Cựu tù Côn Đảo Bùi Thị Son

Bùi Thị Son – nữ cựu tù Côn Đảo, người giữ lửa giữa “địa ngục trần gian”

Bà Bùi Thị Son, thường được gọi là dì Ba Son, sinh năm 1944, quê ở Gia Định. Bà xuất thân trong một gia đình có truyền thống cách mạng; hai người anh trai là Bùi Văn Rai và Bùi Văn Tí đều tham gia kháng chiến và hy sinh. Khi còn là nữ sinh Trường nữ Trung học Lê Văn Duyệt, bà đã sớm giác ngộ cách mạng.

Những năm tháng hoạt động

Bà Son tham gia hoạt động cách mạng với công việc trinh sát quân báo, trong đó có nhiệm vụ thăm dò đường đi và vẽ sơ đồ phục vụ hoạt động của lực lượng biệt động. Bà từng nhiều lần bị bắt và lần lượt bị giam tại Thủ Đức, Chí Hòa, Tân Hiệp, sau đó bị đày ra Côn Đảo.

Khi Chủ tịch Hồ Chí Minh qua đời năm 1969, bà cùng các nữ tù nhân tổ chức để tang Người. Hành động ấy khiến bà và đồng đội bị đàn áp, rồi bị đưa vào “chuồng cọp” ở Côn Đảo.

Trong “địa ngục trần gian”

Côn Đảo khi ấy là một hệ thống nhà tù khắc nghiệt, nơi nhiều chiến sĩ cách mạng phải chịu đói khát, bệnh tật, tra tấn và biệt giam.

Bà Son từng kể rằng trong những ngày ở Côn Đảo, điều giúp bà và đồng đội tồn tại chính là tình đồng chí và niềm tin. Có thời điểm tại Trại 4, chỉ trong 5 ngày đã có 3 nữ tù nhân qua đời. Những người còn sống thậm chí rất khó có được vài phút ra ngoài để tắm nắng.

Bà cũng từng nói về những đồng đội đã nằm lại ở Côn Đảo với một nỗi day dứt sâu sắc: những người cùng chiến đấu, cùng chịu đựng gian khổ, nhưng không phải ai cũng có ngày được nhìn thấy hòa bình.

Không khuất phục

Điều đáng nhớ trong câu chuyện của Bùi Thị Son không chỉ là những đau đớn bà từng chịu đựng, mà là thái độ không khuất phục trước nhà tù.

Khi bị bắt, bà bị tra tấn nhưng nhất quyết không khai báo những điều có thể gây nguy hiểm cho đồng đội. Bà cũng chống lại việc chào cờ và học nội quy của nhà tù.

Nhà tù có thể giam giữ thân thể, nhưng không thể dễ dàng khuất phục ý chí của những người tù chính trị.

Trở về và tiếp tục cống hiến

Sau ngày đất nước thống nhất, Bùi Thị Son trở về cuộc sống đời thường và tiếp tục công tác, từng giữ chức Phó Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ TP Hồ Chí Minh. Sau khi nghỉ hưu, bà vẫn tích cực tham gia các hoạt động tri ân đồng đội, giáo dục truyền thống và gặp gỡ thế hệ trẻ.

Đặc biệt, bà nhiều lần trở lại Côn Đảo.

Mỗi lần trở về, bà lại tìm đến những nơi mình từng bị giam giữ và đến Nghĩa trang Hàng Dương thắp hương cho đồng đội.

Có lần bà xúc động nói rằng mình và những người đã hy sinh từng cùng nhau chiến đấu, cùng chịu đựng gian khổ; nhưng có người được hưởng độc lập, tự do, còn có người mãi mãi nằm lại nơi đảo xa.

Một câu chuyện rất đẹp về Bùi Thị Son

Nếu kể cuộc đời bà bằng hình ảnh, tôi nghĩ đó không phải là hình ảnh một người phụ nữ đứng trước những cánh cửa nhà tù.

Mà là hình ảnh một người phụ nữ tóc đã bạc, bước chậm giữa Nghĩa trang Hàng Dương, dừng lại trước từng ngôi mộ và gọi tên những người bạn đã nằm xuống.

Ngày còn trẻ, họ cùng nhau bước vào Côn Đảo.

Ngày ấy, họ không biết ai sẽ sống, ai sẽ chết.

Nhưng họ đã cùng nhau giữ một điều:

không để lòng tin bị khuất phục.

Hơn nửa thế kỷ sau, bà Son trở lại.

Những bức tường nhà tù vẫn còn.

Những “chuồng cọp” vẫn còn.

Những ngôi mộ của đồng đội vẫn còn.

Chỉ có tiếng roi, tiếng khóa cửa và tiếng kêu đau đớn của ngày xưa đã biến mất.

Thay vào đó là tiếng bước chân của những người trẻ đến thăm di tích.

Và có lẽ đó chính là câu trả lời đẹp nhất cho những năm tháng tù đày:

Những người đã hy sinh không còn được nhìn thấy ngày hòa bình, nhưng câu chuyện của họ vẫn sống trong ký ức của những người trở về.

Bùi Thị Son là một trong những nhân chứng như thế — một người phụ nữ đã đi qua nhà tù Côn Đảo, mang theo những vết thương của chiến tranh nhưng cũng mang theo ngọn lửa ký ức để kể lại cho thế hệ sau.

Thân thể từng bị giam trong “chuồng cọp”, nhưng ý chí thì không bao giờ bị nhốt.

Và đó có lẽ là ý nghĩa sâu sắc nhất trong cuộc đời nữ cựu tù Bùi Thị Son.