Đại tá, Anh hùng LLVTND Lê Hải – Người phi công viết nên những trang sử trên bầu trời Tổ quốc

Có những người lính đi qua chiến tranh bằng những chiến công được ghi lại trong sử sách. Cũng có những người, sau khi tiếng súng đã lùi xa, lại dành phần đời còn lại để kể cho thế hệ sau về những đồng đội từng sát cánh bên mình. Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Lê Hải là một người như thế – một trong những phi công MiG-17 xuất sắc của Không quân nhân dân Việt Nam.

Lê Hải sinh năm 1942 tại huyện Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi, trong một gia đình có truyền thống cách mạng. Năm 19 tuổi, ông thoát ly ra Bắc và được đào tạo trở thành phi công chiến đấu. Những năm tháng học tập, rèn luyện trong điều kiện đặc biệt đã mở ra một con đường mà chính ông có lẽ cũng không thể hình dung hết: từ một chàng trai miền Trung trở thành một trong những phi công tiêm kích nổi bật của thế hệ đầu tiên của Không quân nhân dân Việt Nam.

Giai đoạn 1966–1975, ông phục vụ tại Trung đoàn Không quân 923, lái máy bay MiG-17. Đây là thời kỳ lực lượng Không quân Việt Nam còn rất non trẻ, trong khi phải đối mặt với một đối thủ có ưu thế lớn về phương tiện và kinh nghiệm tác chiến trên không. Nhưng chính trong hoàn cảnh ấy, những phi công Việt Nam đã từng bước trưởng thành, xây dựng bản lĩnh và tạo nên những trận không chiến đáng nhớ.

Lê Hải là một trong số những phi công đầu tiên của Việt Nam được đào tạo và tốt nghiệp trên MiG-17. Chiếc máy bay ấy không hiện đại bằng nhiều loại máy bay của đối phương, nhưng trong tay những người phi công Việt Nam, nó trở thành công cụ để bảo vệ bầu trời quê hương.

Năm 1967, những trận đánh thực sự bắt đầu để lại dấu ấn sâu đậm trong cuộc đời người phi công trẻ.

Ngày 19 tháng 11 năm 1967, Lê Hải cùng biên đội được giao nhiệm vụ chiến đấu trên vùng trời Hải Phòng. Trong trận không chiến hôm ấy, ông đã lập chiến công đầu tiên. Những năm sau đó, ông tiếp tục tham gia nhiều trận đánh trên các địa bàn Hà Nội, Hải Phòng, Nghệ An và những vùng trời khác.

Điều đáng nói là trong những trận không chiến ấy, người phi công không chỉ cần lòng dũng cảm. Họ phải có sự bình tĩnh, khả năng quan sát và tinh thần đồng đội rất cao. Bầu trời chiến tranh không có nhiều thời gian cho sự do dự. Mỗi khoảnh khắc đều có thể quyết định sự sống còn của cả biên đội.

Lê Hải nổi bật ở chính bản lĩnh ấy.

Một trong những trận đánh được nhắc đến nhiều là trận ngày 19/11/1967. Khi ấy, biên đội do Hồ Văn Quỳ dẫn đầu, Lê Hải bay số 2 cùng Nguyễn Đình Phúc và Nguyễn Phi Hùng. Trong cuộc đối đầu trên vùng trời Hải Phòng, Lê Hải đã cùng đồng đội lập chiến công, mở đầu cho chuỗi thành tích đặc biệt của ông trong những năm tiếp theo.

Rồi chiến trường tiếp tục thử thách người phi công.

Trong những năm 1967–1972, Lê Hải được ghi nhận đã bắn rơi 6 máy bay Mỹ, gồm 1 F-8, 4 F-4 và 1 F-105. Với thành tích ấy, ông trở thành một trong những phi công đạt đẳng cấp “Ace” của Không quân nhân dân Việt Nam – danh hiệu dành cho những phi công có thành tích chiến đấu đặc biệt nổi bật.

Nhưng nếu chỉ kể những con số chiến công, câu chuyện về Lê Hải sẽ trở nên quá ngắn.

Bởi phía sau mỗi trận đánh là cả một tập thể.

Là những người dẫn đường dưới mặt đất.

Là những kỹ thuật viên ngày đêm bảo đảm máy bay.

Là những người đồng đội cùng bay.

Và là những gia đình ở quê nhà luôn thấp thỏm chờ tin.

Trong những hồi ức của mình, Lê Hải dành nhiều trang viết cho đồng đội. Ông kể về những phi công đã chiến đấu bên cạnh mình, cả những người trở về và những người mãi mãi nằm lại. Cuốn “Phi công tiêm kích”, xuất bản năm 2004, là một trong những công trình ông dành để lưu giữ ký ức về thế hệ phi công thời chiến.

Đặc biệt, ông không chỉ kể về chiến thắng.

Ông còn kể về sự hy sinh.

Trong những trang viết về các liệt sĩ phi công như Võ Sĩ Giáp, Hoàng Thế Thắng, người đọc có thể cảm nhận rõ tình cảm của một người từng trực tiếp sống trong chiến tranh. Với ông, mỗi chiến công đều gắn với một cái giá; phía sau những con số của một trận đánh luôn có những con người và những gia đình chịu mất mát.

Có lẽ chính vì từng trải qua những khoảnh khắc ấy, Lê Hải luôn nhắc đến đồng đội với sự trân trọng đặc biệt.

Chiến tranh rồi cũng kết thúc.

Nhưng cuộc đời quân ngũ của Lê Hải chưa dừng lại.

Sau năm 1975, ông tiếp tục đảm nhiệm nhiều cương vị trong lực lượng Không quân. Ông từng là Trung đoàn trưởng Trung đoàn 937, sau đó chuyển sang làm chủ nhiệm bay trên Su-22 và trở thành Sư đoàn trưởng Sư đoàn 372. Con đường ấy cho thấy sự trưởng thành của một phi công chiến đấu từ người trực tiếp ngồi trong buồng lái đến người chỉ huy một đơn vị lớn.

Đặc biệt, ông còn tham gia quá trình tiếp quản và làm chủ những loại máy bay mới sau ngày đất nước thống nhất. Từ những chiếc MiG-17 từng gắn bó với chiến trường, ông tiếp tục làm quen với những phương tiện hàng không khác trong một thời kỳ mới của đất nước.

Nhưng có lẽ, những năm tháng trên bầu trời miền Bắc vẫn là phần ký ức sâu đậm nhất.

Đó là những ngày mà một thế hệ phi công trẻ phải học cách chiến đấu trong một cuộc đối đầu không cân sức. Những chiếc MiG-17 có hạn chế về tốc độ và trang bị, nhưng những người điều khiển chúng đã bù đắp bằng lòng dũng cảm, sự sáng tạo và khả năng phối hợp với đồng đội. Chính những con người ấy đã góp phần làm nên truyền thống của Không quân nhân dân Việt Nam.

Sau nhiều năm phục vụ trong quân đội, Đại tá Lê Hải chuyển sang công tác trong ngành hàng không dân dụng. Ông từng giữ cương vị Phó Tổng giám đốc Cụm cảng hàng không miền Nam, tiếp tục gắn bó với bầu trời nhưng trong một hoàn cảnh hoàn toàn khác – khi đất nước đã hòa bình.

Từ một người lính chiến đấu trên bầu trời, ông trở thành người góp phần xây dựng ngành hàng không trong thời bình.

Đó cũng là một hành trình rất đẹp.

Bởi người từng cất cánh giữa tiếng bom đạn cuối cùng lại có thể nhìn thấy một đất nước bình yên, nơi máy bay cất cánh không phải để bước vào một trận chiến mà để nối những vùng đất, đưa con người đến gần nhau hơn.

Những năm cuối đời, Lê Hải vẫn dành nhiều tâm huyết để viết và kể lại ký ức về những người phi công tiêm kích. Năm 2025, cuốn “Hồi ức phi công tiêm kích” tiếp tục đưa những câu chuyện của ông đến với bạn đọc, giúp thế hệ sau hiểu hơn về cuộc sống và chiến đấu của những phi công Việt Nam trong những năm tháng khói lửa.

Ngày 30 tháng 3 năm 2025, Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Lê Hải qua đời, khép lại cuộc đời 83 năm với một hành trình đặc biệt: từ người thanh niên Quảng Ngãi ra Bắc, trở thành phi công chiến đấu, lập chiến công trên bầu trời, trưởng thành thành cán bộ chỉ huy và sau cùng trở thành người lưu giữ ký ức của cả một thế hệ phi công.

Nhìn lại cuộc đời ông, điều đáng nhớ không chỉ là 6 máy bay đối phương được ghi nhận trong thành tích chiến đấu.

Điều đáng nhớ hơn là một con người đã sống trọn với thời đại của mình.

Ông đã bước vào Không quân khi lực lượng còn non trẻ.

Đã cùng đồng đội đối mặt với những trận không chiến khốc liệt.

Đã chứng kiến những người bạn chiến đấu hy sinh.

Đã đi qua ngày đất nước thống nhất.

Và sau chiến tranh, ông dành nhiều năm để kể lại câu chuyện của những người đã cùng mình viết nên lịch sử.

Có những người lính được nhớ đến bởi những trận đánh họ đã tham gia.

Có những người được nhớ đến bởi những chức vụ họ từng đảm nhiệm.

Còn Đại tá, Anh hùng LLVTND Lê Hải được nhớ đến bởi cả hai – một phi công từng làm chủ bầu trời trong những năm tháng chiến tranh, và một người kể chuyện đã cố gắng giữ lại ký ức về đồng đội cho các thế hệ mai sau.

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng những cánh én năm xưa vẫn còn trong ký ức. Và câu chuyện về Lê Hải – người phi công MiG-17 của Đoàn bay Yên Thế – vẫn là một trang đẹp trong lịch sử “một thời hoa lửa” của Không quân nhân dân Việt Nam.