DÃ TƯỢNG - VỊ DŨNG TƯỚNG TRUNG THÀNH BÊN HƯNG ĐẠO VƯƠNG

DÃ TƯỢNG - VỊ DŨNG TƯỚNG TRUNG THÀNH BÊN HƯNG ĐẠO VƯƠNG

Năm sinh - mất: Chưa rõ năm sinh - chưa rõ năm mất

Quê quán: Chưa rõ

Danh hiệu: Anh hùng dân tộc, Gia tướng của Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn

Không nổi tiếng bởi một chiến công riêng lẻ hay một chức tước lớn, Dã Tượng được sử sách nhắc đến như một trong những gia tướng trung thành và dũng cảm nhất của Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn. Cùng với Yết Kiêu, ông luôn ở bên chủ tướng trong những thời khắc hiểm nguy nhất của cuộc kháng chiến chống quân Nguyên - Mông. Hình ảnh Dã Tượng theo sát Hưng Đạo Vương giữa chiến trận đã trở thành biểu tượng đẹp về lòng trung thành, tình nghĩa chủ tướng và tinh thần đặt việc nước lên trên lợi ích riêng.

Tượng Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn giữa và Yết Kiêu, Dã Tượng 2 bên.

(Nguồn: Bảo tàng Lịch sử Quốc gia)

D

ã Tượng là một nhân vật có thân thế khá đặc biệt trong lịch sử Việt Nam thời Trần. Khác với nhiều danh tướng cùng thời, sử liệu hiện còn không ghi rõ tên thật, năm sinh, quê quán hay năm mất của ông. Cái tên Dã Tượng được hiểu là “voi rừng”, có lẽ gắn với tài năng và sở trường của ông trong việc thuần dưỡng, điều khiển voi. Trong các tư liệu và truyền thống dân gian, Dã Tượng thường được nhắc đến cùng Yết Kiêu, tạo thành cặp gia tướng nổi tiếng “Tả Yết Kiêu, hữu Dã Tượng” bên cạnh Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn.

Theo sử liệu, Dã Tượng thuộc hàng gia nô, gia tướng của Trần Quốc Tuấn. Trong xã hội phong kiến thời Trần, gia nô có địa vị xã hội thấp, thường phải phục vụ các gia đình quý tộc. Tuy nhiên, địa vị xuất thân không quyết định tài năng và phẩm chất của một con người. Trần Quốc Tuấn nhận ra ở Dã Tượng sự trung thành, dũng cảm và khả năng quân sự nên đặc biệt tin tưởng, trọng dụng ông. Cùng với Yết Kiêu, Dã Tượng trở thành một trong những người luôn sát cánh bên Hưng Đạo Vương trong những năm tháng chiến tranh.

Sở trường nổi bật thường được gắn với Dã Tượng là khả năng thuần dưỡng và điều khiển voi. Voi chiến từng giữ vai trò quan trọng trong quân đội Đại Việt, đặc biệt trong tác chiến trên địa hình rừng núi. Dã Tượng được truyền tụng là người giỏi luyện voi rừng và sử dụng voi trong chiến trận. Tuy nhiên, do sử liệu về riêng nhân vật này khá hạn chế, những câu chuyện cụ thể về tài nghệ thuần voi phần lớn được lưu truyền qua các nguồn giai thoại và văn hóa dân gian. Vì vậy, điều chắc chắn nhất mà chính sử ghi nhận về Dã Tượng không nằm ở những câu chuyện kỳ lạ về tài nghệ, mà ở lòng trung thành và vai trò của ông bên cạnh Hưng Đạo Vương.

Trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên - Mông lần thứ hai năm 1285, phẩm chất ấy của Dã Tượng được thể hiện rõ trong một tình huống đặc biệt nguy hiểm. Khi quân Nguyên - Mông tiến công mạnh, quân Đại Việt phải liên tục rút lui để bảo toàn lực lượng. Trần Quốc Tuấn cùng các tướng lĩnh lui về Vạn Kiếp. Trong lúc tình hình hỗn loạn, Dã Tượng vẫn luôn theo sát Hưng Đạo Vương, còn Yết Kiêu ở lại giữ thuyền tại bến Bãi để chờ chủ tướng. Sử liệu ghi lại hình ảnh hai gia tướng luôn đặt sự an toàn của chủ tướng và việc bảo toàn lực lượng lên hàng đầu.

Một câu chuyện nổi tiếng được lưu truyền về thời điểm này càng làm nổi bật lòng trung thành của Dã Tượng và Yết Kiêu. Khi Hưng Đạo Vương cùng quân sĩ phải tìm đường rút lui trước sức ép của quân Nguyên - Mông, Dã Tượng báo rằng Yết Kiêu vẫn đang giữ thuyền và nhất định không rời đi nếu chưa gặp được chủ tướng. Nhờ vậy, Hưng Đạo Vương tìm được đường trở lại và gặp Yết Kiêu. Câu chuyện đã trở thành một trong những giai thoại tiêu biểu về tình nghĩa giữa vị chủ tướng và những người thuộc hạ thân tín. Dù các chi tiết trong giai thoại cần được phân biệt với chính sử, hình ảnh về lòng trung thành của Dã Tượng và Yết Kiêu đã được nhiều thế hệ lưu truyền.

Không chỉ có mặt bên Hưng Đạo Vương trong lúc nguy nan, Dã Tượng còn được nhắc đến trong những năm tháng quân đội nhà Trần chuẩn bị và tiến hành các cuộc kháng chiến chống Nguyên - Mông. Trong ba cuộc chiến lớn từ năm 1258 đến năm 1288, quân đội Đại Việt phải đối đầu với một đội quân xâm lược có sức mạnh quân sự rất lớn. Để làm nên thắng lợi, bên cạnh những vị tướng nổi tiếng như Trần Quốc Tuấn, Trần Quang Khải hay Trần Nhật Duật còn có rất nhiều tướng lĩnh và thuộc tướng âm thầm đóng góp. Dã Tượng thuộc về lớp người ấy - những con người không nhất thiết được ghi lại đầy đủ trong chính sử nhưng vẫn góp phần vào sức mạnh chung của quân đội nhà Trần.

Điều đáng quý ở Dã Tượng không chỉ là khả năng chiến đấu mà còn là cách ông giữ trọn sự trung thành trong những thời điểm nguy hiểm nhất. Khi quân địch áp đảo, việc bảo toàn tính mạng của bản thân là điều hoàn toàn có thể hiểu được. Nhưng Dã Tượng vẫn lựa chọn ở bên Hưng Đạo Vương, cùng chủ tướng đối mặt với hiểm nguy. Chính vì vậy, hình ảnh ông thường được đặt cạnh Yết Kiêu như hai cánh tay đắc lực của Trần Quốc Tuấn. Một người nổi tiếng với tài bơi lặn và thủy chiến, một người gắn với voi chiến và chiến đấu trên bộ; mỗi người có một sở trường khác nhau nhưng đều gặp nhau ở lòng trung thành và tinh thần chiến đấu.

Sau khi quân Nguyên - Mông liên tiếp thất bại và Đại Việt giữ vững được nền độc lập, tên tuổi Dã Tượng tiếp tục được lưu truyền trong ký ức dân gian. Ông không có những bộ sử đồ sộ ghi lại đầy đủ cuộc đời, cũng không để lại những tác phẩm văn chương nổi tiếng. Thế nhưng, hình ảnh người gia tướng trung thành luôn theo sát Hưng Đạo Vương đã giúp Dã Tượng vượt qua giới hạn của một nhân vật ít tư liệu để trở thành một biểu tượng về nghĩa tình và lòng tận trung. Trong nhiều thế hệ, câu “Tả Yết Kiêu, hữu Dã Tượng” đã trở thành cách nhắc đến hai người thuộc tướng nổi tiếng luôn ở bên Hưng Đạo Vương.

Ngày nay, Dã Tượng còn được nhắc đến cùng Yết Kiêu trong các tác phẩm lịch sử, sách giáo dục và những công trình tái hiện hình tượng các danh tướng thời Trần. Việc tên Dã Tượng được đặt cho một con phố tại Hà Nội, gần phố Yết Kiêu và phố Trần Hưng Đạo, cũng cho thấy hình ảnh của ông đã trở thành một phần của ký ức lịch sử được gìn giữ trong đời sống hiện đại. Những nhân vật như Dã Tượng nhắc chúng ta rằng lịch sử không chỉ được tạo nên bởi những người đứng ở vị trí cao nhất, mà còn bởi rất nhiều con người âm thầm góp sức phía sau những chiến thắng lớn.

Dã Tượng để lại cho hậu thế một bài học đặc biệt về lòng trung thành, tinh thần trách nhiệm và giá trị của mỗi cá nhân trong một tập thể. Xuất thân của ông không cao sang, tên thật thậm chí còn chưa được lịch sử xác định rõ, nhưng những gì ông thể hiện trong thời chiến đã khiến hậu thế ghi nhớ. Trong cuộc sống hôm nay, câu chuyện của Dã Tượng nhắc nhở mỗi người rằng giá trị của một con người không nằm ở xuất thân hay vị trí, mà nằm ở cách họ sống, cách họ thực hiện trách nhiệm và cách họ đồng hành cùng tập thể khi khó khăn. Một người có thể không đứng ở vị trí nổi bật nhất, nhưng nếu có năng lực, tận tâm và luôn sẵn sàng góp sức vì mục tiêu chung, họ vẫn có thể tạo nên những giá trị lâu dài cho cộng đồng và đất nước.