Đại tá Tô Quyền là ai: Chân dung Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân

Tuổi trẻ cách mạng và sự hình thành một người anh hùng

Đại tá Tô Quyền, người con ưu tú của quê hương Xuân Cầu, Nghĩa Trụ, huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên, đã sớm hòa mình vào dòng chảy cách mạng từ những năm tháng còn rất trẻ. Sinh ra và lớn lên trong một gia đình giàu truyền thống yêu nước, cùng với không khí sục sôi của phong trào cách mạng địa phương, ông đã được hun đúc ý chí và lòng dũng cảm. Ngay trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945, khi đất nước đang trải qua những biến động lịch sử quan trọng, ông đã được tổ chức tin tưởng giao phó nhiệm vụ quan trọng là thành lập và phụ trách Đội Thiếu nhi cứu quốc làng Xuân Cầu, một tổ chức non trẻ nhưng đầy nhiệt huyết, ra đời vào ngày 19/5/1945.

Dưới sự dẫn dắt tận tình của ông Tô Quyền cùng với ông Quản Nhàn và bà Tô Thị Băng Khải, các đội viên thiếu nhi đã tham gia vào công cuộc kháng chiến cứu quốc bằng những việc làm thiết thực, phù hợp với lứa tuổi. Từ việc làm liên lạc đưa thư cho cán bộ cách mạng, đi trinh sát nắm bắt tình hình địch, rải truyền đơn, đến canh gác bí mật và tiếp tế cho bộ đội, du kích cản giặc ở Đường 5. Họ còn tổ chức mít tinh, biểu tình phản đối thực dân Pháp, đan áo mũ gửi tiền tuyến, tích cực tăng gia sản xuất như trồng rau, nuôi gà để gây quỹ ủng hộ kháng chiến. Ông còn là người tổ chức những buổi sinh hoạt đội đầy bổ ích, với các hoạt động ca hát, múa, đồng diễn và cắm trại, giúp nuôi dưỡng tinh thần và rèn luyện kỹ năng cho thế hệ trẻ. Năm 1946, Đội Thiếu nhi cứu quốc làng Xuân Cầu vinh dự giành giải nhất tại hội thi cắm trại ở Bắc Ninh, một minh chứng cho sự nỗ lực và hiệu quả trong công tác giáo dục thế hệ măng non.

Đại tá Tô Quyền anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam

Bước chân kiên cường trong vùng địch hậu

Không lâu sau đó, Đại tá Tô Quyền vinh dự được đứng trong hàng ngũ của Đảng Cộng sản Việt Nam. Cuối năm 1946, ông cùng đồng chí Nguyễn Văn Cẩn được cử lên nhận công tác tại Bắc Ninh, một vùng địch hậu đầy rẫy hiểm nguy và gian khổ. Tại đây, trong bối cảnh cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp đang diễn ra ác liệt, những người cộng sản như ông đã thể hiện bản lĩnh kiên cường, mưu trí và dũng cảm phi thường. Họ cùng với nhân dân địa phương anh dũng bám trụ, đấu tranh chống lại kẻ thù, góp phần không nhỏ vào thắng lợi chung của cuộc kháng chiến.

Cuộc sống và công tác trong vùng địch hậu đòi hỏi sự cảnh giác cao độ và khả năng ứng phó linh hoạt trước mọi tình huống nguy hiểm. Ông Tô Quyền và các đồng chí đã phải đối mặt với những cuộc càn quét, truy lùng gắt gao của địch, nhưng bằng tinh thần thép và ý chí sắt đá, họ vẫn duy trì được liên lạc, tổ chức quần chúng và gây dựng cơ sở cách mạng vững chắc. Sự hy sinh thầm lặng của những cán bộ như ông đã trở thành nguồn động lực mạnh mẽ, thắp sáng niềm tin chiến thắng trong lòng nhân dân. Những câu chuyện về sự mưu trí, dũng cảm của ông trong thời kỳ này vẫn còn được kể lại, làm phong phú thêm truyền thống cách mạng của quê hương.

Thử thách khốc liệt tại chiến trường miền Nam

Đến năm 1965, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước của dân tộc ta bước vào giai đoạn cam go và quyết liệt nhất, Đại tá Tô Quyền không ngần ngại đáp lại tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, có mặt tại chiến trường miền Nam. Đây là giai đoạn mà những người con ưu tú của đất nước đã không tiếc máu xương để bảo vệ nền độc lập. Tại đây, để đảm bảo an toàn và thuận lợi cho công tác, ông đã lấy bí danh là Tô Lâm, cũng là tên người con trai mình (sau này là Thượng tướng Tô Lâm, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Công an).

Công tác an ninh ở chiến trường miền Nam là một nhiệm vụ vô cùng gian nan và nguy hiểm. Người cán bộ Công an nhân dân như Tô Quyền phải đối đầu với những thủ đoạn nham hiểm, tinh vi của kẻ địch, từ chiến tranh tâm lý đến các hoạt động tình báo, biệt kích. Với bản lĩnh kiên trung, tận tụy và mưu trí, ông đã vượt qua mọi thử thách, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao. Sau đó, ông chuyển công tác về Tây Ninh, một căn cứ Trung ương Cục miền Nam, nơi được coi là vùng trọng điểm đánh phá ác liệt của đế quốc Mỹ và chính quyền Sài Gòn. Hàng nghìn tấn bom đạn đã trút xuống mảnh đất này, biến nơi đây thành chiến trường khốc liệt.

Những năm tháng ở Tây Ninh là chuỗi ngày mà sự sống và cái chết chỉ cách nhau trong gang tấc. Tuy nhiên, Đại tá Tô Quyền và các đồng đội, đồng chí của ông vẫn kiên cường bám trụ, cùng nhân dân Tây Ninh đập tan hàng trăm cuộc hành quân càn quét của địch, triệt phá vô số ổ biệt kích, gián điệp, Việt gian. Những chiến công thầm lặng nhưng vĩ đại đó đã góp phần quan trọng cùng nhân dân miền Nam và cả dân tộc thực hiện lời hiệu triệu “đánh cho Mỹ cút, đánh cho Ngụy nhào”, tiến tới giải phóng hoàn toàn miền Nam và thống nhất đất nước.

Cống hiến không ngừng nghỉ sau ngày thống nhất

Sau ngày 30/4/1975 lịch sử, khi miền Nam hoàn toàn giải phóng và đất nước thống nhất, Đại tá Tô Quyền vẫn không ngừng nghỉ cống hiến. Ông cùng với đồng chí, đồng đội và nhân dân tiếp tục truy quét tàn quân Ngụy, vô hiệu hóa các cơ sở địch cài cắm lại, đồng thời củng cố và xây dựng lực lượng Công an vững mạnh tại các vùng mới giải phóng. Công việc này đòi hỏi sự mẫn cán, tinh thần trách nhiệm cao và khả năng đối phó với những thách thức mới trong giai đoạn hậu chiến.

Đến năm 1977, ông được trở về quê hương miền Bắc, đoàn tụ cùng gia đình và bè bạn sau bao năm xa cách. Tuy nhiên, niềm vui đoàn viên không kéo dài, bởi Đảng và Nhà nước lại tiếp tục giao cho ông những trọng trách mới. Với tinh thần hăng say và bền bỉ vốn có, ông Tô Quyền lại tiếp tục công việc, đóng góp trí tuệ và sức lực của mình vào công cuộc đổi mới và xây dựng đất nước. Dù ở bất cứ hoàn cảnh hay cương vị nào, từ phụ trách Đội Thiếu nhi cứu quốc, Trưởng Công an huyện Tiên Du, Phó Ty Công an tỉnh Hà Bắc, Phó Ban An ninh Tây Ninh, Giám đốc Ty Công an Hải Hưng, Cục trưởng Cục Cảnh sát giao thông, đến Cục trưởng Cục V26 – Bộ Công an, người anh hùng này luôn vượt lên mọi khó khăn, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ mà Đảng và nhân dân giao phó.

Tấm lòng nhân ái và sự nghiệp bồi dưỡng cán bộ

Điều đặc biệt cảm phục ở Đại tá Tô Quyền không chỉ là tài năng lãnh đạo, tinh thần chiến đấu kiên cường mà còn là tấm lòng nhân hậu, vị tha và nhân ái sâu sắc. Ông luôn yêu thương hết mực những người thân trong gia đình, đồng đội, đồng chí và nhân dân. Khi còn là phụ trách Đội Thiếu nhi cứu quốc, ông đã tận tình chỉ bảo, động viên các đội viên hiểu rõ và tích cực tham gia kháng chiến, noi theo lời dạy của Bác Hồ: “Tuổi nhỏ làm việc nhỏ/ Tùy theo sức của mình/ Để tham gia kháng chiến/ Để giữ gìn hòa bình”.

Những câu chuyện về tình cảm của ông vẫn còn được lưu truyền. Ở vùng địch hậu, ông từng đi bộ qua bao nhiêu trạm gác, vòng vây của kẻ địch chỉ để về dự đám cưới của người đồng chí Nguyễn Văn Cẩn, mang theo một nồi cơm nhỏ nhưng đủ sức “Thạch Sanh” để mọi người cùng sẻ chia. Tại chiến trường Tây Ninh ác liệt, sau những trận bom đạn cày xới, ông vẫn chan hòa, quan tâm đến mọi người, và da diết nhớ về quê hương, gia đình, đặc biệt là cô con gái út còn trong bụng mẹ khi ông lên đường “đi B”. Tình cảm sâu nặng của ông đã khiến đồng chí, đồng đội và nhân dân Tây Ninh trìu mến gọi ông là “Anh Tư”, “Chú Tư”, gắn liền với tên người con trai cả của ông. Thậm chí, những bức thư ông gửi về miền Bắc cho phu nhân Đặng Thị Cam không chỉ là nguồn động viên lớn lao mà còn thể hiện tình cảm gắn bó sâu sắc giữa miền Nam và hậu phương lớn miền Bắc.

Trong những ngày công tác tại Hải Hưng, Đại tá Tô Quyền đặc biệt quan tâm đến việc bồi dưỡng đội ngũ cán bộ Công an nhân dân. Nhiều cán bộ, chiến sĩ trẻ đã được cử đi ôn luyện, nâng cao kiến thức văn hóa tại Trường Bổ túc Văn hóa Trung ương ở Chí Linh, Hải Hưng. Vào những ngày cuối tuần, ông thường tranh thủ đến thăm, động viên các cán bộ, chiến sĩ quyết tâm ôn luyện thật tốt để thi đỗ vào các trường đại học của ngành. Nhờ sự quan tâm và định hướng của ông, nhiều người đã trưởng thành, trở thành cán bộ nòng cốt, giữ những chức vụ quan trọng trong ngành Công an sau này. Ngay cả khi đã 62 tuổi, sức khỏe không còn như trước, nhưng với niềm tin của Đảng và nhân dân, ông vẫn vui vẻ nhận nhiệm vụ Cục trưởng Cục V26, Bộ Công an, với mong muốn cảm hóa những con người lầm lỗi trở về với cuộc đời.

Đại tá Tô Quyền cùng lãnh đạo tại căn cứ Trung ương Cục miền Nam

Di sản và sự vinh danh của Đại tá Tô Quyền

Ngày 18/11/1996, Đại tá Tô Quyền đã mãi mãi ra đi, để lại bao niềm tiếc thương vô hạn trong lòng người thân, gia đình, đồng chí và bè bạn. Sự mất mát này không chỉ là nỗi đau của riêng gia đình mà còn là sự mất mát lớn của ngành Công an và cả đất nước. Khi hay tin ông qua đời, nhiều cán bộ lãnh đạo tỉnh Tây Ninh, cùng với cô Hai Lãnh, cô Năm Tâm và những đồng chí, đồng đội đã từng vào sinh ra tử với ông trong những ngày kháng chiến ác liệt, đã từ miền Nam ra Bắc. Họ lặng người trước bàn thờ ông, những giọt nước mắt lăn dài trên má, thể hiện tình cảm sâu sắc và sự tri ân đối với một người anh hùng đã dành cả cuộc đời cho sự nghiệp cách mạng.

Trước khi được Đảng và Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, Đại tá Tô Quyền đã được nhân dân trìu mến phong tặng danh hiệu “Anh hùng tình cảm”. Đây là một danh hiệu đặc biệt, thể hiện sự trân trọng của nhân dân đối với tấm lòng nhân hậu, vị tha và sự quan tâm sâu sắc của ông đối với đồng chí, đồng bào. Để tôn vinh và khẳng định những đóng góp to lớn của ông vào công cuộc kháng chiến, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, Đảng và nhân dân đã trao tặng ông nhiều phần thưởng cao quý: danh hiệu Cán bộ tiền khởi nghĩa, Huân chương Độc lập hạng Ba, Huân chương Độc lập hạng Nhì. Đặc biệt, vào ngày 13 tháng 7 năm 2015, Chủ tịch nước đã ký quyết định truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân thời kỳ chống Mỹ cứu nước cho Đại tá Tô Quyền.

Danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân là niềm vinh dự lớn lao, là niềm tự hào và niềm vui khôn tả của gia đình, đồng chí, bè bạn và toàn thể quê hương Xuân Cầu, Nghĩa Trụ, Văn Giang, Hưng Yên. Lễ đón nhận danh hiệu cao quý này đã được tổ chức long trọng tại hội trường UBND xã vào ngày 19/8/2015. Buổi lễ báo công, mừng công diễn ra trong không khí trang trọng mà ấm áp tình quê hương, giúp mọi người hiểu sâu sắc hơn về Nghĩa Trụ – một xã anh hùng, nơi có truyền thống hiếu học với nhiều khoa bảng tiến sĩ, những nhà cách mạng tiền bối như Tô Hiệu, Tô Chấn, Lê Văn Lương, cùng những nhà văn hóa lớn như Nguyễn Công Hoan, Tô Ngọc Vân. Nơi ấy sản sinh ra những con người hiền hòa, thủy chung nhưng cũng vô cùng dũng cảm, kiên cường và năng động sáng tạo như Đại tá Tô Quyền.