Đại tướng Chu Huy Mân – Người Chính ủy bản lĩnh của Đại đoàn 316

Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, Đại đoàn 316 là một trong những đơn vị chủ lực có nhiều đóng góp quan trọng vào những thắng lợi mang tính bước ngoặt của quân đội ta. Đồng hành cùng cán bộ, chiến sĩ Đại đoàn trên nhiều chiến trường là Chính ủy, Bí thư Đảng ủy Chu Huy Mân – người cán bộ chính trị giàu kinh nghiệm, luôn sâu sát thực tiễn và có vai trò quan trọng trong việc xây dựng bản lĩnh, ý chí chiến đấu của đơn vị.

Đại tướng Chu Huy Mân, tên khai sinh là Chu Văn Điều, sinh ngày 17-3-1913 tại xã Yên Lưu, tổng Yên Trường, phủ Hưng Nguyên, nay thuộc xã Hưng Hòa, thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An. Sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo trên vùng đất giàu truyền thống yêu nước, ông sớm hình thành ý chí kiên cường và tinh thần đấu tranh cách mạng.

Năm 1929, Chu Huy Mân tham gia hoạt động cách mạng và một năm sau được kết nạp vào Đảng. Trong những năm 1937-1940, ông nhiều lần bị thực dân Pháp bắt giam tại Nhà lao Vinh, sau đó bị đưa đi giam tại Đắc Lay, Đắc Tô, Kon Tum. Dù phải chịu nhiều đòn roi, tra tấn và những thủ đoạn dụ dỗ của kẻ thù, người chiến sĩ cộng sản vẫn giữ vững khí tiết, không khuất phục.

Năm 1943, ông vượt ngục thành công và tìm cách liên lạc với tổ chức Đảng ở Quảng Nam. Tại đây, ông tích cực tham gia hoạt động trong Mặt trận Việt Minh, được giao giữ cương vị Phó bí thư Tỉnh ủy Quảng Nam. Trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945, ông cùng các cán bộ chủ chốt lãnh đạo nhân dân Quảng Nam nổi dậy giành chính quyền.

Sau ngày đất nước giành độc lập, Chu Huy Mân bước vào quân đội và trải qua nhiều vị trí công tác từ Chính trị viên Tỉnh đội Quảng Nam, Chủ tịch Ủy ban Quân chính 4 tỉnh Trung Bộ đến các cương vị trong Đảng và quân đội ở nhiều chiến trường. Từ năm 1947 đến 1949, ông lần lượt giữ chức Trung đoàn trưởng, Bí thư Trung đoàn ủy các Trung đoàn 72, 74 Cao Bằng và Trung đoàn 174 Cao - Bắc - Lạng.

Chính quá trình trực tiếp chiến đấu, xây dựng lực lượng và gắn bó với bộ đội trong những năm tháng gian khổ đã giúp Chu Huy Mân tích lũy kinh nghiệm quý báu. Ông không chỉ là người làm công tác chính trị mà còn từng bước trưởng thành thành một cán bộ chỉ huy có khả năng nắm bắt tình hình và đưa ra những chủ trương phù hợp với thực tế chiến trường.

Người chính ủy gắn bó với Đại đoàn 316

Tháng 5-1951, Chu Huy Mân được giao nhiệm vụ Phó chính ủy, sau đó là Chính ủy, Bí thư Đảng ủy Đại đoàn 316. Đây là cương vị gắn liền với một trong những giai đoạn chiến đấu quan trọng nhất trong cuộc đời binh nghiệp của ông.

Đại đoàn 316 dưới sự lãnh đạo của Đảng ủy và Ban chỉ huy Đại đoàn đã lần lượt tham gia nhiều chiến dịch lớn. Từ Chiến dịch Tây Bắc năm 1952 đến Chiến dịch Thượng Lào năm 1953, cán bộ, chiến sĩ Đại đoàn ngày càng trưởng thành về trình độ chiến đấu, bản lĩnh và khả năng tác chiến.

Trong quá trình đó, vai trò của người chính ủy không chỉ thể hiện ở công tác giáo dục chính trị, xây dựng quyết tâm chiến đấu mà còn ở việc nắm chắc tình hình đơn vị, địa bàn và tư tưởng của cán bộ, chiến sĩ. Chu Huy Mân luôn chú trọng xây dựng sự đoàn kết, thống nhất trong đơn vị, tạo nền tảng để bộ đội hoàn thành nhiệm vụ trong những điều kiện khắc nghiệt nhất.

Dấu ấn tại Chiến dịch Điện Biên Phủ

Đỉnh cao trong những năm tháng Chu Huy Mân gắn bó với Đại đoàn 316 là Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954.

Đại đoàn 316 được giao nhiệm vụ tiến công trên hướng Đông của tập đoàn cứ điểm. Ngày 13-3-1954, đơn vị tham gia trận mở màn chiến dịch, tiến công và tiêu diệt cứ điểm Him Lam. Đây là một trong những trận đánh có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, mở đầu cho cuộc tiến công vào tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ.

Trong suốt chiến dịch, cán bộ, chiến sĩ Đại đoàn 316 liên tục chiến đấu trên các cao điểm phía Đông, từng bước phá vỡ hệ thống phòng ngự của quân Pháp. Đơn vị cũng tham gia trận đánh cuối cùng, góp phần bắt sống tướng De Castries và bộ chỉ huy tập đoàn cứ điểm vào chiều 7-5-1954.

Chiến thắng Điện Biên Phủ không chỉ là thắng lợi của những trận đánh quyết liệt trên chiến trường mà còn là kết quả của quá trình xây dựng ý chí, tổ chức lực lượng và phát huy sức mạnh đoàn kết của quân đội. Trong thành công chung ấy có dấu ấn của Chu Huy Mân trên cương vị Chính ủy, Bí thư Đảng ủy Đại đoàn 316.

Điểm nổi bật trong phong cách công tác của ông là luôn bám sát thực tiễn. Ông chú trọng tìm hiểu địa bàn, nắm tình hình đơn vị, quan tâm đến đời sống và tư tưởng của bộ đội. Từ thực tế chiến trường, ông cùng tập thể lãnh đạo, chỉ huy đề ra những chủ trương và biện pháp phù hợp, góp phần giúp đơn vị hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao.

“Tướng Thao Chăn” trên đất Lào

Sau Chiến thắng Điện Biên Phủ, Chu Huy Mân tiếp tục được Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh giao những nhiệm vụ quan trọng. Từ năm 1954 đến năm 1960, ông hai lần làm Đoàn trưởng kiêm Bí thư Đảng ủy Đoàn chuyên gia quân sự Việt Nam tại Lào.

Thấm nhuần lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh “giúp bạn là tự giúp mình”, ông cùng các chuyên gia Việt Nam góp phần hỗ trợ cách mạng Lào xây dựng và phát triển lực lượng. Với sự tận tâm và gần gũi, ông được cán bộ, chiến sĩ và nhân dân các bộ tộc Lào yêu mến, đặt cho tên gọi thân mật “Tướng Thao Chăn”.

Sau đó, trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, Chu Huy Mân tiếp tục đảm nhiệm nhiều trọng trách tại Quân khu 5 và Mặt trận Tây Nguyên. Ông cùng Khu ủy và Bộ tư lệnh Quân khu 5 lãnh đạo xây dựng lực lượng, phát triển thế trận chiến tranh nhân dân và tìm ra những phương thức tác chiến phù hợp với điều kiện chiến trường.

Từ năm 1964 đến Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975, ông trở thành một trong những cán bộ lãnh đạo quan trọng, là chỗ dựa tin cậy của quân và dân Quân khu 5. Trong những năm tháng ấy, cán bộ, chiến sĩ nơi đây trìu mến gọi ông bằng cái tên “anh Hai Mạnh”.

Một đời tận tụy với cách mạng

Với những đóng góp to lớn trong hai cuộc kháng chiến, Chu Huy Mân lần lượt được phong các quân hàm cao cấp. Năm 1958, ông được Chủ tịch Hồ Chí Minh phong quân hàm Thiếu tướng; năm 1974 được thăng vượt cấp lên Thượng tướng và năm 1980 được Chủ tịch Tôn Đức Thắng phong quân hàm Đại tướng.

Hơn 75 năm đứng trong hàng ngũ của Đảng, hơn nửa thế kỷ hoạt động trong quân đội và Nhà nước, Đại tướng Chu Huy Mân đã trải qua nhiều cương vị khác nhau. Dù ở chiến trường hay trên cương vị lãnh đạo, ông luôn giữ phong cách sâu sát, quyết đoán, gắn bó với cơ sở và hết lòng vì nhiệm vụ chung.

Đại tướng Chu Huy Mân nghỉ hưu tháng 12-1986 và từ trần ngày 1-7-2006 tại Hà Nội. Cuộc đời hoạt động cách mạng của ông là một hành trình bền bỉ từ người chiến sĩ cộng sản trong những năm tháng bị tù đày đến vị Đại tướng của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Đặc biệt, với những đóng góp trên cương vị Chính ủy, Bí thư Đảng ủy Đại đoàn 316, Chu Huy Mân đã để lại dấu ấn sâu đậm trong quá trình xây dựng một đơn vị chủ lực thiện chiến, góp phần làm nên những chiến công quan trọng của quân đội ta, trong đó nổi bật là Chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954.