Đại tướng Chu Huy Mân – “Hai giỏi” của Quân đội nhân dân Việt Nam, vị tướng góp phần làm nên Chiến thắng Plei Me

Người cộng sản kiên trung từ tuổi 17

Đồng chí Chu Huy Mân (1913–2006), tên thật là Chu Văn Điều, bí danh Lạc, quê ở Nghệ An. Ông tham gia cách mạng từ rất sớm và được kết nạp vào Đảng khi mới 17 tuổi.

Từ những năm tháng hoạt động bí mật trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945, trải qua các nhà tù của thực dân, đến khi cách mạng giành chính quyền và bước vào các cuộc kháng chiến trường kỳ, cuộc đời Chu Huy Mân gắn liền với những chặng đường quan trọng của cách mạng Việt Nam.

Sau Cách mạng Tháng Tám, ông tiếp tục đảm nhiệm nhiều trọng trách trong quân đội. Từ Trung đoàn trưởng, Bí thư Đảng ủy các Trung đoàn 72, 74 – những trung đoàn chủ lực đầu tiên của Quân đội ta – đến Chính ủy Đại đoàn 316, Chính ủy và Tư lệnh Quân khu 4, Chính ủy Quân khu 5, rồi Tư lệnh kiêm Chính ủy Mặt trận B3 – Tây Nguyên.

Qua mỗi cương vị, ông đều để lại dấu ấn của một người chỉ huy vừa có bản lĩnh chính trị, vừa có năng lực quân sự.

“Hai giỏi” – giỏi chính trị, giỏi quân sự

Trong quá trình hoạt động, Chu Huy Mân được đồng đội đánh giá là một cán bộ chính trị, quân sự song toàn.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp từng khẳng định Chu Huy Mân là một cán bộ lãnh đạo cao cấp của Đảng và Nhà nước, một tướng lĩnh xuất sắc của Quân đội nhân dân Việt Nam, luôn nêu cao tinh thần quyết chiến, quyết thắng, dũng cảm, sáng tạo và hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ.

Một minh chứng rõ nét cho phong cách chỉ huy của ông là thời gian làm Chính ủy Trung đoàn 174 (Cao – Bắc – Lạng), sát cánh cùng Trung đoàn trưởng Đặng Văn Việt, người được mệnh danh là “Hùm xám Đường số 4”.

Hai người dành cho nhau sự tin tưởng tuyệt đối. Trung đoàn trưởng phụ trách tác chiến, còn Chính ủy đảm nhiệm công tác chính trị, công tác Đảng. Sự phối hợp chặt chẽ giữa hai người góp phần tạo nên sức mạnh chiến đấu của đơn vị.

Đặng Văn Việt từng kể rằng trong tác chiến, ông tin tưởng Chính ủy Chu Huy Mân về công tác chính trị; ngược lại, Chu Huy Mân tin tưởng Trung đoàn trưởng về quân sự và tác chiến.

Đó chính là một trong những nét nổi bật trong nghệ thuật lãnh đạo của Chu Huy Mân: kết hợp chặt chẽ giữa chính trị với quân sự, giữa người chỉ huy với bộ đội và giữa quyết tâm chiến đấu với công tác tổ chức, động viên.

Mối duyên sâu nặng với Khu 5

Sinh ra ở Nghệ An nhưng trong cuộc đời hoạt động cách mạng, Chu Huy Mân có thời gian dài gắn bó với nhiều vùng đất.

Đặc biệt, Khu 5 trở thành một phần sâu đậm trong cuộc đời ông.

Trong hồi ký, ông từng dành những trang viết đầy tình cảm về đất và người Khu 5 – nơi ông coi như “quê hương thứ hai”.

Ông nhớ những gia đình đã che chở cán bộ, những bến sông, bến đò, những người dân âm thầm bảo vệ cách mạng giữa những năm tháng đầy hiểm nguy.

Tình cảm ấy không chỉ là sự gắn bó giữa một cán bộ với địa bàn công tác, mà còn là tình cảm sâu sắc giữa người cán bộ cách mạng với nhân dân – những người đã trở thành chỗ dựa vững chắc cho phong trào cách mạng.

Cuối năm 1963, mối duyên ấy tiếp tục được nối dài khi Trung ương điều Chu Huy Mân trở lại chiến trường Khu 5.

Ông được giao làm Phó Bí thư rồi Bí thư Đảng ủy Quân khu 5; sau đó giữ cương vị Tư lệnh kiêm Chính ủy, Bí thư Đảng ủy Mặt trận Tây Nguyên.

Đây là thời kỳ chiến trường miền Nam bước vào giai đoạn vô cùng ác liệt, khi quân Mỹ trực tiếp đưa lực lượng chiến đấu vào Việt Nam.

Người chỉ huy trên chiến trường Plei Me

Năm 1965, chiến trường Tây Nguyên trở thành một trong những hướng chiến lược quan trọng.

Trong Chiến dịch Plei Me, Chu Huy Mân giữ cương vị Tư lệnh kiêm Chính ủy Mặt trận Tây Nguyên.

Ngay từ khi nhận được chỉ thị của Quân ủy Trung ương và Bộ Tổng Tư lệnh về quyết tâm, kế hoạch chiến dịch, ông đã trực tiếp nghiên cứu tình hình, làm việc với cơ quan chính trị và đi khảo sát thực địa.

Theo hồi ức của Thượng tướng Đặng Vũ Hiệp, khi chuẩn bị chiến dịch, Chu Huy Mân trực tiếp đi quan sát địa hình khu vực đồn Plei Me và thế bố phòng của đối phương, đồng thời khảo sát khu vực dự kiến đánh lực lượng viện binh.

Từ thực tế chiến trường, Bộ tư lệnh Mặt trận bổ sung phương án tác chiến, không chỉ nhằm tiêu diệt, làm suy yếu lực lượng quân đội Sài Gòn mà còn chuẩn bị khả năng đối đầu với quân Mỹ, từng bước phá vỡ chiến lược “đánh nhanh, giải quyết nhanh” của đối phương.

Cách chỉ đạo ấy cho thấy tầm nhìn của người chỉ huy: không chỉ nhìn vào một trận đánh trước mắt mà còn tính đến tác động của chiến dịch đối với toàn bộ cục diện chiến trường.

Plei Me – bước thử sức với quân Mỹ

Chiến dịch Plei Me diễn ra năm 1965 và kết thúc thắng lợi ngày 19-11-1965.

Chiến thắng có ý nghĩa quan trọng đối với chiến trường Tây Nguyên và cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Đặc biệt, qua thực tiễn chiến đấu, quân và dân ta có thêm cơ sở để khẳng định rằng quân Mỹ, dù được trang bị hiện đại và có ưu thế về hỏa lực, không phải là lực lượng không thể đánh bại.

Chiến thắng Plei Me trở thành một trong những trận đánh quan trọng mở đầu quá trình trực tiếp đối đầu với quân chiến đấu Mỹ trên chiến trường miền Nam.

Với Chu Huy Mân, đây cũng là một dấu mốc thể hiện rõ phong cách chỉ huy quyết đoán, sâu sát thực tế và luôn đặt yêu cầu tìm ra cách đánh phù hợp lên hàng đầu.

Một hội nghị rút kinh nghiệm đặc biệt

Sau Chiến dịch Plei Me, Bộ tư lệnh Mặt trận Tây Nguyên tổ chức hội nghị rút kinh nghiệm.

Trung tướng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Quốc Thước từng kể lại một chi tiết đặc biệt về hội nghị do Chu Huy Mân chủ trì.

Tại đây, các đơn vị thẳng thắn nhìn nhận những hạn chế trong quá trình chiến đấu và đề xuất các giải pháp khắc phục.

Thay vì để những bản kiểm điểm trở thành gánh nặng, Chu Huy Mân quyết định đốt bỏ các bản kiểm điểm của tập thể và cá nhân, tập trung vào việc tìm ra bài học và phương pháp để tiến lên.

Đó là một cách xử lý vừa quyết đoán vừa nhân văn.

Điều ông quan tâm không phải là truy cứu khuyết điểm mà là rút ra bài học để đánh tốt hơn trong những trận chiến tiếp theo.

Sau hội nghị, ông phát động phong trào thi đua trên toàn mặt trận với quyết tâm diệt Mỹ.

“Bám thắt lưng Mỹ mà đánh”

Một hình ảnh đặc biệt được Trung tướng Nguyễn Quốc Thước nhớ mãi là việc Chu Huy Mân giao cho các chính ủy và trung đoàn trưởng mỗi người một đoạn dây thừng.

Mục đích là để thể hiện quyết tâm “bám thắt lưng Mỹ mà đánh”, người chỉ huy phải trực tiếp gần gũi, sát cánh cùng chiến sĩ và chiến trường, không đứng ngoài cuộc chiến.

Hành động tưởng như giản dị nhưng chứa đựng một thông điệp sâu sắc: người chỉ huy phải thực sự gần bộ đội, cùng bộ đội chịu đựng gian khổ, trực tiếp nắm tình hình và cùng chiến sĩ tìm cách đánh thắng kẻ thù.

Đó cũng là phong cách của Chu Huy Mân trong nhiều năm hoạt động quân sự: sâu sát cơ sở, coi trọng thực tiễn chiến trường và đặt niềm tin vào sức mạnh của người chiến sĩ.

Từ chiến trường đến những cương vị lãnh đạo cao cấp

Sau những năm tháng chiến đấu trên các chiến trường, Chu Huy Mân tiếp tục được giao nhiều trọng trách quan trọng.

Ông từng là Chính ủy, Tư lệnh nhiều đơn vị và chiến trường; Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng trong 26 năm; Ủy viên Bộ Chính trị trong 10 năm; Phó Bí thư Quân ủy Trung ương; Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam và Phó Chủ tịch Hội đồng Nhà nước.

Ở bất kỳ cương vị nào, ông đều chú trọng xây dựng tổ chức Đảng, xây dựng đội ngũ cán bộ, nâng cao bản lĩnh chính trị và sức chiến đấu của quân đội.

Đặc biệt, với cương vị Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị, ông có nhiều đóng góp vào công tác xây dựng quân đội vững mạnh về chính trị, củng cố mối quan hệ đoàn kết giữa cán bộ và chiến sĩ, giữa quân đội với nhân dân.

Một vị tướng để lại dấu ấn sâu đậm

Đại tướng Chu Huy Mân là một trong những vị tướng trưởng thành từ phong trào cách mạng, trải qua chiến tranh, trực tiếp chỉ huy trên nhiều chiến trường và sau đó đảm nhiệm những trọng trách cao cấp của Đảng, Nhà nước và quân đội.

Từ những ngày đầu hoạt động cách mạng, những năm tháng tù đày, đến các chiến trường Cao – Bắc – Lạng, Khu 5, Tây Nguyên và những cương vị lãnh đạo cao cấp sau này, ông luôn thể hiện phẩm chất của người cán bộ kiên định, quyết đoán, sâu sát và giàu tinh thần trách nhiệm.

Đặc biệt, vai trò của ông trong Chiến dịch Plei Me năm 1965 góp phần khẳng định một bài học quan trọng của cuộc kháng chiến chống Mỹ: muốn đánh thắng đối phương có ưu thế về vũ khí, trang bị và hỏa lực, phải có quyết tâm, bản lĩnh, nghệ thuật quân sự phù hợp và niềm tin vững chắc vào sức mạnh của con người.

Cuộc đời và sự nghiệp của Đại tướng Chu Huy Mân vì thế không chỉ gắn với những chiến thắng trên chiến trường, mà còn để lại bài học về nghệ thuật lãnh đạo, phương pháp dùng người, tinh thần dám chịu trách nhiệm và phong cách sâu sát thực tiễn.

Ông xứng đáng với lời đánh giá của Đại tướng Võ Nguyên Giáp: một tướng lĩnh xuất sắc, chính trị và quân sự song toàn, một tấm gương sáng để cán bộ, chiến sĩ và nhân dân học tập.