ĐẠI TÁ, ANH HÙNG LLVTND TỪ ĐỄ- Người phi công “thần tốc” chuyển loại A-37

Một trong những kỷ niệm đáng nhớ nhất trong quá trình huấn luyện là sự cố ngày 2/8/1967, khi máy bay MiG-17 do ông điều khiển gặp sự cố không thể thả càng khi chuẩn bị hạ cánh. Theo chỉ huy, ông phải thực hiện phương án hạ cánh bằng bụng.

Chiếc máy bay sau đó được sửa chữa và ông tiếp tục bay. Với thành tích này, ông được Tư lệnh Không quân Liên Xô tặng một chiếc đồng hồ Poljot.

Sáu ngày học lái máy bay Mỹ

Đầu năm 1975, khi tình hình chiến trường miền Nam chuyển biến nhanh chóng, Bộ tư lệnh Phòng không – Không quân quyết định nghiên cứu khả năng sử dụng những chiếc A-37 thu được của đối phương để đánh vào các mục tiêu quan trọng.

Đây là một nhiệm vụ vô cùng khó khăn.

Các phi công Việt Nam vốn quen với những loại máy bay do Liên Xô sản xuất, trong khi A-37 là máy bay do Mỹ chế tạo, hệ thống điều khiển và tài liệu kỹ thuật chủ yếu bằng tiếng Anh.

Thông thường, một phi công cần khoảng 6 tháng để chuyển loại máy bay. Nhưng trong tình thế chiến tranh thần tốc, các phi công phải hoàn thành quá trình chuyển loại chỉ trong 6 ngày.

Ngày 24/4/1975, Từ Đễ được giao nhiệm vụ bay thử A-37.

Với kinh nghiệm bay MiG-17 và từng xử lý thành công tình huống hạ cánh bằng bụng khi còn là học viên ở Liên Xô, ông tự tin nhận nhiệm vụ.

Sau khoảng 15 phút bay thử, ông hạ cánh an toàn, mở nắp buồng lái và giơ ngón tay cái báo hiệu thành công. Ông báo cáo với cấp trên một câu rất giản dị:

“Báo cáo thủ trưởng, bay ngon ạ!”

Từ đó, kế hoạch thành lập Phi đội Quyết thắng được đẩy nhanh.

CUỘC TẬP KÍCH TÂN SƠN NHẤT

Ngày 28/4/1975, tại sân bay Thành Sơn, các phi công được giao nhiệm vụ lịch sử.

Trước giờ xuất kích, Đại tá Lê Văn Tri – Tư lệnh Quân chủng Phòng không – Không quân – căn dặn các phi công phải đặc biệt chú ý ba yêu cầu:

1. Chỉ đánh vào khu vực máy bay quân sự, không đánh phá đường băng để đối phương còn đường rút lui, di tản.

• Không đánh vào nhà ga, bởi đây là khu vực dân sự.

Đó là những yêu cầu thể hiện rõ mục tiêu quân sự của trận đánh, đồng thời hạn chế tối đa thương vong đối với dân thường và lực lượng của ta.

Khoảng 16 giờ ngày 28/4/1975, Phi đội Quyết thắng xuất kích.

Nguyễn Thành Trung, người từng hoạt động trong lực lượng không quân Việt Nam Cộng hòa và thông thạo địa hình, dẫn đầu đội hình.

Những chiếc A-37 lần lượt bổ nhào xuống sân bay Tân Sơn Nhất.

Bom trút xuống khu vực mục tiêu.

Khói lửa bốc lên giữa sân bay.

Các máy bay quân sự, kho xăng và kho vũ khí của đối phương bị đánh trúng.

Đặc biệt, cả 5 chiếc A-37 đều trở về sân bay Thành Sơn an toàn.

Chiến công ấy diễn ra chỉ trong thời gian ngắn nhưng tạo nên một tiếng vang rất lớn ngay trước ngày Sài Gòn được giải phóng.

MỘT TRẬN ĐÁNH VÀ NHỮNG SINH MẠNG ĐƯỢC CỨU

Điều đáng chú ý trong hồi ức của Từ Đễ không chỉ là số máy bay bị phá hủy mà còn là những sinh mạng được bảo toàn.

Theo lời kể được tư liệu ghi lại, Phi đội Quyết thắng nhận thấy đội hình của mình có nguy cơ bị phát hiện trước khi tấn công. Từ Đễ cho rằng chính điều này đã khiến nhiều người chuẩn bị di tản khỏi khu vực sân bay có cơ hội tránh khỏi bom đạn.

Ông đặc biệt nhớ việc mình là người cắt bom thứ hai, sau Nguyễn Thành Trung.

Bom rơi xuống khu vực có những chiếc C-47 nhưng ông không nhìn thấy người hay phương tiện dân sự ở đó.

Sau trận đánh, ông luôn coi việc hạn chế thương vong là một phần quan trọng của chiến công.

Đó cũng là một trong những suy nghĩ mà ông nhiều lần nhấn mạnh khi nói về người lính Không quân nhân dân Việt Nam: chiến đấu quyết liệt nhưng phải cố gắng bảo vệ người dân.

TRẢ LẠI DANH DỰ CHO PHI CÔNG TRẦN VĂN ON

Một câu chuyện đặc biệt gắn với Phi đội Quyết thắng là câu chuyện về phi công Trần Văn On.

Ông On, sinh năm 1948, từng là phi công của Không quân Việt Nam Cộng hòa. Sau khi xin hàng Quân giải phóng, ông được sử dụng và trở thành thành viên Phi đội Quyết thắng.

Trong trận đánh ngày 28/4/1975, Trần Văn On bay cùng Hoàng Mai Vượng.

Sau chiến thắng, Phi đội Quyết thắng được tặng Huân chương Chiến công Giải phóng hạng Nhất. Tuy nhiên, vì Trần Văn On mới được thu phục, phần thưởng dành cho ông chưa được trao ngay mà được giữ lại tại Quân chủng Phòng không – Không quân.

Sau đó, chiến tranh tiếp tục, các thành viên Phi đội Quyết thắng lại tham gia nhiều nhiệm vụ khác. Tấm huân chương bị lãng quên trong kho lưu trữ.

Nhiều năm sau, trước khi nghỉ hưu, Từ Đễ nhớ lại việc này.

Ông tìm lại hồ sơ, tìm lại tấm huân chương và đề nghị phải trao trả trang trọng cho Trần Văn On.

Tháng 8/2008, sau 33 năm, tấm Huân chương Chiến công Giải phóng hạng Nhất được trao tận tay ông On tại quê nhà.

Từ Đễ không chỉ trao lại tấm huân chương mà còn muốn đồng đội cũ phải đeo huân chương, cầm bằng quyết định đi từ trụ sở xã về nhà để mọi người biết rằng Trần Văn On là một người đã có công với cách mạng.

Với Từ Đễ, đây là một món nợ ông mang trong lòng nhiều năm.

Và khi trả được món nợ ấy, ông cảm thấy nhẹ lòng.