuất Thân Khoa Bảng Và Sự Nghiệp Gia thế & Tài năng: Cụ Bùi Bằng Đoàn sinh ngày 19/9/1889 tại làng Liên Bạt, huyện Ứng Hòa, tỉnh Hà Đông (nay thuộc Hà Nội) trong một gia đình dòng dõi khoa bảng. Năm 1906, khi mới 17 tuổi, ông đã thi đỗ Cử nhân tại Trường thi Hà Nam. Sau đó, ông vào học tại Trường Hậu bổ Hà Nội để chuẩn bị bước vào con đường quan lộ.

Vị quan thương dân, liêm chính: Qua nhiều chức vụ hành chính ở Bắc Kỳ như Tri phủ, Tuần phủ (tại Hà Đông, Nam Định, Cao Bằng...), ông luôn nổi tiếng là vị quan gần dân, dẹp bỏ nhiều hủ tục lãng phí, thẳng tay trị an kẻ nhũng nhiễu và chăm lo đời sống nhân dân. Ông từng cho khắc bia đá, lập quỹ từ thiện để giúp đỡ người nghèo.

Thượng thư Bộ Hình (1933): Năm 1933, vua Bảo Đại tiến hành cải tổ nội các. Cụ Bùi Bằng Đoàn được bổ nhiệm làm Thượng thư Bộ Hình (tương đương Bộ trưởng Bộ Tư pháp ngày nay) kiêm Thượng thư Bộ Công.Quan Lộ Triều Nguyễn

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, triều đình nhà Nguyễn sụp đổ, vua Bảo Đại tuyên bố thoái vị. Mặc dù từng là đại thần triều cũ, uy tín, tài năng và phẩm chất đạo đức của cụ Bùi Bằng Đoàn đã nhận được sự trân trọng đặc biệt từ Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Lời mời của Bác Hồ: Cuối năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đích thân gửi thư mời cụ Bùi Bằng Đoàn ra Hà Nội tham gia gánh vác việc nước. Cảm động trước tấm chân tình và đường lối cứu nước của Bác, cụ đã nhận lời.

Trưởng Ban Thanh tra Đặc biệt: Đầu năm 1946, ông được bổ nhiệm làm Trưởng Ban Thanh tra Đặc biệt của Chính phủ lâm thời – cơ quan có nhiệm vụ giám sát, kiểm tra hoạt động của các bộ ngành và chính quyền địa phương, chống tham nhũng, cửa quyền.

Trưởng Ban Thường trực Quốc hội: Tại Kỳ họp thứ 2 Quốc hội khóa I (tháng 11/1946), cụ Bùi Bằng Đoàn được bầu giữ chức Trưởng Ban Thường trực Quốc hội (vị trí tương đương Chủ tịch Quốc hội ngày nay). Ông đã đảm nhận cương vị này trong suốt những năm tháng gian khổ nhất của cuộc kháng chiến chống Pháp cho đến khi qua đời vào năm 1955.

Mối quan hệ giữa Chủ tịch Hồ Chí Minh và cụ Bùi Bằng Đoàn là tấm gương điển hình cho tình tri âm, tri kỷ giữa một nhà lãnh đạo cách mạng vĩ đại và một sĩ phu yêu nước chân chính.