ĐẠI TƯỚNG CHU HUY MÂN – VỊ TƯỚNG “HAI MẠNH” CỦA QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN VIỆT NAM

Người thanh niên xứ Nghệ đi theo cách mạng.

Đại tướng Chu Huy Mân tên khai sinh là Chu Văn Điều, sinh ngày 17/3/1913, tại xã Yên Lưu, tổng Yên Trường, phủ Hưng Nguyên, tỉnh Nghệ An, nay thuộc thành phố Vinh.

Ông sinh ra trên mảnh đất Nghệ An giàu truyền thống yêu nước và cách mạng. Tuổi trẻ của Chu Văn Điều diễn ra trong những năm đất nước chìm dưới ách thống trị của thực dân, phong kiến, đời sống nhân dân vô cùng cực khổ.

Khi phong trào cách mạng 1930–1931 bùng lên mạnh mẽ ở Nghệ Tĩnh, người thanh niên ấy sớm hòa mình vào dòng thác đấu tranh của quần chúng.

Năm 1930, khi mới 17 tuổi, ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương.

Từ đây, cuộc đời Chu Huy Mân gắn trọn với cách mạng.

Ông tham gia hoạt động bí mật, xây dựng cơ sở, vận động quần chúng và nhiều lần phải đối mặt với sự truy bắt, tù đày của chính quyền thực dân.

Những năm tháng hoạt động trong gian khó đã rèn luyện ở ông một phẩm chất nổi bật: kiên định trước thử thách và đặc biệt coi trọng sức mạnh của quần chúng.

Đó cũng là nền tảng để sau này, dù làm cán bộ chính trị hay người chỉ huy quân sự, Chu Huy Mân luôn đặt con người ở vị trí trung tâm.

Từ cán bộ chính trị đến người chỉ huy quân sự

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Chu Huy Mân được giao nhiều trọng trách trong lực lượng vũ trang.

Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, ông từng đảm nhiệm các chức vụ quan trọng như Trung đoàn trưởng, Chính ủy Trung đoàn, rồi Chính ủy Đại đoàn 316.

Đại đoàn 316 là một trong những đại đoàn chủ lực nổi tiếng của Quân đội nhân dân Việt Nam, tham gia nhiều chiến dịch lớn và đặc biệt có mặt tại Điện Biên Phủ năm 1954.

Trong chiến dịch lịch sử ấy, Đại đoàn 316 đảm nhiệm tiến công nhiều vị trí quan trọng ở phía đông tập đoàn cứ điểm, nơi có những cứ điểm được phòng thủ kiên cố như đồi A1.

Trên cương vị Chính ủy Đại đoàn, Chu Huy Mân cùng tập thể chỉ huy vừa tổ chức chiến đấu, vừa làm công tác tư tưởng, động viên cán bộ, chiến sĩ vượt qua những thời điểm vô cùng khó khăn.

Điện Biên Phủ không phải cuộc chiến có thể giải quyết trong vài ngày.

Đó là 56 ngày đêm chiến đấu liên tục.

Có những trận đánh kéo dài, thương vong lớn, trận địa giằng co từng mét đất. Trong hoàn cảnh ấy, giữ được quyết tâm chiến đấu của bộ đội cũng quan trọng không kém việc xây dựng một phương án tác chiến đúng.

Ngày 7/5/1954, tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ hoàn toàn bị tiêu diệt.

Trong chiến thắng chung ấy có đóng góp của Đại đoàn 316 và người Chính ủy Chu Huy Mân.

Những năm tháng trên đất bạn Lào

Sau cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, Chu Huy Mân tiếp tục được giao những nhiệm vụ quan trọng.

Một phần đáng kể trong cuộc đời binh nghiệp của ông gắn với cách mạng Lào.

Ông từng đảm nhiệm vai trò chuyên gia quân sự, giúp bạn xây dựng lực lượng và tham gia củng cố mối quan hệ đoàn kết chiến đấu giữa quân đội, nhân dân hai nước Việt Nam – Lào.

Đây là một nhiệm vụ rất đặc biệt.

Người cán bộ quân sự Việt Nam khi làm nhiệm vụ quốc tế không thể thay bạn quyết định mọi việc, mà phải giúp lực lượng cách mạng Lào từng bước trưởng thành, tự tổ chức và tự đảm nhiệm nhiệm vụ của mình.

Những năm tháng trên đất Lào tiếp tục bồi đắp kinh nghiệm của Chu Huy Mân trong công tác vận động quần chúng, xây dựng lực lượng và tổ chức chiến đấu.

Sau này, khi trở về những chiến trường khốc liệt của miền Nam, kinh nghiệm ấy tiếp tục phát huy giá trị.

Vị tướng của chiến trường Khu 5

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cái tên Chu Huy Mân đặc biệt gắn với chiến trường Khu 5 – một trong những địa bàn ác liệt nhất của cuộc chiến.

Khu 5 trải dài trên một địa bàn rộng lớn, có cả miền núi, đồng bằng và ven biển. Đây là nơi đối phương tập trung lực lượng mạnh, đồng thời cũng là địa bàn có vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng.

Chu Huy Mân được giao giữ nhiều trọng trách tại đây, trong đó có Tư lệnh kiêm Chính ủy Quân khu 5.

Việc một người đồng thời đảm nhiệm cả vai trò Tư lệnh và Chính ủy phần nào thể hiện đặc điểm nổi bật của ông.

Ông vừa có khả năng tổ chức tác chiến, vừa đặc biệt coi trọng công tác Đảng, công tác chính trị.

Từ đó hình thành cách gọi rất gần gũi của đồng đội dành cho ông:

Vị tướng “hai mạnh”.

Mạnh về quân sự.

Mạnh về chính trị.

Plei Me – Ia Drang và cuộc đối đầu với quân Mỹ

Năm 1965, Mỹ đưa quân chiến đấu trực tiếp vào miền Nam. Chiến tranh bước sang một giai đoạn mới.

Một câu hỏi rất lớn đặt ra đối với quân và dân ta:

Có thể đánh và thắng quân Mỹ hay không?

Trên chiến trường Tây Nguyên, lực lượng do Chu Huy Mân chỉ huy đã trực tiếp tham gia giải đáp câu hỏi ấy bằng thực tiễn chiến đấu.

Trong Chiến dịch Plei Me cuối năm 1965, quân ta tổ chức các hoạt động tác chiến nhằm kéo lực lượng đối phương ra khỏi căn cứ, tạo điều kiện tiêu diệt từng bộ phận.

Sau đó, những trận đánh ác liệt diễn ra tại khu vực thung lũng Ia Drang.

Đây là một trong những cuộc đụng độ lớn đầu tiên giữa bộ đội chủ lực Việt Nam với quân chiến đấu Mỹ trên chiến trường.

Quân Mỹ có ưu thế vượt trội về trực thăng, pháo binh, không quân và khả năng cơ động.

Nhưng bộ đội ta từng bước tìm ra cách hạn chế những ưu thế ấy.

Phải áp sát.

Phải đánh gần.

Phải hạn chế khả năng sử dụng hỏa lực từ xa của đối phương.

Thực tiễn chiến đấu tại Tây Nguyên năm 1965 góp phần quan trọng khẳng định một điều có ý nghĩa rất lớn về tinh thần:

Quân đội Mỹ có sức mạnh về vũ khí và phương tiện, nhưng không phải là lực lượng không thể đánh bại.

Đó là một kết luận có ý nghĩa vượt xa phạm vi của một chiến dịch.

“Hai mạnh” – một phong cách của người chỉ huy

Ở Chu Huy Mân, quân sự và chính trị không phải hai lĩnh vực tách rời.

Ông cho rằng muốn một đơn vị chiến đấu tốt thì trước hết con người phải có quyết tâm.

Nhưng quyết tâm thôi chưa đủ.

Người lính còn phải được tổ chức tốt, huấn luyện tốt và có cách đánh phù hợp.

Vì vậy, người chỉ huy phải đồng thời hiểu cả con người và chiến trường.

Có lẽ chính điều đó tạo nên nét riêng trong phong cách Chu Huy Mân.

Ông thường xuyên xuống đơn vị, gặp cán bộ, chiến sĩ, tìm hiểu tình hình thực tế. Những vấn đề trên chiến trường không chỉ được nhìn qua bản đồ hay báo cáo mà còn được kiểm nghiệm bằng những gì đang diễn ra tại đơn vị cơ sở.

Đối với ông, người chiến sĩ không đơn thuần là một con số trong đội hình tác chiến.

Phía sau mỗi người lính là một gia đình.

Là tâm tư.

Là niềm tin.

Là những khó khăn cần được người chỉ huy thấu hiểu.

Và khi người lính hiểu mình chiến đấu vì điều gì, tin tưởng người chỉ huy và tin vào thắng lợi, sức mạnh của đơn vị sẽ được nhân lên rất nhiều.

Những năm tháng cuối của cuộc kháng chiến

Chu Huy Mân tiếp tục gắn bó lâu dài với chiến trường Khu 5 trong những năm kháng chiến chống Mỹ.

Ông cùng tập thể lãnh đạo, chỉ huy quân khu tổ chức lực lượng, xây dựng thế trận chiến tranh nhân dân và phối hợp giữa bộ đội chủ lực, bộ đội địa phương với lực lượng du kích.

Chiến trường Khu 5 phải trải qua những năm tháng đặc biệt khốc liệt.

Có những thời điểm lực lượng cách mạng gặp rất nhiều khó khăn.

Nhưng từ những vùng căn cứ miền núi đến đồng bằng ven biển, thế trận vẫn được duy trì và từng bước phát triển.

Mùa Xuân năm 1975, cùng với cuộc Tổng tiến công chiến lược trên toàn miền Nam, lực lượng Quân khu 5 phối hợp tiến công, góp phần giải phóng nhiều địa bàn quan trọng.

Ngày 29/3/1975, Đà Nẵng được giải phóng.

Chỉ hơn một tháng sau, ngày 30/4/1975, miền Nam hoàn toàn giải phóng.

Sau hàng chục năm chiến đấu, Chu Huy Mân được chứng kiến ngày đất nước thống nhất.

Trở thành Đại tướng

Sau năm 1975, Chu Huy Mân tiếp tục đảm nhiệm nhiều trọng trách trong Đảng và Quân đội.

Ông từng giữ chức Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội đồng Nhà nước và nhiều cương vị quan trọng khác.

Năm 1980, Chu Huy Mân được phong quân hàm Đại tướng.

Từ người thanh niên tham gia phong trào cách mạng ở Nghệ Tĩnh năm 1930, sau nửa thế kỷ, ông trở thành một trong những Đại tướng của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Đó là hành trình đi qua gần như toàn bộ những chặng đường lớn của cách mạng Việt Nam trong thế kỷ XX.

Từ Xô viết Nghệ Tĩnh.

Cách mạng Tháng Tám.

Điện Biên Phủ.

Làm nhiệm vụ quốc tế tại Lào.

Chiến trường Tây Nguyên.

Khu 5.

Đến ngày đất nước hoàn toàn thống nhất.

Ngày 1/7/2006, Đại tướng Chu Huy Mân từ trần tại Hà Nội, hưởng thọ 93 tuổi.

Một vị tướng đi qua hai cuộc trường chinh

Nhìn lại cuộc đời Đại tướng Chu Huy Mân, điều đặc biệt không chỉ nằm ở những chức vụ cao mà ông từng đảm nhiệm.

Ông thuộc thế hệ những người tham gia cách mạng từ khi còn rất trẻ và dành hơn nửa thế kỷ cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Ở Điện Biên Phủ, ông là người Chính ủy động viên bộ đội chiến đấu trong những trận đánh khốc liệt.

Trên đất Lào, ông là người cán bộ thực hiện nhiệm vụ quốc tế.

Tại Tây Nguyên và Khu 5, ông vừa là nhà chỉ huy quân sự vừa là người làm công tác chính trị.

Sau chiến tranh, ông tiếp tục tham gia xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam trong điều kiện mới.

Nhưng xuyên suốt tất cả những cương vị ấy vẫn là một đặc điểm nhất quán:

Chu Huy Mân luôn coi sức mạnh con người là yếu tố quyết định.

Vũ khí có thể khác nhau.

Chiến trường có thể thay đổi.

Đối tượng tác chiến có thể thay đổi.

Nhưng cuối cùng, người sử dụng vũ khí và quyết định thắng lợi vẫn là con người.

Vị tướng “hai mạnh”

Lịch sử Quân đội nhân dân Việt Nam có nhiều vị tướng nổi tiếng về tài thao lược, nhiều cán bộ chính trị xuất sắc và nhiều người trực tiếp trưởng thành từ chiến trường.

Ở Chu Huy Mân, những phẩm chất ấy gặp nhau.

Bởi vậy, hai chữ “hai mạnh” không đơn giản là một biệt danh.

Nó khái quát cả một phong cách lãnh đạo và chỉ huy:

Chính trị phải mạnh để bộ đội có niềm tin và ý chí chiến đấu.

Quân sự phải mạnh để biến ý chí ấy thành sức mạnh trên chiến trường.

Từ người thanh niên 17 tuổi trong cao trào cách mạng Nghệ Tĩnh đến vị Đại tướng của Quân đội nhân dân Việt Nam là một hành trình kéo dài hơn nửa thế kỷ.

Trong hành trình ấy, Chu Huy Mân đã đi qua nhà tù, chiến trường, núi rừng Việt Bắc, Điện Biên Phủ, đất bạn Lào, Tây Nguyên và Khu 5.

Ông đã chứng kiến một đất nước từ thân phận thuộc địa đứng lên giành độc lập, trải qua những cuộc chiến tranh khốc liệt rồi đi đến ngày thống nhất.

Đại tướng Chu Huy Mân vì thế không chỉ được nhớ đến như một nhà chỉ huy quân sự tài năng, mà còn là một người cán bộ chính trị mẫu mực – vị tướng “hai mạnh” đã dành trọn cuộc đời mình cho Đảng, Quân đội, nhân dân và Tổ quốc.