Đại tá Nguyễn Văn Bôn - Nén hương ở Yang Mao

Trong những chuyến đi tri ân của lực lượng Công an Đắk Lắk, có những cuộc gặp không ồn ào nhưng để lại nhiều xúc động. Đó là khi những người đang mặc sắc phục hôm nay tìm về với gia đình những người đã ngã xuống, thắp một nén hương trước bàn thờ liệt sĩ, lắng nghe câu chuyện cũ và nhắc lại với thế hệ sau rằng sự bình yên của buôn làng Tây Nguyên đã được đánh đổi bằng rất nhiều máu xương.

Một trong những chuyến đi ấy là lần Đại tá Nguyễn Văn Bôn, khi đó là Phó Giám đốc Công an tỉnh Đắk Lắk, cùng đoàn công tác đến thăm gia đình liệt sĩ Y Thuyên Ksơr ở xã Yang Mao, huyện Krông Bông. Cuộc thăm hỏi diễn ra nhân dịp kỷ niệm Ngày truyền thống lực lượng Công an nhân dân và Ngày hội toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc. Nhưng với gia đình liệt sĩ và những người trong đoàn, đó không chỉ là một hoạt động theo chương trình. Đó là cuộc trở về với một phần ký ức đau thương và kiêu hãnh của lực lượng An ninh Đắk Lắk.

Y Thuyên Ksơr là người M’nông, quê ở vùng Yang Mao, Krông Bông. Ông sinh ra và lớn lên giữa núi rừng Tây Nguyên, nơi chiến tranh không chỉ là tiếng súng ngoài mặt trận mà còn là những cuộc càn quét, những đợt khủng bố, những ngày buôn làng phải sống trong lo sợ. Khi chưa tròn 16 tuổi, ông đã thoát ly gia đình tham gia kháng chiến chống Mỹ. Tuổi thiếu niên của Y Thuyên không đi qua những năm tháng bình yên, mà đi thẳng vào con đường cách mạng, vào nhiệm vụ bám cơ sở, bảo vệ cán bộ, giữ đường dây và cùng đồng đội xây dựng phong trào trong vùng đồng bào dân tộc.

Từ Tỉnh đội Đắk Lắk, Y Thuyên Ksơr được điều động sang Ban An ninh B5, rồi về công tác tại An ninh H9 ở địa bàn Krông Bông. Đây là vùng đất rất khó khăn, địa bàn rộng, rừng núi hiểm trở, nhiều buôn làng nằm xa nhau. Làm công tác an ninh ở Tây Nguyên thời chiến không chỉ là cầm súng. Người cán bộ phải biết tiếng dân, hiểu phong tục, bám buôn, bám dân, nắm tình hình, phát hiện cơ sở địch cài cắm, bảo vệ phong trào cách mạng và giữ vững lòng tin của đồng bào.

Những năm kháng chiến chống Mỹ, Y Thuyên cùng đồng đội bám chặt cơ sở. Có những ngày phải luồn rừng, vượt suối, đi trong đêm để tránh sự kiểm soát của địch. Có khi vừa vận động quần chúng, vừa cảnh giác trước biệt kích, chỉ điểm, phục kích. Một người cán bộ an ninh ở vùng căn cứ phải sống giữa nhiều lớp nguy hiểm: bị địch truy tìm, bị cơ sở phản động rình rập, bị bom pháo đe dọa, lại phải giữ bí mật tuyệt đối cho tổ chức và đồng đội.

Sau ngày miền Nam giải phóng, nhiều người tưởng rằng Tây Nguyên sẽ lập tức yên bình. Nhưng với lực lượng công an và an ninh cơ sở ở Đắk Lắk, cuộc chiến bảo vệ buôn làng vẫn chưa kết thúc. Các nhóm Fulro có vũ trang tiếp tục chống phá chính quyền cách mạng, kích động, lôi kéo, bắn phá buôn làng, gây rối an ninh chính trị ở nhiều địa bàn. Những cán bộ như Y Thuyên Ksơr lại bước vào một mặt trận mới: mặt trận bảo vệ thành quả cách mạng sau ngày thống nhất.

Khi đó, Y Thuyên giữ vai trò quan trọng trong lực lượng Công an tỉnh Đắk Lắk. Ông cùng đồng đội tiếp tục bám sát các buôn làng, tổ chức truy quét những nhóm Fulro có vũ trang, bảo vệ đồng bào và chính quyền cách mạng còn rất non trẻ ở cơ sở. Đây là công việc vô cùng nguy hiểm. Địch không còn hiện diện như một quân đội chính quy dễ nhận diện, mà lẩn khuất trong rừng, móc nối vào buôn làng, đánh bất ngờ rồi rút nhanh. Người cán bộ an ninh phải vừa chiến đấu, vừa vận động nhân dân, vừa giữ cho buôn làng không bị chia rẽ bởi luận điệu kích động.

Ngày 18 tháng 2 năm 1977, tức mồng 2 Tết Nguyên đán, tin báo về việc một nhóm Fulro có vũ trang kéo đến bắn phá buôn làng ở huyện Krông Pắk. Tết lẽ ra là lúc đồng bào sum họp, là lúc tiếng cồng chiêng, bếp lửa, ché rượu cần và lời chúc năm mới vang lên trong buôn. Nhưng hôm ấy, tiếng súng lại xé vào ngày Tết. Y Thuyên Ksơr cùng đồng đội phối hợp với Huyện đội tổ chức chống trả, bảo vệ nhân dân.

Trận đánh diễn ra ác liệt trong đêm. Đối phương có khoảng 50 tên Fulro có vũ trang. Nhiều đồng đội của ta bị thương. Trong làn đạn, Y Thuyên vẫn cùng lực lượng chiến đấu, ngăn không cho chúng tiếp tục bắn phá buôn làng. Ông bị trúng đạn, nhưng không rời vị trí. Đến khi súng bị kẹt, ông vẫn dùng báng súng và tay không để chiến đấu. Trước khi trút hơi thở cuối cùng, ông đã tiêu diệt nhiều tên Fulro đang xả súng về phía lực lượng ta.

Cái chết của Y Thuyên Ksơr không diễn ra trong một lễ nghi trang trọng. Ông ngã xuống giữa đêm Tết, trong một trận chiến bảo vệ buôn làng sau ngày đất nước đã thống nhất. Đó là sự hy sinh rất đặc biệt của một người cán bộ an ninh Tây Nguyên: đi qua kháng chiến chống Mỹ, tiếp tục ở lại với dân, rồi ngã xuống khi đang bảo vệ sự bình yên cho chính quê hương mình.

Vì vậy, khi Đại tá Nguyễn Văn Bôn cùng đoàn Công an tỉnh Đắk Lắk đến thăm gia đình liệt sĩ Y Thuyên Ksơr, nén hương thắp lên không chỉ dành cho một cá nhân anh hùng. Đó còn là nén hương tưởng nhớ cả một thế hệ cán bộ an ninh đã bám buôn làng Tây Nguyên trong những năm tháng gian khó nhất. Họ là những người biết rõ rằng sau tiếng súng ngoài chiến trường còn có những trận chiến thầm lặng để giữ dân, giữ chính quyền, giữ sự bình yên cho từng thôn, buôn.

Trước bàn thờ liệt sĩ, câu chuyện về Y Thuyên Ksơr được nhắc lại với lòng kính phục. Người trong gia đình nhớ người thân đã ra đi không trở về. Người trong lực lượng Công an hôm nay nhìn vào tấm gương ấy để hiểu sâu hơn truyền thống của ngành mình. Và thế hệ trẻ, nếu được nghe câu chuyện ấy, sẽ hiểu rằng bảo vệ an ninh Tổ quốc không chỉ là nhiệm vụ trong thời bình, mà là một dòng chảy liên tục từ kháng chiến, qua hậu chiến, đến hôm nay.

Đại tá Nguyễn Văn Bôn vốn là người nhiều năm gắn bó với Đắk Lắk, từng công tác trên những địa bàn phức tạp về an ninh trật tự, từng nhiều lần nhấn mạnh vai trò vận động quần chúng, gần dân, hiểu dân trong công tác công an. Bởi vậy, khi đến tri ân gia đình Y Thuyên Ksơr, câu chuyện không chỉ là quá khứ xa xôi. Nó còn gợi lại một nguyên tắc rất bền của công tác bảo vệ an ninh ở Tây Nguyên: muốn giữ được bình yên phải dựa vào dân, bám dân, hiểu dân, và biết trân trọng những người đã hy sinh vì dân.

Sau chiến tranh, tên tuổi Y Thuyên Ksơr được ghi nhận bằng nhiều phần thưởng cao quý. Ông được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Nhưng trong ký ức của gia đình và đồng đội, điều quý nhất không chỉ là danh hiệu. Đó là hình ảnh một người con M’nông rời buôn làng từ tuổi thiếu niên để đi theo cách mạng; một cán bộ an ninh bền bỉ bám cơ sở; một người chiến sĩ đã chiến đấu đến hơi thở cuối cùng trong đêm mồng 2 Tết để bảo vệ đồng bào.

Câu chuyện “Nén hương ở Yang Mao” vì thế không phải là câu chuyện về một chuyến thăm thông thường. Đó là câu chuyện về sự tiếp nối ký ức. Một bên là người đã khuất, đã gửi tuổi trẻ và sinh mạng cho Tây Nguyên. Một bên là những cán bộ hôm nay đến cúi đầu tri ân, nhắc lại tên ông, kể lại sự hy sinh của ông để truyền thống không bị lãng quên.

Giữa vùng đất đỏ Đắk Lắk, nơi từng có chiến tranh, truy quét, mất mát và cả những năm tháng chống phá hậu chiến phức tạp, câu chuyện của Y Thuyên Ksơr và nén hương tri ân của Đại tá Nguyễn Văn Bôn nhắc người nghe rằng bình yên không tự nhiên mà có. Nó được xây từ lòng trung thành, từ sự hy sinh âm thầm, từ máu của những người đã ngã xuống ở nơi xa trung tâm, trong những đêm rừng, giữa những buôn làng mà họ đã chọn bảo vệ đến cùng.

Các chi tiết chính được đối chiếu từ Trang thông tin điện tử Công an tỉnh Đắk Lắk: Đại tá Nguyễn Văn Bôn, Phó Giám đốc Công an tỉnh Đắk Lắk, cùng đoàn đã đến thăm gia đình liệt sĩ Y Thuyên Ksơr ở xã Yang Mao, huyện Krông Bông; Y Thuyên Ksơr tham gia kháng chiến khi chưa tròn 16 tuổi, công tác tại Ban An ninh B5 và An ninh H9, sau giải phóng là Trưởng phòng Phòng chống phản động Công an tỉnh Đắk Lắk, hy sinh trong trận chống nhóm Fulro có vũ trang ngày 18/2/1977.

Thông tin về Y Thuyên Ksơr được đối chiếu thêm từ Báo Lâm Đồng: ông là người M’nông, quê buôn M’nang Dơng, xã Yang Mao, huyện Krông Bông; khi súng kẹt đạn trong trận chiến với Fulro, ông dùng báng súng và tay không chiến đấu đến hơi thở cuối cùng; năm 1995 được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Thông tin về Đại tá Nguyễn Văn Bôn được đối chiếu từ Nhân Dân và Báo Thanh tra: ông quê Hưng Yên, tốt nghiệp Trường Đại học Cảnh sát nhân dân năm 1992, nhiều năm công tác tại Đắk Lắk; năm 2025, báo chí ghi ông là Phó Giám đốc Công an tỉnh Đắk Lắk, sinh năm 1965.