Đà Nẵng – Cái Tên Quen Thuộc Nhưng Ít Ai Biết Nó Ra Đời Từ Bao Giờ.

Tư liệu cổ sớm nhất còn ghi nhận tên Đà Nẵng là trong Ô Châu cận lục của Dương Văn An, biên soạn năm 1555. Trong sách có nhắc đến "Đà Nẵng hải môn", nghĩa là cửa biển Đà Nẵng. Điều này cho thấy vào giữa thế kỷ XVI, Đà Nẵng chưa phải tên một thành phố, mà là tên của vùng cửa biển nằm ở cửa sông Hàn – nơi tàu thuyền qua lại tấp nập từ rất sớm.Nguồn gốc của hai chữ Đà Nẵng đến nay vẫn còn là đề tài được nhiều nhà nghiên cứu bàn luận. Giả thuyết được nhắc đến nhiều nhất cho rằng tên gọi này được Việt hóa từ tiếng Chăm cổ Danak hoặc Đaknan. Theo cách giải thích phổ biến, "Da" hoặc "Đak" mang nghĩa là nước, sông, còn "nak", "nan" có nghĩa là lớn, rộng. Vì vậy, Danak hay Đaknan được hiểu là "dòng sông lớn", "vùng nước rộng" hoặc "cửa sông lớn", rất phù hợp với địa hình cửa sông Hàn rộng mở đổ ra biển Đông. Tuy nhiên, một số học giả Chăm như Inrasara và Sakaya lại đưa ra những cách lý giải khác, thậm chí cho rằng tên gọi có thể liên quan đến nhóm ngôn ngữ Môn – Khmer. Chính vì vậy, nguồn gốc chính xác của tên Đà Nẵng đến nay vẫn chưa có sự thống nhất tuyệt đối trong giới nghiên cứu.Suốt nhiều thế kỷ, người Việt còn gọi nơi đây bằng những cái tên quen thuộc như Cửa Hàn hay Kẻ Hàn, bởi vùng đất này nằm ngay cửa sông Hàn – vị trí giao thương quan trọng bậc nhất miền Trung. Từ thế kỷ XVII, các giáo sĩ phương Tây cũng ghi địa danh này dưới nhiều cách phiên âm khác nhau như Kean, Touron, Turon, trước khi dần hình thành tên Tourane trong tiếng Pháp.Đến năm 1835, dưới triều vua Minh Mạng, Đà Nẵng giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Nhà vua ban dụ quy định tàu buôn phương Tây chỉ được phép cập bến tại cửa Hàn, biến nơi đây thành thương cảng đối ngoại quan trọng nhất của triều Nguyễn. Cũng từ thời kỳ này, tên Đà Nẵng ngày càng được sử dụng phổ biến trong các văn bản của triều đình và trong đời sống.Sau cuộc xâm lược của thực dân Pháp, năm 1888, vùng đất này được tổ chức thành nhượng địa và mang tên Tourane trong các văn bản của chính quyền Pháp. Cái tên ấy tồn tại suốt thời kỳ thuộc địa cho đến Cách mạng Tháng Tám năm 1945, khi chính quyền cách mạng khôi phục lại tên gọi truyền thống Đà Nẵng. Dù từng có thời gian đổi tên thành Thái Phiên, nhưng chỉ trong một thời gian rất ngắn, sau đó Chính phủ quyết định sử dụng trở lại tên Đà Nẵng, và tên gọi ấy được giữ nguyên cho đến ngày nay.Trải qua gần nửa thiên niên kỷ được ghi chép trong sử sách, cái tên Đà Nẵng không chỉ đơn thuần là tên của một thành phố, mà còn là dấu tích của sự giao thoa giữa văn hóa Chăm Pa và Đại Việt, gắn liền với cửa sông Hàn – nơi từng là thương cảng, quân cảng và cửa ngõ quan trọng của miền Trung. Chính vì thế, mỗi lần nhắc đến Đà Nẵng là nhắc đến một địa danh mang trong mình chiều sâu lịch sử hàng trăm năm, chứ không chỉ là một thành phố hiện đại như chúng ta thấy ngày nay.