Đại tướng Chu Huy Mân — Vị tướng của văn võ song toàn

Đại tướng Chu Huy Mân (1913 – 2006), tên thật là Chu Văn Lộc, quê tại xã Hưng Hòa, thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An, là một nhà hoạt động cách mạng lão thành, nhà quản lý chính trị - quân sự kiệt xuất của Đảng và Quân đội Nhân dân Việt Nam. Trong suốt sự nghiệp cầm quân, ông nổi tiếng với biệt danh thân thương "Tướng Hai Mươi" (ý nói một người đảm nhiệm cả hai vai trò: vừa là Tư lệnh chỉ huy quân sự, vừa là Chính ủy chỉ đạo chính trị).

Dấn thân vào con đường cách mạng từ thời thanh niên, ông gia nhập Đảng Cộng sản Đông Dương năm 1930 trong phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh. Mặc dù nhiều lần bị chính quyền thực dân Pháp bắt bớ, tra tấn dã man và giam cầm qua các nhà tù Đắk Glei, Đắk Tố (Kon Tum), ông vẫn kiên trung giữ vững khí tiết cách mạng, vượt ngục trở về tiếp tục lãnh đạo phong trào đấu tranh giành chính quyền năm 1945.

Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, Chu Huy Mân đảm nhiệm nhiều trọng trách quan trọng như Trung đoàn trưởng, Chính ủy Đại đoàn 316, tham gia chỉ huy nhiều chiến dịch lớn trên các chiến trường Bắc Bộ, Tây Bắc và Thượng Lao. Tại Chiến dịch Điện Biên Phủ (1954), ông cùng Đại đoàn 316 trực tiếp tiến công và làm chủ các căn cứ chiến lược đồi C1, C2, đóng góp quan trọng vào chiến thắng chung.

Đỉnh cao sự nghiệp cầm quân của ông gắn liền với chiến trường Tây Nguyên và Khu 5 gian khổ, ác liệt trong cuộc kháng chiến chống Mỹ. Trên cương vị Tư lệnh kiêm Chính ủy Mặt trận Tây Nguyên (B3), ông đã trực tiếp chỉ đạo Chiến dịch Plei Me (1965) — nơi quân giải phóng lần đầu tiên giáp đòn và đánh thắng trực tiếp lực lượng kỵ binh không vận tinh nhuệ của Mỹ. Sau đó, với vai trò Tư lệnh kiêm Bí thư Quân khu ủy Quân khu 5, ông đã lãnh đạo quân dân miền Trung chiến đấu kiên cường, sáng tạo ra nhiều phương thức tác chiến hiệu quả và tham gia chỉ đạo Chiến dịch Huế - Đà Nẵng mùa Xuân năm 1975.

Sau ngày đất nước thống nhất, ông được phong hàm Đại tướng (1980) và đảm nhiệm các vị trí lãnh đạo cao cấp của Đảng, Nhà nước và Quân đội: Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Chủ tịch Hội đồng Nhà nước, Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội Nhân dân Việt Nam (1977 – 1986).

Đại tướng Chu Huy Mân qua đời năm 2006 tại Hà Nội, hưởng thọ 93 tuổi. Ông được ghi nhận là một tấm gương sáng ngời về lòng trung thành vô hạn với cách mạng, một vị tướng tài trí vẹn toàn, trọn đời cống hiến cho sự nghiệp giải phóng dân tộc và xây dựng Quân đội Nhân dân Việt Nam.